ষষ্ঠ অনুসূচী আৰু অসমৰ স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদসমূহ
ষষ্ঠ অনুসূচী ভাৰতীয় সংবিধানৰ অন্যতম বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য। ই কিছুমান জনজাতীয় অঞ্চল পৰিচালনাৰ বাবে স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ আৰু আঞ্চলিক পৰিষদৰ এক ব্যৱস্থা সৃষ্টি কৰে, যাৰ জৰিয়তে সাধাৰণ ৰাজ্য আৰু পঞ্চায়তে নোপোৱা এক ধৰণৰ স্ব-শাসন প্ৰদান কৰা হয়। অসমত ষষ্ঠ অনুসূচী বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন, কাৰ্বি আংলং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ আৰু ডিমা হাছাও স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদত প্ৰযোজ্য। এই পৰিষদসমূহৰ নিৰ্বাচন, ক্ষমতা আৰু সিহঁতক নতুন ৰূপ দিয়া চুক্তিসমূহ পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ।
ষষ্ঠ অনুসূচী কি?
ষষ্ঠ অনুসূচী সংবিধানত অনুচ্ছেদ ২৪৪(২) আৰু অনুচ্ছেদ ২৭৫(১)ৰ অধীনত সন্নিৱিষ্ট। অনুচ্ছেদ ২৪৪ অনুসূচিত অঞ্চল আৰু জনজাতীয় অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ সৈতে জড়িত: পঞ্চম অনুসূচী ভাৰতৰ বাকী অংশৰ অনুসূচিত অঞ্চলসমূহত প্ৰযোজ্য, আনহাতে ষষ্ঠ অনুসূচী অসম, মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰামৰ জনজাতীয় অঞ্চলসমূহত প্ৰযোজ্য। ষষ্ঠ অনুসূচীয়ে ডাঙৰ জনজাতীয় অঞ্চলৰ বাবে স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ আৰু এখন জিলাৰ ভিতৰৰ সৰু অঞ্চলৰ বাবে আঞ্চলিক পৰিষদ গঠনৰ ব্যৱস্থা কৰে। এই শৰীৰসমূহৰ ভূমি, বন, কৃষি, প্ৰাথমিক শিক্ষা, স্বাস্থ্য, বজাৰ আৰু সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰৰ দৰে বহু বিষয়ৰ ওপৰত আইনী, কাৰ্যবাহী, ন্যায়িক আৰু আৰ্থিক ক্ষমতা থাকে।
ঐতিহাসিক পটভূমি
সংবিধান ৰচনাৰ সময়ত উত্তৰ-পূৱাঞ্চলৰ জনজাতীয় লোকসকলে ভয় কৰিছিল যে নতুন গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্থাত সমতলৰ জনগোষ্ঠীসমূহৰ প্ৰাধান্য থাকিব আৰু তেওঁলোকৰ ভূমি, ৰীতি-নীতি তথা পৰিচয় হেৰাই যাব। ইয়াক সমাধান কৰিবলৈ সংবিধান সভাই ১৯৫২ চনত গোপীনাথ বৰদলৈৰ অধ্যক্ষতাত বৰদলৈ উপ-সমিতি নিয়োগ কৰিছিল। ইয়াৰ পৰামৰ্শই ষষ্ঠ অনুসূচীৰ ভিত্তি গঢ়িছিল। এই আঁচনি জনজাতীয় স্ব-শাসন সংৰক্ষণ কৰাৰ লগতে পাহাৰীয়া অঞ্চলসমূহক অসম ৰাজ্যৰ ভিতৰতে ৰখাৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল। সেয়ে অসমৰ পাহাৰীয়া জিলাসমূহ সাধাৰণ পঞ্চায়ত ব্যৱস্থাত সামৰি লোৱা হোৱা নাই, আৰু তাত স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদসমূহ স্থানীয় প্ৰশাসনৰ মূল একক হৈ পৰিছে।
স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদৰ গঠন আৰু ক্ষমতা
এখন স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদত সৰ্বাধিক ৩০ জন সদস্য থাকিব পাৰে, যাৰ ২৬ জন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰৰ ভিত্তিত নিৰ্বাচিত আৰু সৰ্বাধিক ৪ জন ৰাজ্যপালে মনোনীত কৰে। পৰিষদৰ কাৰ্যকাল পাঁচ বছৰ। ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনত ৰাজ্যপালৰ বিশেষ দায়িত্ব থাকে। পৰিষদসমূহে তেওঁলোকক অৰ্পিত বিষয়সমূহৰ ওপৰত আইন প্ৰণয়ন কৰিব পাৰে, কিছুমান কৰ আৰু ভূমি ৰাজহ সংগ্ৰহ কৰিব পাৰে, গাঁও পৰিষদ আৰু ন্যায়ালয় গঠন কৰিব পাৰে, আৰু জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক তথা প্ৰথাগত আইন পৰিচালনা কৰিব পাৰে। তেওঁলোকৰ আইনসমূহ সাধাৰণতে ৰাজ্যপালৰ সন্মতিৰ প্ৰয়োজন হয়, আৰু কিছুমান ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যপালে নিজৰ বিবেচনাৰে কাৰ্য কৰিব পাৰে।
অসমৰ তিনি ষষ্ঠ অনুসূচী পৰিষদ
- বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন (BTR): আগতে বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ (BAC), যি ১৯৯৩ চনৰ বড়ো চুক্তিৰ জৰিয়তে গঠিত; তাৰ পিছত ২০০৩ চনৰ বড়ো চুক্তিৰ জৰিয়তে ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল কাউন্সিল (BTC); আৰু শেষত ২০২০ চনৰ বড়ো চুক্তিৰ জৰিয়তে বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন, যিয়ে পৰিষদৰ অঞ্চল তথা ক্ষমতা সম্প্ৰসাৰণ কৰিছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোকৰাঝাৰ।
- কাৰ্বি আংলং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ (KAAC): পাহাৰীয়া জিলাখন আগতে মিকিৰ পাহাৰ জিলা নামেৰে ১৯৫১ চনত গঠিত হৈছিল। পৰিষদৰ মুখ্য কাৰ্যালয় ডিফু। ২০২১ চনৰ কাৰ্বি চুক্তিই পৰিষদক আৰু সবল কৰি এক উন্নয়ন পেকেজৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল।
- ডিমা হাছাও স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ (DHADC): জিলাখন আগতে উত্তৰ কাছাৰ পাহাৰ জিলা হিচাপে ১৯৫১ চনত গঠিত হৈছিল আৰু ২০১০ চনত ডিমা হাছাও হিচাপে নামকৰণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় হাফলং।
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ বাহিৰৰ স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ
অসমে ৰাজ্যিক আইনৰ অধীনত সমতলৰ জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ বাবে কেইবাখনো স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ সৃষ্টি কৰিছে। এইবোৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ পৰিষদ নহয় আৰু ১৯৯৫ চনৰ অসম স্বায়ত্তশাসিত জিলা (জিলা পৰিষদ গঠন) আইন তথা বড়ো চুক্তিৰ আধাৰত গঠিত। উদাহৰণৰ ভিতৰত ডেউৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ, মিচিং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ, ৰাভা হাচং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ, তিওয়া স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ, চোনোৱাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ, থেংগাল কছাৰী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ, মৰাণ স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ, মটক স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ, চুটীয়া স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ আৰু কোচ-ৰাজবংশী স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ অন্যতম। এই পৰিষদসমূহৰ ক্ষমতা অধিক সীমিত আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনত কাম কৰে, ষষ্ঠ অনুসূচীৰ সাংবিধানিক সুৰক্ষা থকা পৰিষদসমূহৰ বিপৰীতে।
ষষ্ঠ অনুসূচী বনাম পঞ্চম অনুসূচী
পঞ্চম অনুসূচী উত্তৰ-পূৱাঞ্চলৰ বাহিৰৰ ৰাজ্যৰ অনুসূচিত অঞ্চলসমূহত প্ৰযোজ্য আৰু জনজাতীয় উপদেষ্টা পৰিষদ তথা ৰাজ্যপালৰ বিশেষ ক্ষমতাৰ ব্যৱস্থা কৰে, কিন্তু স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ সৃষ্টি নকৰে। ষষ্ঠ অনুসূচী বহু শক্তিশালী: ই নিৰ্বাচিত পৰিষদসমূহক আইনী তথা আৰ্থিক ক্ষমতা প্ৰদান কৰে আৰু জনজাতীয় ভূমি তথা ৰীতি অধিক প্ৰত্যক্ষভাৱে সুৰক্ষা কৰে। ১৯৯৬ চনৰ PESA আইনই পঞ্চম অনুসূচীৰ অঞ্চলসমূহলৈ পঞ্চায়ত বিধান সম্প্ৰসাৰণ কৰিছিল যদিও ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অঞ্চলসমূহত স্পষ্টভাৱে প্ৰযোজ্য নহয়, য’ত স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদসমূহে কাম কৰি থাকে।
প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্ব
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ প্ৰশ্ন APSC, ADRE, অসম আৰক্ষী, গৌহাটী উচ্চ ন্যায়ালয় আদি ৰাজ্যিক পৰীক্ষাত সাধাৰণ। পৰীক্ষকে অনুসূচী থকা অনুচ্ছেদ, ই প্ৰযোজ্য ৰাজ্যসমূহ, পৰিষদৰ সৰ্বাধিক সদস্যসংখ্যা, মনোনীত সদস্যৰ সংখ্যা, কাৰ্যকাল, বৰদলৈ উপ-সমিতি গঠনৰ বছৰ, অসমৰ তিনি ষষ্ঠ অনুসূচী অঞ্চল আৰু ১৯৯৩, ২০০৩, ২০২০ তথা ২০২১ চনৰ চুক্তিসমূহ সোধে। বড়োলেণ্ড আৰু পাহাৰীয়া জিলাসমূহৰ ৰাজনৈতিক গুৰুত্বৰ বাবে এইটো অতি উচ্চ ফলপ্ৰসূ বিষয়।
এই বিষয়ৰ প্ৰস্তুতি কেনেকৈ কৰিব
- অনুচ্ছেদসমূহ মনত ৰাখক: ২৪৪(২) আৰু ২৭৫(১), আৰু ষষ্ঠ অনুসূচী অসম, মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰামত প্ৰযোজ্য বুলি।
- গঠন শিকক: সৰ্বাধিক ৩০ জন সদস্য, ২৬ জন নিৰ্বাচিত, ৪ জন মনোনীত, কাৰ্যকাল ৫ বছৰ।
- অসমৰ তিনি পৰিষদ মনত ৰাখক: BTR (কোকৰাঝাৰ), KAAC (ডিফু) আৰু DHADC (হাফলং)।
- চুক্তিৰ বছৰসমূহ টুকি ল’ব: ১৯৯৩ (BAC), ২০০৩ (BTC), ২০২০ (BTR) আৰু ২০২১ (কাৰ্বি চুক্তি)।
- পঞ্চম অনুসূচী, ষষ্ঠ অনুসূচী আৰু ৰাজ্যিক স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদৰ মাজৰ পাৰ্থক্য বুজি ল’ব।
- এই পৃষ্ঠাৰ প্ৰশ্নসমূহ চেষ্টা কৰক আৰু FAQ উত্তৰসমূহ পুনৰালোচনা কৰক।
সাধাৰণ পৰীক্ষাৰ ফান্দ
- ষষ্ঠ অনুসূচী চাৰিখন ৰাজ্যত প্ৰযোজ্য, সকলো উত্তৰ-পূৱাঞ্চলীয় ৰাজ্যত নহয়।
- স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদত সৰ্বাধিক ৩০ জন সদস্য থাকিব পাৰে, যাৰ ৪ জন ৰাজ্যপালে মনোনীত কৰে।
- বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন হৈছে বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল কাউন্সিলৰ নতুন নাম, যি পুনৰ বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদৰ ঠাই লৈছিল।
- মিচিং বা ৰাভা হাচং আদি পৰিষদ ৰাজ্যিক আইনৰ পৰিষদ, ষষ্ঠ অনুসূচীৰ পৰিষদ নহয়।
- পঞ্চম অনুসূচী ভাৰতৰ বাকী অংশৰ অনুসূচিত অঞ্চলৰ সৈতে জড়িত আৰু ষষ্ঠ অনুসূচীৰ পৰা পৃথক।
সাধু সোধা প্ৰশ্ন
ষষ্ঠ অনুসূচী কি আৰু কোন অনুচ্ছেদত আছে?
ষষ্ঠ অনুসূচীয়ে স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ আৰু আঞ্চলিক পৰিষদৰ জৰিয়তে কিছুমান জনজাতীয় অঞ্চল পৰিচালনাৰ ব্যৱস্থা কৰে। ই সংবিধানৰ অনুচ্ছেদ ২৪৪(২) আৰু অনুচ্ছেদ ২৭৫(১)ত আছে আৰু অসম, মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা তথা মিজোৰামৰ জনজাতীয় অঞ্চলসমূহত প্ৰযোজ্য।
অসমত কিমানখন ষষ্ঠ অনুসূচী অঞ্চল আছে আৰু সেইবোৰ কি কি?
অসমত তিনি খন ষষ্ঠ অনুসূচী অঞ্চল আছে: কোকৰাঝাৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ সৈতে বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন, ডিফুত কাৰ্বি আংলং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ, আৰু হাফলঙত ডিমা হাছাও স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ। এইবোৰে ৰাজ্যৰ পাহাৰীয়া জিলা আৰু বড়ো অঞ্চল সামৰি লয়।
স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদৰ গঠন আৰু কাৰ্যকাল কি?
এখন স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদত সৰ্বাধিক ৩০ জন সদস্য থাকিব পাৰে, যাৰ ২৬ জন প্ৰাপ্তবয়স্ক ভোটাধিকাৰৰ ভিত্তিত নিৰ্বাচিত আৰু সৰ্বাধিক ৪ জন ৰাজ্যপালে মনোনীত কৰে। পৰিষদৰ কাৰ্যকাল পাঁচ বছৰ, আৰু ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনত ৰাজ্যপালৰ বিশেষ দায়িত্ব থাকে।
বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ কেনেকৈ বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন হ’ল?
১৯৯৩ চনৰ বড়ো চুক্তিৰ জৰিয়তে বড়োলেণ্ড স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ গঠিত হৈছিল। ২০০৩ চনৰ বড়ো চুক্তিয়ে ইয়াৰ ঠাইত ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল কাউন্সিল গঠন কৰিছিল, আৰু ২০২০ চনৰ বড়ো চুক্তিয়ে ইয়াৰ নাম বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন ৰাখি অঞ্চল, ক্ষমতা আৰু উন্নয়ন পেকেজ সম্প্ৰসাৰণ কৰিছিল। ইয়াৰ মুখ্য কাৰ্যালয় কোকৰাঝাৰ।
অসমৰ সকলো স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত নেকি?
নহয়। কেৱল বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল ৰিজিয়ন, কাৰ্বি আংলং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ আৰু ডিমা হাছাও স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত। ডেউৰী, মিচিং, ৰাভা হাচং, তিওয়া, চোনোৱাল কছাৰী, থেংগাল কছাৰী, মৰাণ, মটক, চুটীয়া আৰু কোচ-ৰাজবংশীৰ দৰে পৰিষদসমূহ ৰাজ্যিক আইনৰ অধীনত গঠিত আৰু অধিক সীমিত ক্ষমতাৰ।