বিপ্লবী আন্দোলনৰ বিষয়ে
বিপ্লবী আন্দোলনসমূহ আছিল যুৱ ভাৰতীয়সকলে ব্ৰিটিছ শাসন উৎখাত কৰিবলৈ কৰা সশস্ত্ৰ আৰু গোপন প্ৰচেষ্টা। ই মূলতঃ বংগ বিভাজন (১৯০৫)ৰ পিছত গঢ় লৈ উঠিছিল, যেতিয়া বহু যুৱকে মধ্যপন্থীসকলৰ সাংবিধানিক পদ্ধতিৰ ওপৰত বিশ্বাস হেৰুৱাইছিল। বিপ্লৱীসকলে ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে জনসাধাৰণক জগাবলৈ বোমা, পিষ্টল, গোপন সমিতি আৰু বীৰত্বপূৰ্ণ বলিদান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ দুটা মূল পৰ্যায় আছিল: প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায় (১৯০৫–১৯১৭) আৰু পিছৰ পৰ্যায় (১৯২০ৰ পৰা ১৯৩০ৰ দশক)।
প্ৰাৰম্ভিক বিপ্লবী সংগঠনসমূহ
বংগ, মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু পঞ্জাবত গোপন সমিতি গঠন হৈছিল। বংগত অনুশীলন সমিতি ১৯০২ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু যুগান্তৰ পত্ৰিকাই বিপ্লবী ধাৰণা বিস্তাৰ কৰিছিল। মহাৰাষ্ট্ৰত ভি. ডি. সাৱাৰকাৰে ১৯০৪ চনত নাছিকত অভিনৱ ভাৰত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। লণ্ডনত শ্যামজী কৃষ্ণ বৰ্মাই ১৯০৫ চনত ইণ্ডিয়া হাউছ স্থাপন কৰিছিল, আৰু মদন লাল ধিংৰাই ১৯০৯ চনত কাৰ্জন ৱাইলিক হত্যা কৰিছিল।
মুজাফ্ফৰপুৰ বোমা আৰু আলিপুৰ মামলা
১৯০৮ চনৰ ৩০ এপ্ৰিলত খুদিৰাম বসু আৰু প্ৰফুল্ল চাকীয়ে মুজাফ্ফৰপুৰত এটা বোমা নিক্ষেপ কৰিছিল, অজনপ্ৰিয় মেজিষ্ট্ৰেট কিংচফৰ্ডক হত্যা কৰাৰ উদ্দেশ্যে, কিন্তু দুগৰাকী ইংৰাজ মহিলা নিহত হৈছিল। প্ৰফুল্ল চাকীয়ে নিজকে গুলীয়াইছিল, আৰু খুদিৰাম বসুক ১৯০৮ চনৰ ১১ আগষ্টত ফাঁচি দিয়া হৈছিল। আলিপুৰ ষড়যন্ত্ৰ মামলা (১৯০৮)ৰ পিছত ১৯১২ চনত দিল্লীত লৰ্ড হাৰ্ডিংৰ ওপৰত বোমা আক্ৰমণ হৈছিল, য'ত ৰাসবিহাৰী বসু আৰু আনসকল জড়িত আছিল।
ঘদৰ পাৰ্টি আৰু বিদেশৰ বিপ্লৱীসকল
ঘদৰ পাৰ্টি ১৯১৩ চনত ছান ফ্ৰান্সিস্কোত লালা হৰ দয়াল আৰু আনসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, মূলতঃ উত্তৰ আমেৰিকাৰ ভাৰতীয় প্ৰবাসীসকলৰ মাজত। ঘদৰ (বিদ্ৰোহ) আন্দোলনে বিদেশত ভাৰতীয় সৈনিক আৰু শ্ৰমিকসকলৰ মাজত বিপ্লৱ বিস্তাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল, আৰু ১৯১৪ চনৰ কোমাগাতা মাৰু ঘটনাই ব্ৰিটিছ-বিৰোধী ভাবনা বৃদ্ধি কৰিছিল। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ঘদৰসকলে ভাৰতত বিদ্ৰোহৰ পৰিকল্পনা কৰিছিল, কিন্তু ই বিফল হৈছিল।
হিন্দুস্তান ৰিপাব্লিকান এছ'চিয়েশ্যন
১৯২৪ চনত হিন্দুস্তান ৰিপাব্লিকান এছ'চিয়েশ্যন (HRA) সচিন্দ্ৰনাথ সান্যাল আৰু জগেশ চন্দ্ৰ চেটাৰ্জীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, ৰাম প্ৰসাদ বিসমিল এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ নেতা হিচাপে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল ভাৰতৰ ফেডাৰেল ৰিপাব্লিক প্ৰতিষ্ঠা কৰা। ১৯২৫ চনৰ ৯ আগষ্টত বিখ্যাত কাকৰী ৰেল ডকাইতি ধন সংগ্ৰহৰ বাবে হৈছিল। ৰাম প্ৰসাদ বিসমিল, আশফাকুল্লাহ খান, ৰোশন সিং আৰু ৰাজেন্দ্ৰ লাহিড়ীক কাকৰী ষড়যন্ত্ৰ মামলাত বিচাৰ কৰি ফাঁচি দিয়া হৈছিল।
হিন্দুস্তান চ'চিয়েলিষ্ট ৰিপাব্লিকান এছ'চিয়েশ্যন
১৯২৮ চনত HRAক দিল্লীৰ ফিৰোজ শাহ কোটলাত হিন্দুস্তান চ'চিয়েলিষ্ট ৰিপাব্লিকান এছ'চিয়েশ্যন (HSRA) হিচাপে পুনৰ সংগঠিত কৰা হৈছিল, যাৰ লক্ষ্যত সমাজবাদ যোগ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ নেতাসকল আছিল চন্দ্ৰশেখৰ আজাদ, ভগত সিং, সুখদেৱ, বটুকেশ্বৰ দত্ত আৰু ৰাজগুৰু। ১৯২৮ চনত চাইমন কমিছন ভাৰতলৈ অহাৰ সময়ত লাহোৰত এখন প্ৰতিবাদত লাঠিচালনা হৈছিল আৰু লালা লাজপত ৰায় মাৰাত্মকভাৱে আহত হৈছিল; তেওঁ ১৯২৮ চনৰ ১৭ নৱেম্বৰত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। তেওঁৰ প্ৰতিশোধ ল'বলৈ ভগত সিং, ৰাজগুৰু আৰু সুখদেৱে ১৯২৮ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত আৰক্ষী বিষয়া ছ'ণ্ডাৰ্ছক গুলীয়াইছিল। ১৯২৯ চনৰ ৮ এপ্ৰিলত ভগত সিং আৰু বটুকেশ্বৰ দত্তই দমনমূলক আইনৰ প্ৰতিবাদত কেন্দ্ৰীয় বিধান সভাৰ ভিতৰত বোমা নিক্ষেপ কৰিছিল। লাহোৰ ষড়যন্ত্ৰ মামলাত ভগত সিং, সুখদেৱ আৰু ৰাজগুৰুক ১৯৩১ চনৰ ২৩ মাৰ্চত ফাঁচি দিয়া হৈছিল। চন্দ্ৰশেখৰ আজাদ ১৯৩১ চনৰ ২৭ ফেব্ৰুৱাৰীত এলাহাবাদৰ আলফ্ৰেড পাৰ্কত যুঁজতে মৃত্যুবৰণ কৰিছিল।
১৯৩০ৰ দশকৰ বংগৰ বিপ্লৱীসকল
বংগত সূৰ্য সেন (মাষ্টৰদা নামে জনাজাত)ৱে ১৯৩০ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত বিখ্যাত চট্টগ্ৰাম কাৰখানা লুণ্ঠনৰ নেতৃত্ব দিছিল, য'ত বিপ্লৱীসকলে কাৰখানা দখল কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা উত্তোলন কৰিছিল। সূৰ্য সেনক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি ১৯৩৪ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত ফাঁচি দিয়া হৈছিল। প্ৰীতিলতা ৱাদ্দেদাৰ আৰু কল্পনা দত্তৰ দৰে বহু মহিলাই এই সময়ৰ বিপ্লৱী কাৰ্যকলাপত অংশ লৈছিল।
বিপ্লবী আন্দোলন কিয় বিফল হৈছিল আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱ
বিপ্লৱীসকলে ব্ৰিটিছ শাসন উৎখাত কৰিব নোৱাৰিলে কাৰণ তেওঁলোকৰ জনভিত্তি নাছিল, ধন আৰু অস্ত্ৰৰ অভাৱ আছিল, সৰু সৰু বিচ্ছিন্ন গোটত কাম কৰিছিল, আৰু কঠোৰ চৰকাৰী দমনৰ সন্মুখীন হৈছিল। তথাপি তেওঁলোকৰ দেশপ্ৰেম আৰু বলিদানে সমগ্ৰ জাতিক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল আৰু প্ৰতিৰোধৰ মনোভাৱ জীৱিত ৰাখিছিল। তেওঁলোকে স্বাধীনতা সংগ্ৰামক এটা সমাজবাদী দিশও দিছিল আৰু দেখুৱাইছিল যে ভাৰতীয়সকল স্বাধীনতাৰ বাবে প্ৰাণ দিবলৈ সাজু।
বিপ্লবী আন্দোলনৰ কালানুক্ৰম
- ১৯০২: বংগত অনুশীলন সমিতি প্ৰতিষ্ঠা।
- ১৯০৪: সাৱাৰকাৰৰ দ্বাৰা অভিনৱ ভাৰত প্ৰতিষ্ঠা।
- ১৯০৫: লণ্ডনত ইণ্ডিয়া হাউছ স্থাপন।
- ১৯০৮: মুজাফ্ফৰপুৰ বোমা; খুদিৰাম বসুক ফাঁচি; আলিপুৰ ষড়যন্ত্ৰ মামলা।
- ১৯১২: দিল্লীত লৰ্ড হাৰ্ডিঙৰ ওপৰত বোমা আক্ৰমণ।
- ১৯১৩: ঘদৰ পাৰ্টি প্ৰতিষ্ঠা।
- ১৯২৪: হিন্দুস্তান ৰিপাব্লিকান এছ'চিয়েশ্যন প্ৰতিষ্ঠা।
- ১৯২৫: কাকৰী ৰেল ডকাইতি।
- ১৯২৮: HSRA প্ৰতিষ্ঠা; লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যু।
- ১৯২৯: বিধান সভা বোমা মামলা।
- ১৯৩০: চট্টগ্ৰাম কাৰখানা লুণ্ঠন।
- ১৯৩১: ভগত সিং, সুখদেৱ আৰু ৰাজগুৰুক ফাঁচি; আজাদ নিহত।
বিপ্লবী আন্দোলনৰ মূল তথ্য (দ্ৰুত পুনৰালোচনাৰ বুলেট)
- অনুশীলন সমিতি: ১৯০২, বংগ।
- অভিনৱ ভাৰত: ১৯০৪, ভি. ডি. সাৱাৰকাৰ।
- মুজাফ্ফৰপুৰ বোমা: ১৯০৮, খুদিৰাম বসু আৰু প্ৰফুল্ল চাকী।
- ঘদৰ পাৰ্টি: ১৯১৩, ছান ফ্ৰান্সিস্কো, লালা হৰ দয়াল।
- HRA: ১৯২৪, সচিন্দ্ৰনাথ সান্যাল; কাকৰী ডকাইতি ১৯২৫।
- HSRA: ১৯২৮, ফিৰোজ শাহ কোটলাত; ভগত সিং আৰু আজাদ।
- বিধান সভা বোমা: ৮ এপ্ৰিল ১৯২৯, ভগত সিং আৰু বি. কে. দত্ত।
- ভগত সিংক ফাঁচি: ২৩ মাৰ্চ ১৯৩১।
- চট্টগ্ৰাম কাৰখানা লুণ্ঠন: ১৯৩০, সূৰ্য সেন।
- আজাদৰ মৃত্যু: ২৭ ফেব্ৰুৱাৰী ১৯৩১, এলাহাবাদ।
গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি আৰু পৰিভাষা
- খুদিৰাম বসু: মুজাফ্ফৰপুৰ বোমা মামলাৰ যুৱ শ্বহীদ।
- ভি. ডি. সাৱাৰকাৰ: অভিনৱ ভাৰত প্ৰতিষ্ঠা; বিপ্লৱৰ ওপৰত লিখিছিল।
- লালা হৰ দয়াল: ঘদৰ পাৰ্টিৰ প্ৰতিষ্ঠাপক।
- ৰাম প্ৰসাদ বিসমিল: HRA আৰু কাকৰী কাৰ্যৰ নেতা।
- ভগত সিং: বিপ্লবী বলিদানৰ প্ৰতীক; ১৯৩১ চনত ফাঁচি।
- চন্দ্ৰশেখৰ আজাদ: নিৰ্ভীক বিপ্লৱী যিয়ে কেতিয়াও আত্মসমৰ্পণ নকৰিলে।
- সূৰ্য সেন: চট্টগ্ৰাম কাৰখানা লুণ্ঠনৰ নেতৃত্ব দিছিল।
- যুগান্তৰ: বংগৰ বিপ্লবী পত্ৰিকা।
- কাকৰী ষড়যন্ত্ৰ মামলা: ১৯২৫ চনৰ ৰেল ডকাইতিৰ পিছৰ বিচাৰ।
প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাত এই বিষয় কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ
সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহ: ঘদৰ পাৰ্টি কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল? (১৯১৩।) অভিনৱ ভাৰত কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল? (ভি. ডি. সাৱাৰকাৰ।) কাকৰী ৰেল ডকাইতি কেতিয়া হৈছিল? (১৯২৫।) ভগত সিংক কেতিয়া ফাঁচি দিয়া হৈছিল? (২৩ মাৰ্চ ১৯৩১।) চট্টগ্ৰাম কাৰখানা লুণ্ঠনৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল? (সূৰ্য সেন।) এটা সাধাৰণ ফান্দ: HRA (১৯২৪) আৰু HSRA (১৯২৮) মিলাই পেলোৱা, আৰু কাকৰী কাৰ্য আৰু বিধান সভা বোমাৰ বছৰ সলনি কৰা।
এই বিষয়ৰ প্ৰস্তুতি কেনেকৈ কৰিব
- দুটা পৰ্যায় শিকক। প্ৰাৰম্ভিক (১৯০৫–১৯১৭) আৰু পিছৰ (১৯২০ৰ পৰা ১৯৩০ৰ দশক)।
- সংগঠনসমূহ শিকক। অনুশীলন সমিতি, অভিনৱ ভাৰত, ঘদৰ পাৰ্টি, HRA আৰু HSRA।
- শ্বহীদসকল শিকক। খুদিৰাম, বিসমিল, আশফাকুল্লাহ, ভগত সিং, আজাদ আৰু সূৰ্য সেন।
- মূল কাৰ্য শিকক। মুজাফ্ফৰপুৰ (১৯০৮), কাকৰী (১৯২৫), বিধান সভা (১৯২৯) আৰু চট্টগ্ৰাম (১৯৩০)।
- গুৰুত্ব শিকক। প্ৰেৰণা, বলিদান আৰু সমাজবাদী দিশ।
সাধাৰণ পৰীক্ষাৰ ফান্দ
- HRA ১৯২৪ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল; ই ১৯২৮ চনত HSRA হৈ পৰিছিল।
- খুদিৰাম বসু মুজাফ্ফৰপুৰ বোমা মামলাত (১৯০৮) জড়িত আছিল।
- ভগত সিং আৰু বটুকেশ্বৰ দত্তই ৮ এপ্ৰিল ১৯২৯ত বিধান সভাত বোমা নিক্ষেপ কৰিছিল।
- ভগত সিংক ২৩ মাৰ্চ ১৯৩১ত ফাঁচি দিয়া হৈছিল, ১৯৩০ চনত নহয়।
- চট্টগ্ৰাম কাৰখানা লুণ্ঠন সূৰ্য সেনে নেতৃত্ব দিছিল, ভগত সিঙে নহয়।
সাধু সোধা প্ৰশ্ন
ভাৰতত বিপ্লবী আন্দোলন কি আছিল?
বিপ্লবী আন্দোলনসমূহ আছিল যুৱ ভাৰতীয়সকলে ব্ৰিটিছ শাসন উৎখাত কৰিবলৈ কৰা সশস্ত্ৰ আৰু গোপন প্ৰচেষ্টা, মূলতঃ ১৯০৫ চনৰ বংগ বিভাজনৰ পিছত। তেওঁলোকে বোমা, পিষ্টল আৰু গোপন সমিতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আৰু ইয়াৰ দুটা পৰ্যায় আছিল: প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায় (১৯০৫–১৯১৭) আৰু পিছৰ পৰ্যায় (১৯২০ৰ পৰা ১৯৩০ৰ দশক)।
ঘদৰ পাৰ্টি কোনে আৰু ক'ত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল?
ঘদৰ পাৰ্টি ১৯১৩ চনত ছান ফ্ৰান্সিস্কোত লালা হৰ দয়াল আৰু উত্তৰ আমেৰিকাৰ আন ভাৰতীয় প্ৰবাসীসকলে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ঘদৰ আন্দোলনে বিদেশত ভাৰতীয় সৈনিক আৰু শ্ৰমিকসকলৰ মাজত বিপ্লৱ বিস্তাৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু ১৯১৪ চনৰ কোমাগাতা মাৰু ঘটনাই ইয়াক সবল কৰিছিল।
কাকৰী ষড়যন্ত্ৰ মামলা কি আছিল?
১৯২৫ চনৰ ৯ আগষ্টত হিন্দুস্তান ৰিপাব্লিকান এছ'চিয়েশ্যনে ধন সংগ্ৰহৰ বাবে কাকৰী ৰেল ডকাইতি কৰিছিল। ৰাম প্ৰসাদ বিসমিল, আশফাকুল্লাহ খান, ৰোশন সিং আৰু ৰাজেন্দ্ৰ লাহিড়ীক কাকৰী ষড়যন্ত্ৰ মামলাত বিচাৰ কৰি ফাঁচি দিয়া হৈছিল।
HRA আৰু HSRA ৰ মাজত পাৰ্থক্য কি আছিল?
হিন্দুস্তান ৰিপাব্লিকান এছ'চিয়েশ্যন (HRA) ১৯২৪ চনত সচিন্দ্ৰনাথ সান্যাল আৰু জগেশ চন্দ্ৰ চেটাৰ্জীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ১৯২৮ চনত ইয়াক দিল্লীৰ ফিৰোজ শাহ কোটলাত হিন্দুস্তান চ'চিয়েলিষ্ট ৰিপাব্লিকান এছ'চিয়েশ্যন (HSRA) হিচাপে পুনৰ সংগঠিত কৰা হৈছিল, যাৰ লক্ষ্যত সমাজবাদ যোগ কৰা হৈছিল। চন্দ্ৰশেখৰ আজাদ আৰু ভগত সিং ইয়াৰ আগশাৰীৰ সদস্য আছিল।
ভগত সিং আৰু তেওঁৰ সংগীসকলক কিয় ফাঁচি দিয়া হৈছিল?
ভগত সিং, ৰাজগুৰু আৰু সুখদেৱে লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল'বলৈ ১৯২৮ চনৰ ১৭ ডিচেম্বৰত আৰক্ষী বিষয়া ছ'ণ্ডাৰ্ছক গুলীয়াইছিল, আৰু ভগত সিং আৰু বটুকেশ্বৰ দত্তই ১৯২৯ চনৰ ৮ এপ্ৰিলত কেন্দ্ৰীয় বিধান সভাত বোমা নিক্ষেপ কৰিছিল। লাহোৰ ষড়যন্ত্ৰ মামলাত ভগত সিং, সুখদেৱ আৰু ৰাজগুৰুক ১৯৩১ চনৰ ২৩ মাৰ্চত ফাঁচি দিয়া হৈছিল।
চট্টগ্ৰাম কাৰখানা লুণ্ঠন কি আছিল?
চট্টগ্ৰাম কাৰখানা লুণ্ঠন ১৯৩০ চনৰ ১৮ এপ্ৰিলত সূৰ্য সেনে (মাষ্টৰদা) নেতৃত্ব দিছিল। বিপ্লৱীসকলে কাৰখানা দখল কৰি ৰাষ্ট্ৰীয় পতাকা উত্তোলন কৰিছিল। সূৰ্য সেনক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি ১৯৩৪ চনৰ ১২ জানুৱাৰীত ফাঁচি দিয়া হৈছিল। প্ৰীতিলতা ৱাদ্দেদাৰ আৰু কল্পনা দত্তৰ দৰে মহিলাও বিপ্লৱী কাৰ্যকলাপত অংশ লৈছিল।