সংঘ আৰু ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগ
গণতান্ত্ৰিক দেশ এখনৰ সৎ আৰু ফলপ্ৰসূ প্ৰশাসনৰ বাবে এটা স্বতন্ত্ৰ অসামৰিক সেৱা অপৰিহাৰ্য। সেয়ে সংবিধানে লোকসেৱা আয়োগসমূহক স্বতন্ত্ৰ সাংবিধানিক অনুষ্ঠান হিচাপে ব্যৱস্থা কৰিছে: সংঘৰ বাবে সংঘ লোকসেৱা আয়োগ (UPSC) আৰু প্ৰতিখন ৰাজ্যৰ বাবে ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগ (SPSC)। UPSC-য়ে সৰ্বভাৰতীয় আৰু কেন্দ্ৰীয় সেৱাৰ বাবে বিষয়া নিযুক্তি কৰে, আনহাতে অসম লোকসেৱা আয়োগ (APSC)ৰ দৰে ৰাজ্যিক আয়োগে ৰাজ্যিক সেৱাৰ বাবে নিযুক্তি কৰে। এই বিষয়ত সিহঁতৰ সাংবিধানিক ভিত্তি, গঠন, ক্ষমতা আৰু দুয়োটা স্তৰৰ মাজৰ পাৰ্থক্য ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।
সাংবিধানিক ভিত্তি
লোকসেৱা আয়োগসমূহ সংবিধানৰ চতুৰ্দশ অংশত, অনুচ্ছেদ ৩১৫ ৰ পৰা ৩২৩ লৈকে সন্নিৱিষ্ট। অনুচ্ছেদ ৩১৫ই বিধান দিয়ে যে সংঘৰ বাবে এটা লোকসেৱা আয়োগ আৰু প্ৰতিখন ৰাজ্যৰ বাবে এটা লোকসেৱা আয়োগ থাকিব। ই দুই বা তাতোধিক ৰাজ্যক একেটা সংযুক্ত ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগ (JSPSC) ৰখাৰ বাবে সন্মত হ’বলৈ অনুমতি দিয়ে, যি সম্পৰ্কিত ৰাজ্যিক বিধানমণ্ডলৰ অনুৰোধত সংসদৰ এখন আইনৰ জৰিয়তে সৃষ্টি কৰা হয়। অনুচ্ছেদ ৩১৬ই সদস্যসকলৰ নিয়োগ আৰু কাৰ্যকাল, অনুচ্ছেদ ৩১৭ই অপসাৰণ, অনুচ্ছেদ ৩২০ই কৰ্তব্য, অনুচ্ছেদ ৩২২ই ব্যয়, আৰু অনুচ্ছেদ ৩২৩ই বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন দাখিলৰ সৈতে জড়িত। সেৱাৰ চৰ্তাৱলীৰ নিয়ম ১৯৬৯ চনৰ সংঘ লোকসেৱা আয়োগ (সদস্য) নিয়মাৱলী আৰু সংশ্লিষ্ট ৰাজ্যিক নিয়মাৱলীৰ জৰিয়তে প্ৰণয়ন কৰা হয়।
গঠন আৰু নিয়োগ
UPSC-ত এজন অধ্যক্ষ আৰু অন্য সদস্যসকল থাকে, যাৰ সংখ্যা ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিৰ্ধাৰণ কৰে। UPSC-ৰ অধ্যক্ষ আৰু সদস্যসকলক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিয়োগ কৰে। অন্তত আধা সদস্য ভাৰত চৰকাৰ বা ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনত অন্ততঃ দহ বছৰ কাৰ্যকাল পালন কৰা ব্যক্তি হ’ব লাগে। UPSC-ৰ অধ্যক্ষ আৰু সদস্যসকলে ছবছৰ বা ৬৫ বছৰ বয়স পোৱালৈকে, যিটো আগতে হয়, কাৰ্যকালত থাকে। ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগৰ ক্ষেত্ৰত সংশ্লিষ্ট বয়সসীমা ৬২ বছৰ। ৰাজ্যিক আয়োগৰ অধ্যক্ষ আৰু সদস্যসকলক ৰাজ্যৰ ৰাজ্যপালে নিয়োগ কৰে। এইদৰে APSC ৰ অধ্যক্ষৰ কাৰ্যকাল ছবছৰ বা ৬২ বছৰ বয়স পোৱালৈকে, যিটো আগতে হয়।
সদস্যসকলৰ অপসাৰণ
লোকসেৱা আয়োগৰ অধ্যক্ষ বা সদস্য এজনক ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে (বা ৰাজ্যিক আয়োগৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যপালে) কেৱল অপকৰ্মৰ কাৰণতহে অপসাৰণ কৰিব পাৰে, আৰু তাও উচ্চতম ন্যায়ালয়লৈ প্ৰসংগ কৰাৰ পিছত আৰু ন্যায়ালয়ে তদন্ত কৰি সদস্যজনক দোষী পোৱাৰ পিছতহে। ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে দেউলীয়া অৱস্থা, কাৰ্যালয়ৰ কৰ্তব্যৰ বাহিৰত বেতনযুক্ত নিয়োগ গ্ৰহণ, বা মন বা শৰীৰৰ দৌৰ্বল্যৰ দৰে কাৰণতো সদস্য এজনক অপসাৰণ কৰিব পাৰে। এই পদ্ধতি আয়োগসমূহৰ স্বতন্ত্ৰতা সুৰক্ষা কৰিবলৈ প্ৰস্তুত কৰা হৈছে। কাৰ্যকালৰ পিছত সদস্যসকল ভাৰত চৰকাৰ বা ৰাজ্যৰ অধীনত আৰু কোনো নিয়োগৰ বাবে যোগ্য নহয়, অনুচ্ছেদ ৩১৯ত নিৰ্ধাৰিত আয়োগ ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত নিয়োগৰ সীমিত ব্যতিক্ৰমৰ বাহিৰে।
লোকসেৱা আয়োগসমূহৰ কৰ্তব্য
- সংঘ আৰু ৰাজ্যসমূহৰ ৰাজহুৱা সেৱালৈ নিয়োগৰ বাবে পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰা।
- সাক্ষাৎকাৰ তথা পদোন্নতিৰ জৰিয়তে বাছনি আদি নিযুক্তিৰ আঁচনি প্ৰস্তুত আৰু পৰিচালনা কৰাত সহায় কৰা।
- নিযুক্তিৰ পদ্ধতি আৰু নিয়োগ, পদোন্নতি তথা বদলি কৰাৰ নীতিত অনুসৰণ কৰিবলগীয়া সিদ্ধান্তৰ ওপৰত চৰকাৰক পৰামৰ্শ দিয়া।
- চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত, অপসাৰণ বা পদাৱনতি হ্ৰাসৰ দৰে অসামৰিক কৰ্মচাৰীৰ শৃংখলামূলক বিষয়ত পৰামৰ্শ দিয়া।
- ৰাষ্ট্ৰপতি বা ৰাজ্যপালে উল্লেখ কৰা অন্য যিকোনো বিষয়ত পৰামৰ্শ দিয়া।
মনত ৰখা প্ৰয়োজন যে লোকসেৱা আয়োগৰ পৰামৰ্শ চৰকাৰৰ ওপৰত বাধ্যতামূলক নহয়; ই কেৱল উপদেশমূলক। অৱশ্যে চৰকাৰে সংসদ বা ৰাজ্যিক বিধানমণ্ডলক এখন স্মাৰকলিপিত পৰামৰ্শ নামানুৱাৰ কাৰণ ব্যাখ্যা কৰিব লাগে, আৰু আয়োগৰ বাৰ্ষিক প্ৰতিবেদন বিধানমণ্ডলৰ সন্মুখত ৰখা হয়। ভাৰতত এই আয়োগসমূহৰ বাবে ব্ৰিটিছ অসামৰিক সেৱা আৰ্হি।
সংঘ লোকসেৱা আয়োগ
UPSC-য়ে IAS, IPS, IFS আৰু অন্য কেন্দ্ৰীয় সেৱালৈ নিয়োগৰ বাবে অসামৰিক সেৱা পৰীক্ষা (CSE), লগতে ইঞ্জিনিয়াৰিং সেৱা পৰীক্ষা, সংযুক্ত প্ৰতিৰক্ষা সেৱা পৰীক্ষা, ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰতিৰক্ষা একাডেমী পৰীক্ষা আৰু আন বহু পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰে। অসামৰিক সেৱা পৰীক্ষাৰ অৰ্হতা বয়স সাধাৰণতে ২১ ৰ পৰা ৩২ বছৰ, সংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ বাবে বয়সৰ ৰেহাইসহ। UPSC সদস্যসকলৰ সেৱাৰ চৰ্তাৱলী ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিৰ্ধাৰণ কৰে, আৰু UPSC-ৰ ব্যয় ভাৰতৰ সংহত নিধিৰ ওপৰত আৰোপ কৰা হয় যাতে বাৰ্ষিক বাজেট প্ৰক্ৰিয়াই ইয়াৰ স্বতন্ত্ৰতাক প্ৰভাৱিত নকৰে।
অসম লোকসেৱা আয়োগ
অসম লোকসেৱা আয়োগ (APSC) অসমৰ ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগ। ই ১৯৩৭ চনৰ ১ এপ্ৰিলত স্থাপিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় গুৱাহাটীত। অধ্যক্ষ আৰু সদস্যসকলক অসমৰ ৰাজ্যপালে নিয়োগ কৰে আৰু তেওঁলোক ছবছৰ বা ৬২ বছৰ বয়স পোৱালৈকে, যিটো আগতে হয়, কাৰ্যকালত থাকে। APSC-য়ে অসম অসামৰিক সেৱা (ACS), অসম আৰক্ষী সেৱা (APS) আৰু সংযুক্ত সেৱালৈ নিয়োগৰ বাবে সংযুক্ত প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষা (CCE) অনুষ্ঠিত কৰে। ই নিযুক্তি, পদোন্নতি, বদলি আৰু শৃংখলামূলক বিষয়ত অসম চৰকাৰক পৰামৰ্শও দিয়ে আৰু সেৱা সম্পৰ্কীয় বিষয়ত ৰাজ্য চৰকাৰৰ মুখ্য উপদেষ্টা হিচাপে কাম কৰে। APSC সংযুক্ত প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ সৰ্বোচ্চ বয়সসীমা সাধাৰণতে অসংৰক্ষিত প্ৰাৰ্থীৰ বাবে ২১ ৰ পৰা ৩৮ বছৰ, সংৰক্ষিত শ্ৰেণীৰ বাবে ৰেহাইসহ।
UPSC আৰু ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগৰ মাজৰ পাৰ্থক্য
- স্তৰ: UPSC এটা সংঘীয় অনুষ্ঠান; ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগ এটা ৰাজ্যিক অনুষ্ঠান।
- নিয়োগ: UPSC সদস্যসকলক ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিয়োগ কৰে; ৰাজ্যিক আয়োগৰ সদস্যসকলক ৰাজ্যপালে।
- বাছনি: UPSC-য়ে সৰ্বভাৰতীয় আৰু কেন্দ্ৰীয় সেৱাৰ বাবে নিযুক্তি কৰে; ৰাজ্যিক আয়োগে ৰাজ্যিক সেৱাৰ বাবে।
- বয়সসীমা: সদস্যসকলৰ বয়সসীমা UPSC-ৰ বাবে ৬৫ বছৰ আৰু ৰাজ্যিক আয়োগৰ বাবে ৬২ বছৰ।
প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্ব
লোকসেৱা আয়োগসমূহ APSC, ADRE, অসম আৰক্ষী, গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয়, SSC আৰু ৰে’লৱে পৰীক্ষাত এক মানক বিষয়। আয়োগসমূহ স্থাপন কৰা অনুচ্ছেদ, নিয়োগকৰ্তাসকল, কাৰ্যকাল আৰু বয়সসীমা, অপসাৰণৰ পদ্ধতি আৰু উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ভূমিকা, আয়োগসমূহৰ কৰ্তব্য আৰু পৰামৰ্শৰ উপদেশমূলক প্ৰকৃতি, চৰকাৰী অভিজ্ঞতা থকা সদস্যৰ অনুপাত, আৰু UPSC তথা ৰাজ্যিক আয়োগৰ মাজৰ পাৰ্থক্যৰ ওপৰত প্ৰশ্ন সোধা হয়। APSC ৰ স্থাপন আৰু ইয়াৰ পৰীক্ষাৰ ওপৰত অসম-নিৰ্দিষ্ট প্ৰশ্নও সাধাৰণ।
এই বিষয়ৰ প্ৰস্তুতি কেনেকৈ কৰিব
- অনুচ্ছেদ ৩১৫ ৰ পৰা ৩২৩ মনত ৰাখক আৰু আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ৩১৫, ৩১৬, ৩১৭ আৰু ৩২০ৰ বিষয়বস্তু টুকি ল’ব।
- নিয়োগকৰ্তাসকল শিকক: UPSC-ৰ বাবে ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু APSC-ৰ বাবে ৰাজ্যপাল।
- বয়সসীমা মনত ৰাখক: UPSC সদস্যৰ বাবে ৬৫ বছৰ আৰু ৰাজ্যিক আয়োগ সদস্যৰ বাবে ৬২ বছৰ।
- অন্তত আধা সদস্যই অন্ততঃ দহ বছৰ চৰকাৰী কাৰ্যালয়ত থাকিব লাগে বুলি উল্লেখ টুকি ল’ব।
- APSC ৰ স্থাপনৰ বছৰ, অৰ্থাৎ ১৯৩৭ চনৰ ১ এপ্ৰিল মনত ৰাখক।
- এই পৃষ্ঠাৰ প্ৰশ্নসমূহ অনুশীলন কৰক আৰু FAQ উত্তৰসমূহ পুনৰালোচনা কৰক।
সাধাৰণ পৰীক্ষাৰ ফান্দ
- UPSC অনুচ্ছেদ ৩১৫ৰ অধীনত স্থাপিত, আৰু ৰাজ্যিক আয়োগসমূহো একে অনুচ্ছেদৰ দ্বাৰা ব্যৱস্থিত।
- UPSC সদস্যৰ বয়সসীমা ৬৫ বছৰ, আনহাতে ৰাজ্যিক আয়োগ সদস্যৰ ৬২ বছৰ।
- সদস্য এজনৰ অপসাৰণৰ বাবে উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ তদন্তৰ প্ৰয়োজন, উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ নহয়।
- লোকসেৱা আয়োগৰ পৰামৰ্শ উপদেশমূলক আৰু চৰকাৰৰ ওপৰত বাধ্যতামূলক নহয়।
- APSC-য়ে ACS আৰু APSৰ দৰে ৰাজ্যিক সেৱাৰ বাবে নিযুক্তি কৰে; UPSC-য়ে IAS, IPS আৰু IFSৰ বাবে।
সাধু সোধা প্ৰশ্ন
লোকসেৱা আয়োগসমূহ কোন অনুচ্ছেদৰ অধীনত স্থাপিত?
লোকসেৱা আয়োগসমূহ সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ৩১৫ৰ অধীনত স্থাপিত, যি সংঘৰ বাবে এটা সংঘ লোকসেৱা আয়োগ আৰু প্ৰতিখন ৰাজ্যৰ বাবে এটা ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগৰ ব্যৱস্থা কৰে। ই দুই বা তাতোধিক ৰাজ্যক সংসদৰ আইনৰ জৰিয়তে সৃষ্টি কৰা সংযুক্ত ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগ ৰখাৰ অনুমতিও দিয়ে।
UPSC আৰু ৰাজ্যিক আয়োগ সদস্যৰ কাৰ্যকাল তথা বয়সসীমা কিমান?
UPSC-ৰ অধ্যক্ষ আৰু সদস্যসকলে ছবছৰ বা ৬৫ বছৰ বয়স পোৱালৈকে, যিটো আগতে হয়, কাৰ্যকালত থাকে। APSC ৰ দৰে ৰাজ্যিক লোকসেৱা আয়োগৰ ক্ষেত্ৰত কাৰ্যকাল ছবছৰ বা ৬২ বছৰ বয়স পোৱালৈকে, যিটো আগতে হয়। UPSC-ৰ সদস্যসকলক ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে আৰু ৰাজ্যিক আয়োগৰ সদস্যসকলক ৰাজ্যপালে নিয়োগ কৰে।
লোকসেৱা আয়োগৰ অধ্যক্ষ বা সদস্য এজনক কেনেকৈ অপসাৰণ কৰিব পাৰি?
লোকসেৱা আয়োগৰ অধ্যক্ষ বা সদস্য এজনক কেৱল অপকৰ্মৰ কাৰণতহে অপসাৰণ কৰিব পাৰি, আৰু তাও বিষয়টো উচ্চতম ন্যায়ালয়লৈ প্ৰসংগ কৰাৰ পিছত ন্যায়ালয়ে তদন্ত কৰি সদস্যজনক দোষী পোৱাৰ পিছতহে। ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে UPSC-ৰ সদস্যসকলক আৰু ৰাজ্যপালে ৰাজ্যিক আয়োগৰ সদস্যসকলক অপসাৰণ কৰে। দেউলীয়া অৱস্থা বা দৌৰ্বল্যৰ দৰে কাৰণতো অপসাৰণ সম্ভৱ।
UPSC আৰু APSC ৰ মাজত পাৰ্থক্য কি?
UPSC হৈছে সংঘ লোকসেৱা আয়োগ, অনুচ্ছেদ ৩১৫ৰ অধীনত এটা কেন্দ্ৰীয় সাংবিধানিক অনুষ্ঠান, যাৰ সদস্যসকলক ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিয়োগ কৰে আৰু তেওঁলোক ৬৫ বছৰ বয়সলৈকে কাৰ্যকালত থাকে। ই IAS, IPS আৰু IFSৰ দৰে কেন্দ্ৰীয় তথা সৰ্বভাৰতীয় সেৱাৰ বাবে নিযুক্তি কৰে। APSC হৈছে অসম লোকসেৱা আয়োগ, যাৰ সদস্যসকলক অসমৰ ৰাজ্যপালে নিয়োগ কৰে আৰু তেওঁলোক ৬২ বছৰ বয়সলৈকে কাৰ্যকালত থাকে। ই ACS আৰু APSৰ দৰে অসম ৰাজ্যিক সেৱাৰ বাবে নিযুক্তি কৰে।
অসম লোকসেৱা আয়োগ কেতিয়া স্থাপিত হৈছিল?
অসম লোকসেৱা আয়োগ ১৯৩৭ চনৰ ১ এপ্ৰিলত স্থাপিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় গুৱাহাটীত। ই অসম অসামৰিক সেৱা, অসম আৰক্ষী সেৱা আৰু সংযুক্ত সেৱালৈ নিয়োগৰ বাবে সংযুক্ত প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰে আৰু নিযুক্তি, পদোন্নতি তথা শৃংখলামূলক বিষয়ত অসম চৰকাৰক পৰামৰ্শ দিয়ে।