অসমৰ ৰাজ্যিক প্ৰশাসনিক আৰু সীমান্ত ব্যৱস্থা
জনসংখ্যাৰ দিশৰ পৰা অসম উত্তৰ-পূৱাঞ্চলৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ৰাজ্য আৰু ভাৰতৰ আটাইতকৈ কৌশলগত স্থানত অৱস্থিত ৰাজ্যবোৰৰ এটা। ই উত্তৰ-পূৱাঞ্চলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ, চাৰিওফালে আন্তৰ্জাতিক সীমা আৰু ছখন প্ৰধান ভাৰতীয় ৰাজ্যৰে আগুৰি আছে, আৰু ইয়াৰ সীমা-বিতৰ্কৰ দীঘলীয়া ইতিহাস আছে। ইয়াৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা ৰাজ্যপাল আৰু মুখ্যমন্ত্ৰীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি গাঁও পঞ্চায়তলৈকে বিস্তৃত। এই বিষয়ত ৰাজ্যৰ ৰাজধানী, খণ্ড আৰু জিলা, সীমা, আৰু সেই সীমাৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা বিতৰ্কসমূহ ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।
সাংবিধানিক মুৰব্বী আৰু চৰকাৰ
ৰাজ্যৰ সাংবিধানিক মুৰব্বী হৈছে ৰাজ্যপাল, যাক ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে নিয়োগ কৰে। মুখ্যমন্ত্ৰী হৈছে প্ৰকৃত কাৰ্যবাহী মুৰব্বী যিয়ে মন্ত্ৰী পৰিষদৰ নেতৃত্ব দিয়ে আৰু অসম বিধানসভাৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ। মুখ্য সচিব হৈছে ৰাজ্য চৰকাৰৰ প্ৰশাসনিক মুৰব্বী আৰু ৰাজ্যৰ জ্যেষ্ঠতম অসামৰিক কৰ্মচাৰী। অসমৰ দ্বিকক্ষীয় বিধানমণ্ডল আছে: ইয়াত বিধানসভা আৰু বিধান পৰিষদ দুয়োটা আছে। ৰাজ্যিক সচিবালয়ে ৰাজধানীৰ পৰা কাৰ্য কৰে, আৰু ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অঞ্চল তথা অনুচ্ছেদ ৩৭১Bৰ অধীনত কিছুমান জনজাতীয় অঞ্চলৰ বাবে ৰাজ্যপালৰ বিশেষ দায়িত্বও থাকে।
অসমৰ ৰাজধানী
অসমৰ ৰাজধানী দিছপুৰ, যি বৃহত্তৰ গুৱাহাটীৰ এটা অঞ্চল। স্বাধীনতাৰ পিছত অসমৰ ৰাজধানী শ্বিলং আছিল, কাৰণ ভাগ-বতৰা নোহোৱা অসমত খাচী, জয়ন্তীয়া আৰু গাৰো পাহাৰ সন্নিৱিষ্ট আছিল। ২১ জানুৱাৰী ১৯৭২ত মেঘালয় পৃথক ৰাজ্য হিচাপে গঠিত হোৱাৰ পিছত শ্বিলং ইয়াৰ ৰাজধানী হৈ পৰে, আৰু অসমে ১৯৭২ চনত নিজৰ ৰাজধানী দিছপুৰলৈ স্থানান্তৰ কৰে। অসমৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চহৰ গুৱাহাটী এই অঞ্চলৰ বাণিজ্যিক আৰু সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ আৰু কামাখ্যা মন্দিৰৰ বাবেও পৰিচিত।
প্ৰশাসনিক খণ্ড আৰু জিলা
প্ৰশাসনিক সুবিধাৰ বাবে অসমক পাঁচখন খণ্ডত বিভক্ত কৰা হৈছে: নিম্ন অসম, উত্তৰ অসম, মধ্য অসম, উচ্চ অসম, আৰু পাহাৰ আৰু বৰাক উপত্যকা। প্ৰতিখন খণ্ড এজন আয়ুক্তৰ নেতৃত্বত আৰু কেইবাখনো জিলা সন্নিৱিষ্ট। শেহতীয়া প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ পিছত অসমত ৩৫খন জিলা আছে। জিলা স্তৰৰ তলত ৰাজ্যখন উপবিভাগ, ৰাজহ চক্ৰ, ব্লক, গাঁও পঞ্চায়ত আৰু গাঁৱত বিভক্ত। জিলা প্ৰশাসনৰ মুৰব্বী হৈছে জিলা আয়ুক্ত (Deputy Commissioner), যাৰ সহায়ক হিচাপে অতিৰিক্ত জিলা আয়ুক্ত, উপবিভাগীয় বিষয়া আৰু চক্ৰ বিষয়া থাকে। তিনি খন পাহাৰীয়া জিলা, অৰ্থাৎ কাৰ্বি আংলং, ডিমা হাছাও আৰু বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়নৰ জিলাসমূহত সাধাৰণ প্ৰশাসনৰ সমান্তৰালভাৱে নিজস্ব স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ গঠনো আছে।
অসমৰ আন্তৰ্জাতিক সীমা
অসমে দুখন দেশৰ সৈতে আন্তৰ্জাতিক সীমা ভাগ কৰে। উত্তৰে ই ভূটান ৰাজ্যৰ সৈতে সীমাৱদ্ধ, যি হিমালয়ৰ পাদদেশৰ জৰিয়তে সমতলৰ পৰা পৃথক। পশ্চিম আৰু দক্ষিণ-পশ্চিমে ই বাংলাদেশৰ সৈতে সীমাৱদ্ধ, আৰু ধুবুৰী, দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ, বৰপেটা, কৰিমগঞ্জ তথা কাছাৰ জিলা এই সীমান্তত অৱস্থিত। ভূটানৰ সৈতে সীমা প্ৰায় ২৬৭ কিলোমিটাৰ আৰু কোকৰাঝাৰ, চিৰাং, বাক্সা, ওদালগুৰি তথা দৰং জিলাৰ মাজেৰে পাৰ হয়। বাংলাদেশৰ সৈতে সীমা কেইবা শ কিলোমিটাৰ আৰু ইয়াক সীমান্ত সুৰক্ষা বাহিনীয়ে পহৰা দিয়ে। অৱস্থানৰ বাবেই অসমক প্ৰায়ে উত্তৰ-পূৱাঞ্চলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বুলি কোৱা হয়।
অসমৰ আন্তঃৰাজ্যিক সীমা
অসমে ছখন প্ৰধান ভাৰতীয় ৰাজ্যৰ সৈতে সীমা ভাগ কৰে:
- উত্তৰ আৰু পূৱে অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু নাগালেণ্ড;
- দক্ষিণ-পূৱে মণিপুৰ;
- দক্ষিণে মিজোৰাম;
- দক্ষিণ-পশ্চিমে মেঘালয়; আৰু
- পশ্চিমে পশ্চিমবংগ।
কৰিমগঞ্জৰ ওচৰত অসমৰ ত্ৰিপুৰাৰ সৈতে এটা চুটি সীমাও আছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী ৰাজ্যৰ মাজেৰে বৈ গৈ উপত্যকাক বিভক্ত কৰে, আনহাতে বৰাক নদীয়ে দক্ষিণৰ বৰাক উপত্যকাক নিষ্কাশন কৰে। এই নদী আৰু পাহাৰসমূহে ৰাজ্যৰ প্ৰাকৃতিক আকৃতি নিৰ্ধাৰণ কৰে আৰু অঞ্চলটোৰ মাজেৰে মানুহ তথা সামগ্ৰীৰ চলাচলতো প্ৰভাৱ পেলায়।
অসমৰ সীমান্ত বিতৰ্ক
অসমৰ নাগালেণ্ড, মেঘালয়, অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু মিজোৰামৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সীমান্ত বিতৰ্ক আছে। অসম-নাগালেণ্ড বিতৰ্ক আটাইতকৈ পুৰণি আৰু ইয়াত মেৰাপানী তথা ৰেংমা সংৰক্ষিত বনৰ দৰে অঞ্চল সন্নিৱিষ্ট। অসম-মেঘালয় বিতৰ্কত ১২টা মতানৈক্যৰ অঞ্চল আছে, যাৰ ৬টা ২০২২ চনত বুজাবুজি memorandum ৰ জৰিয়তে নিষ্পত্তি কৰা হৈছিল। অসম-মিজোৰাম বিতৰ্ক ২০২১ চনত লাইলাপুৰত হিংসাত্মক ৰূপ লৈছিল, আৰু অসম-অৰুণাচল বিতৰ্ক পাদদেশৰ কাষৰ দাবী কৰা অঞ্চলসমূহৰ সৈতে জড়িত। ১৮৭৩ চনত ভাৰতৰ চাৰ্ভে বিভাগে সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল আৰু ভাগ-বতৰা নোহোৱা অসমৰ পৰা নতুন ৰাজ্য গঠন হোৱাৰ সময়ত সেই সীমা লৈ বিতৰ্ক সৃষ্টি হৈছিল। এইবোৰ সমাধানৰ বাবে উচ্চতম ন্যায়ালয়ত বহুবাৰ গোচৰ ৰুজু কৰা হৈছে আৰু সীমান্ত আয়োগ তথা মুখ্য সচিব স্তৰৰ সমিতিৰ জৰিয়তে আলোচনা চলি আছে।
আজিৰ অসমৰ গঠন
আজিৰ অসম ব্ৰিটিছ যুগৰ ভাগ-বতৰা নোহোৱা অসমতকৈ বহু সৰু। ১৯৬৩ চনত নাগালেণ্ড পৃথক হৈছিল। ১৯৭২ চনত মেঘালয়, মণিপুৰ আৰু ত্ৰিপুৰা পূৰ্ণ ৰাজ্য হৈছিল, আৰু মিজোৰাম তথা অৰুণাচল প্ৰদেশ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল হোৱাৰ পিছত ১৯৮৭ চনত পূৰ্ণ ৰাজ্য হৈছিল। ১৯৬৯ চনৰ অসম পুনৰ্গঠন (মেঘালয়) আইনে এই প্ৰক্ৰিয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ১৯৭২ চনত ৰাজধানী দিছপুৰলৈ স্থানান্তৰ মেঘালয় পৃথক ৰাজ্য হোৱাৰ প্ৰত্যক্ষ পৰিণাম আছিল।
প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্ব
অসমৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা আৰু সীমাৰ প্ৰশ্ন APSC, ADRE, অসম আৰক্ষী, গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয় আদি ৰাজ্যিক পৰীক্ষাত অতি সাধাৰণ। পৰীক্ষকে ৰাজধানী আৰু ইয়াক স্থানান্তৰৰ বছৰ, খণ্ড আৰু জিলাৰ সংখ্যা, জিলাৰ উপএকক, অসমৰ সীমাৱদ্ধ দেশ আৰু ভাৰতীয় ৰাজ্যসমূহ, ভূটান তথা বাংলাদেশ সীমাৰ দৈৰ্ঘ্য আৰু অৱস্থান, আৰু ২০২২ চনৰ মেঘালয় বুজাবুজি তথা ২০২১ চনৰ লাইলাপুৰ ঘটনাৰ দৰে বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত ৰাজ্যসমূহ সোধে।
এই বিষয়ৰ প্ৰস্তুতি কেনেকৈ কৰিব
- ৰাজধানী মনত ৰাখক: দিছপুৰ, যি ১৯৭২ চনত শ্বিলঙৰ পৰা স্থানান্তৰিত হৈছিল।
- পাঁচখন খণ্ড ক্ৰমত আৰু জিলাৰ বৰ্তমান সংখ্যা ৩৫ শিকক।
- জিলাৰ উপএকক তালিকা কৰক: উপবিভাগ, ৰাজহ চক্ৰ, ব্লক, গাঁও পঞ্চায়ত আৰু গাঁও।
- আন্তৰ্জাতিক সীমা টুকি ল’ব: উত্তৰে ভূটান আৰু পশ্চিম তথা দক্ষিণ-পশ্চিমে বাংলাদেশ।
- ছখন প্ৰধান চুবুৰীয়া ৰাজ্য আৰু সীমান্ত বিতৰ্কৰ সৈতে জড়িত চাৰিখন ৰাজ্য মনত ৰাখক।
- ঘটনাসমূহ পুনৰালোচনা কৰক: ২০২২ চনৰ মেঘালয় বুজাবুজি আৰু ২০২১ চনৰ লাইলাপুৰ ঘটনা, তাৰ পিছত এই পৃষ্ঠাৰ প্ৰশ্নসমূহ চেষ্টা কৰক।
সাধাৰণ পৰীক্ষাৰ ফান্দ
- অসমৰ দুটা আন্তৰ্জাতিক সীমা আছে: ভূটান আৰু বাংলাদেশ। ই চীন বা ম্যানমাৰৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সীমাৱদ্ধ নহয়।
- দিছপুৰ গুৱাহাটীৰ এটা অঞ্চল, পৃথক ডাঙৰ চহৰ নহয়।
- শেহতীয়া পুনৰ্গঠনৰ পিছত জিলাৰ সংখ্যা ৩৫; পুৰণি কিতাপত ২৭ বা ৩৩ উল্লেখ থাকিব পাৰে।
- অসম-মেঘালয় বিতৰ্কত ১২টা অঞ্চল আছিল, যাৰ ৬টা ২০২২ চনত নিষ্পত্তি হৈছিল।
- ব্ৰহ্মপুত্ৰয়ে মূল উপত্যকাক আৰু বৰাকয়ে দক্ষিণ উপত্যকাক বিভক্ত কৰে।
সাধু সোধা প্ৰশ্ন
অসমৰ ৰাজধানী কি আৰু শ্বিলঙৰ পৰা কেতিয়া স্থানান্তৰিত হৈছিল?
অসমৰ ৰাজধানী দিছপুৰ, যি গুৱাহাটীৰ এটা অঞ্চল। ২১ জানুৱাৰী ১৯৭২ত মেঘালয় পৃথক ৰাজ্য হোৱাৰ পিছত আৰু শ্বিলঙক নিজৰ ৰাজধানী হিচাপে ৰাখি অসমে ১৯৭২ চনত ৰাজধানী শ্বিলঙৰ পৰা দিছপুৰলৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল।
অসমত কিমানখন প্ৰশাসনিক খণ্ড আৰু জিলা আছে?
অসমত পাঁচখন প্ৰশাসনিক খণ্ড আছে: নিম্ন অসম, উত্তৰ অসম, মধ্য অসম, উচ্চ অসম, আৰু পাহাৰ আৰু বৰাক উপত্যকা। শেহতীয়া প্ৰশাসনিক পুনৰ্গঠনৰ পিছত ৰাজ্যত ৩৫খন জিলা আছে, যিবোৰ উপবিভাগ, ৰাজহ চক্ৰ, ব্লক, গাঁও পঞ্চায়ত আৰু গাঁৱত বিভক্ত।
কোন দেশ আৰু ৰাজ্যই অসমৰ সৈতে সীমা ভাগ কৰে?
অসমে উত্তৰে ভূটান আৰু পশ্চিম তথা দক্ষিণ-পশ্চিমে বাংলাদেশৰ সৈতে আন্তৰ্জাতিক সীমা ভাগ কৰে। ই ছখন প্ৰধান ৰাজ্যৰ সৈতে আন্তঃৰাজ্যিক সীমা ভাগ কৰে: অৰুণাচল প্ৰদেশ, নাগালেণ্ড, মণিপুৰ, মিজোৰাম, মেঘালয় আৰু পশ্চিমবংগ, লগতে কৰিমগঞ্জৰ ওচৰত ত্ৰিপুৰাৰ সৈতে এটা চুটি সীমা আছে।
অসমৰ সৈতে কোন কোন ৰাজ্যৰ সীমান্ত বিতৰ্ক আছে?
অসমৰ নাগালেণ্ড, মেঘালয়, অৰুণাচল প্ৰদেশ আৰু মিজোৰামৰ সৈতে দীৰ্ঘদিনীয়া সীমান্ত বিতৰ্ক আছে। নাগালেণ্ড বিতৰ্কত মেৰাপানী আৰু ৰেংমা সংৰক্ষিত বনৰ দৰে অঞ্চল, মেঘালয় বিতৰ্কত ১২টা অঞ্চল যাৰ ৬টা ২০২২ চনত বুজাবুজি memorandum ৰ জৰিয়তে নিষ্পত্তি হৈছিল, আৰু মিজোৰাম বিতৰ্ক ২০২১ চনৰ লাইলাপুৰ ঘটনাৰ সৈতে জড়িত।
অসমক উত্তৰ-পূৱাঞ্চলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ কিয় কোৱা হয়?
কেন্দ্ৰীয় অৱস্থানৰ বাবে অসমক উত্তৰ-পূৱাঞ্চলৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ কোৱা হয়। সংকীৰ্ণ শিলিগুৰি কৰিডৰে ইয়াক ভাৰতৰ বাকী অংশৰ সৈতে সংযোগ কৰে, আৰু বাকী উত্তৰ-পূৱাঞ্চলীয় ৰাজ্যসমূহ ইয়াৰ পিছফালে অৱস্থিত। ইয়াৰ কৌশলগত অৱস্থান, ভূটান তথা বাংলাদেশৰ সৈতে আন্তৰ্জাতিক সীমা, আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদী ব্যৱস্থাই ইয়াক সমগ্ৰ অঞ্চলৰ স্বাভাৱিক প্ৰৱেশদ্বাৰ কৰি তোলে।