ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ উত্থান আৰু কংগ্ৰেছ গঠনৰ বিষয়ে
ঊনবিংশ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত ভাৰতীয় জাতীয়তাবাদৰ বিকাশ দেখা গৈছিল, ভাৰতীয়সকলৰ মাজত এই অনুভূতি যে তেওঁলোক এটা জাতিৰ অন্তৰ্ভুক্ত আৰু নিজৰ দেশ শাসন কৰাত তেওঁলোকৰ অধিক অংশ থাকিব লাগে। ব্ৰিটিছ ৰাজনৈতিক ঐক্য, প্ৰশাসনিক কেন্দ্ৰীকৰণ আৰু অৰ্থনৈতিক শোষণে অজানিতে এই অনুভূতিক সহায় কৰিছিল। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ পৰিণতি আছিল ১৮৮৫ চনত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ (INC)ৰ প্ৰতিষ্ঠা, যি স্বাধীনতা আন্দোলনৰ মূল সংস্থা হৈ পৰিছিল।
জাতীয়তাবাদৰ উত্থানৰ কাৰক
কেইবাটাও কাৰকে জাতীয়তাবাদৰ বিকাশত সহায় কৰিছিল। এটা প্ৰশাসন আৰু এটা আইনী ব্যৱস্থাৰ অধীনত ৰাজনৈতিক একীকৰণে ভাৰতীয়সকলক ঐক্যৰ অনুভূতি দিছিল। গধুৰ ভূমি ৰাজহ, অ-শিল্পীকৰণ আৰু ধন সম্পদৰ নিষ্কাশনৰ জৰিয়তে অৰ্থনৈতিক শোষণে সাধাৰণ অভিযোগ সৃষ্টি কৰিছিল। পাশ্চাত্য শিক্ষাৰ বিস্তাৰে স্বাধীনতা আৰু জাতীয়তাৰ আধুনিক ধাৰণা বুজা এটা ইংৰাজী-শিক্ষিত মধ্য শ্ৰেণী সৃষ্টি কৰিছিল। ইংৰাজী আৰু স্থানীয় ভাষাত এটা সক্ৰিয় সংবাদপত্ৰে জাতীয়তাবাদী ধাৰণা জনসাধাৰণৰ ওচৰলৈ লৈ গৈছিল। সামাজিক-ধৰ্মীয় সংস্কাৰ আন্দোলন আৰু ভাৰতৰ অতীত পুনৰ আৱিষ্কাৰে গৌৰৱ সৃষ্টি কৰিছিল, আনহাতে সেৱাত ভাৰতীয়সকলৰ প্ৰতি জাতিগত বৈষম্য আৰু বিখ্যাত ইলবাৰ্ট বিল বিতৰ্ক (১৮৮৩)ই শাসকসকলৰ মনোভাৱ উন্মোচন কৰিছিল।
কংগ্ৰেছৰ পূৰ্বৰ ৰাজনৈতিক সংস্থাসমূহ
কংগ্ৰেছৰ আগতে বহু সংস্থাই ভেটি প্ৰস্তুত কৰিছিল। ভূস্বামী সভা (১৮৩৮) আৰু ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়ান অছ'চিয়েশ্যন (১৮৫১) বংগৰ প্ৰাৰম্ভিক সংস্থা আছিল। মাদ্ৰাজ নেটিভ অছ'চিয়েশ্যন (১৮৫২) আৰু বোম্বাই অছ'চিয়েশ্যন (১৮৫২)য়ে দক্ষিণ আৰু পশ্চিম ভাৰতক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। দাদাভাই নৌৰজীয়ে ১৮৬৬ চনত লণ্ডনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া অছ'চিয়েশ্যন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। পুনা সাৰ্বজনিক সভা ১৮৬৭ চনত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল আৰু এম. জি. ৰানাডেৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আছিল। ইণ্ডিয়ান অছ'চিয়েশ্যন ১৮৭৬ চনত সুৰেন্দ্ৰনাথ বেনাৰ্জী আৰু আনন্দমোহন বসুৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। মাদ্ৰাজ মহাজন সভা (১৮৮৪) আৰু বোম্বাই প্ৰেচিডেন্সি অছ'চিয়েশ্যন (১৮৮৫) কংগ্ৰেছৰ প্ৰত্যক্ষ পূৰ্বসূৰী আছিল।
ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰতিষ্ঠা (১৮৮৫)
ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ ১৮৮৫ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰত বোম্বাইৰ গোকুলদাস তেজপাল সংস্কৃত মহাবিদ্যালয়ত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ইয়াত ৭২ জন প্ৰতিনিধি আছিল। ইয়াৰ প্ৰথম সভাপতি আছিল ডব্লিউ. চি. বনাৰ্জী (ৱমেশ চন্দ্ৰ বনাৰ্জী)। ইয়াৰ আঁৰৰ চালিকা শক্তি আছিল এ. অ'. হিউম, এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত ব্ৰিটিছ অসামৰিক বিষয়া, যাক প্ৰায়ে ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়। “ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল কংগ্ৰেছ” নামটো দাদাভাই নৌৰজীয়ে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল। দ্বিতীয় অধিৱেশন ১৮৮৬ চনত কলিকতাত অনুষ্ঠিত হৈছিল, দাদাভাই নৌৰজী সভাপতি হিচাপে।
মধ্যপন্থী পৰ্যায় (১৮৮৫–১৯০৫)
প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত কংগ্ৰেছক মধ্যপন্থীসকলে নেতৃত্ব দিছিল, যাৰ পদ্ধতি আছিল সাংবিধানিক: প্ৰাৰ্থনা, আবেদন, প্ৰতিবাদ আৰু যুক্তিযুক্ত তৰ্ক। তেওঁলোকৰ মূল দাবী আছিল সেৱাৰ ভাৰতীয়কৰণ, সামৰিক ব্যয় হ্ৰাস, পৰিষদত ভাৰতীয়ৰ বৃহত্তৰ প্ৰতিনিধিত্ব, সংবাদপত্ৰৰ স্বাধীনতা আৰু ভাৰতত ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰাৰ অধিকাৰ। বিশিষ্ট মধ্যপন্থীসকল আছিল দাদাভাই নৌৰজী (ভাৰতৰ গ্ৰেণ্ড ওল্ড মেন), ডব্লিউ. চি. বনাৰ্জী, সুৰেন্দ্ৰনাথ বেনাৰ্জী, এম. জি. ৰানাডে, ফিৰোজশাহ মেহতা, জি. কে. গোখলে আৰু আৰ. চি. দত্ত। তেওঁলোকৰ অৰ্থনৈতিক সমালোচনা, বিশেষকৈ নিষ্কাশন তত্ত্বই, ব্ৰিটিছ শাসনৰ ক্ষতিকাৰক প্ৰকৃতি উন্মোচন কৰিছিল।
চৰমপন্থী পৰ্যায় আৰু পিছত
১৯০৫ চনলৈকে চৰমপন্থীসকলৰ এটা নতুন দলে স্বৰাজ দাবী কৰিছিল আৰু বৰ্জন, স্বদেশী আৰু নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধৰ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁলোক আছিল বাল গংগাধৰ টিলক, লালা লাজপত ৰায় আৰু বিপিন চন্দ্ৰ পাল, যাক একেলগে লাল-বাল-পাল বুলি কোৱা হয়। বংগ বিভাজন (১৯০৫)ই আন্দোলনক এক মহান গতি দিছিল। ১৯০৬ চনত দাদাভাই নৌৰজীৰ অধীনত কলিকতা অধিৱেশনত কংগ্ৰেছই স্বৰাজ দাবী কৰিছিল। ১৯০৭ চনত কংগ্ৰেছ চুৰাটত মধ্যপন্থী আৰু চৰমপন্থী হিচাপে বিভক্ত হৈছিল, আৰু ১৯১৬ চনত লক্ষ্ণৌত পুনৰ একত্ৰিত হৈছিল, য'ত মুছলিম লীগৰ সৈতে লক্ষ্ণৌ চুক্তি কৰা হৈছিল।
জাতীয়তাবাদ আৰু কংগ্ৰেছৰ কালানুক্ৰম
- ১৮৬৬: দাদাভাই নৌৰজীয়ে লণ্ডনত ইষ্ট ইণ্ডিয়া অছ'চিয়েশ্যন প্ৰতিষ্ঠা।
- ১৮৬৭: পুনা সাৰ্বজনিক সভা প্ৰতিষ্ঠা।
- ১৮৭৬: সুৰেন্দ্ৰনাথ বেনাৰ্জীয়ে ইণ্ডিয়ান অছ'চিয়েশ্যন প্ৰতিষ্ঠা।
- ১৮৮৩: ইলবাৰ্ট বিল বিতৰ্ক।
- ১৮৮৫: বোম্বাইত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ প্ৰতিষ্ঠা (২৮ ডিচেম্বৰ)।
- ১৮৮৬: কলিকতাত দ্বিতীয় অধিৱেশন; দাদাভাই নৌৰজী সভাপতি।
- ১৯০৫: বংগ বিভাজন।
- ১৯০৬: কলিকতাত কংগ্ৰেছই স্বৰাজ দাবী।
- ১৯০৭: চুৰাটত বিভাজন।
- ১৯১৬: লক্ষ্ণৌ অধিৱেশন; পুনৰ একত্ৰীকৰণ আৰু লক্ষ্ণৌ চুক্তি।
কংগ্ৰেছ গঠনৰ মূল তথ্য (দ্ৰুত পুনৰালোচনাৰ বুলেট)
- প্ৰতিষ্ঠা: ২৮ ডিচেম্বৰ ১৮৮৫, বোম্বাই।
- স্থান: গোকুলদাস তেজপাল সংস্কৃত মহাবিদ্যালয়।
- প্ৰথম অধিৱেশনৰ প্ৰতিনিধি: ৭২ জন।
- প্ৰথম সভাপতি: ডব্লিউ. চি. বনাৰ্জী।
- প্ৰতিষ্ঠাপক/সংগঠক: এ. অ'. হিউম।
- নাম প্ৰস্তাৱক: দাদাভাই নৌৰজী।
- ভাৰতৰ গ্ৰেণ্ড ওল্ড মেন: দাদাভাই নৌৰজী।
- চৰমপন্থী ত্ৰয়ী: লাল-বাল-পাল।
- স্বৰাজ দাবী: ১৯০৬, কলিকতা অধিৱেশন।
- বিভাজন আৰু পুনৰ্মিলন: চুৰাট (১৯০৭) আৰু লক্ষ্ণৌ (১৯১৬)।
গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি আৰু পৰিভাষা
- এ. অ'. হিউম: কংগ্ৰেছৰ মূল প্ৰতিষ্ঠাপক-সংগঠক।
- ডব্লিউ. চি. বনাৰ্জী: কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম সভাপতি।
- দাদাভাই নৌৰজী: ভাৰতৰ গ্ৰেণ্ড ওল্ড মেন; নিষ্কাশন তত্ত্ব।
- সুৰেন্দ্ৰনাথ বেনাৰ্জী: ইণ্ডিয়ান অছ'চিয়েশ্যন প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
- জি. কে. গোখলে: অগ্ৰণী মধ্যপন্থী; গান্ধীৰ ৰাজনৈতিক গুৰু।
- বাল গংগাধৰ টিলক: লোকমান্য; অগ্ৰণী চৰমপন্থী।
- স্বৰাজ: স্বশাসন, জাতীয়তাবাদীসকলৰ মূল দাবী।
- মধ্যপন্থী: সাংবিধানিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰাৰম্ভিক কংগ্ৰেছ নেতা।
- চৰমপন্থী: স্বৰাজ দাবী কৰা আৰু বৰ্জন তথা স্বদেশী ব্যৱহাৰ কৰা নেতা।
প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাত এই বিষয় কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ
সাধাৰণ প্ৰশ্নসমূহ: কংগ্ৰেছ কেতিয়া প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল? (১৮৮৫।) ইয়াক কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল? (এ. অ'. হিউম।) ইয়াৰ প্ৰথম সভাপতি কোন আছিল? (ডব্লিউ. চি. বনাৰ্জী।) নামটো কোনে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল? (দাদাভাই নৌৰজী।) লাল-বাল-পাল কোন আছিল? (টিলক, লাজপত ৰায় আৰু পাল।) চুৰাট বিভাজন কেতিয়া হৈছিল? (১৯০৭।) এটা সাধাৰণ ফান্দ: প্ৰতিষ্ঠাপক (হিউম), প্ৰথম সভাপতি (বনাৰ্জী) আৰু নাম প্ৰস্তাৱক (নৌৰজী) মিলাই পেলোৱা।
এই বিষয়ৰ প্ৰস্তুতি কেনেকৈ কৰিব
- জাতীয়তাবাদৰ কাৰণসমূহ শিকক। ৰাজনৈতিক, অৰ্থনৈতিক, শিক্ষামূলক, সংবাদপত্ৰ আৰু সংস্কাৰ কাৰক।
- কংগ্ৰেছৰ পূৰ্বৰ সংস্থাসমূহ শিকক। তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু বছৰ।
- প্ৰথম অধিৱেশন শিকক। বছৰ, স্থান, প্ৰতিনিধি, সভাপতি আৰু সংগঠক।
- পৰ্যায়সমূহ শিকক। মধ্যপন্থী, চৰমপন্থী, চুৰাট বিভাজন আৰু লক্ষ্ণৌ পুনৰ্মিলন।
- নেতাসকল মনত ৰাখক। প্ৰতিজন নেতাক তেওঁৰ ভূমিকা আৰু অৱদানৰ সৈতে মিলাওক।
সাধাৰণ পৰীক্ষাৰ ফান্দ
- কংগ্ৰেছ এ. অ'. হিউমে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, কিন্তু ইয়াৰ প্ৰথম সভাপতি আছিল ডব্লিউ. চি. বনাৰ্জী।
- “ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল কংগ্ৰেছ” নামটো দাদাভাই নৌৰজীয়ে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।
- মধ্যপন্থীসকলে আবেদন ব্যৱহাৰ কৰিছিল; চৰমপন্থীসকলে বৰ্জন আৰু স্বদেশী ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
- বিভাজন চুৰাটত (১৯০৭) আৰু পুনৰ্মিলন লক্ষ্ণৌত (১৯১৬) হৈছিল।
- স্বৰাজ প্ৰথমে ১৯০৬ চনৰ কলিকতা অধিৱেশনত দাবী কৰা হৈছিল।
সাধু সোধা প্ৰশ্ন
ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ কেতিয়া আৰু ক'ত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল?
ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ ১৮৮৫ চনৰ ২৮ ডিচেম্বৰত বোম্বাইৰ গোকুলদাস তেজপাল সংস্কৃত মহাবিদ্যালয়ত প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। ইয়াত ৭২ জন প্ৰতিনিধি আছিল আৰু ইয়াৰ প্ৰথম সভাপতি আছিল ডব্লিউ. চি. বনাৰ্জী। মূল সংগঠক আছিল এ. অ'. হিউম।
ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু নামটো কোনে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল?
এ. অ'. হিউম, এজন অৱসৰপ্ৰাপ্ত ব্ৰিটিছ অসামৰিক বিষয়া, কংগ্ৰেছৰ মূল প্ৰতিষ্ঠাপক-সংগঠক আছিল আৰু তেওঁক ইয়াৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়। “ইণ্ডিয়ান নেশ্যনেল কংগ্ৰেছ” নামটো দাদাভাই নৌৰজীয়ে প্ৰস্তাৱ কৰিছিল, যাক ভাৰতৰ গ্ৰেণ্ড ওল্ড মেন বুলি কোৱা হয়।
মধ্যপন্থীসকলৰ মূল দাবীসমূহ কি আছিল?
মধ্যপন্থীসকলে সেৱাৰ ভাৰতীয়কৰণ, সামৰিক ব্যয় হ্ৰাস, বিধান পৰিষদত ভাৰতীয়ৰ বৃহত্তৰ প্ৰতিনিধিত্ব, সংবাদপত্ৰৰ স্বাধীনতা আৰু ভাৰতত ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাৰ পৰীক্ষা অনুষ্ঠিত কৰাৰ দাবী জনাইছিল। তেওঁলোকে প্ৰাৰ্থনা, আবেদন আৰু প্ৰতিবাদৰ দৰে সাংবিধানিক পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।
চৰমপন্থীসকল কোন আছিল আৰু তেওঁলোকে কি বিচাৰিছিল?
চৰমপন্থীসকল আছিল বাল গংগাধৰ টিলক, লালা লাজপত ৰায় আৰু বিপিন চন্দ্ৰ পাল, যাক একেলগে লাল-বাল-পাল বুলি কোৱা হয়। তেওঁলোকে স্বৰাজ (স্বশাসন) দাবী কৰিছিল আৰু বৰ্জন, স্বদেশী আৰু নিষ্ক্ৰিয় প্ৰতিৰোধৰ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ১৯০৫ চনৰ বংগ বিভাজনে তেওঁলোকৰ আন্দোলনক এক মহান গতি দিছিল।
১৯০৭ চনৰ চুৰাট অধিৱেশনত কি হৈছিল?
১৯০৭ চনৰ চুৰাট অধিৱেশনত কংগ্ৰেছ লক্ষ্য আৰু পদ্ধতিৰ মতভেদৰ বাবে মধ্যপন্থী আৰু চৰমপন্থী দুটা গোটত বিভক্ত হৈছিল। দুয়োটা গোট ১৯১৬ চনৰ লক্ষ্ণৌ অধিৱেশনত পুনৰ একত্ৰিত হৈছিল, য'ত মুছলিম লীগৰ সৈতে লক্ষ্ণৌ চুক্তি সম্পন্ন হৈছিল।
কংগ্ৰেছৰ পূৰ্বৰ কিছুমান ৰাজনৈতিক সংস্থাৰ নাম লিখক।
গুৰুত্বপূৰ্ণ কংগ্ৰেছ-পূৰ্বৱৰ্তী সংস্থাসমূহ আছিল ভূস্বামী সভা (১৮৩৮), ব্ৰিটিছ ইণ্ডিয়ান অছ'চিয়েশ্যন (১৮৫১), মাদ্ৰাজ নেটিভ অছ'চিয়েশ্যন (১৮৫২), বোম্বাই অছ'চিয়েশ্যন (১৮৫২), ইষ্ট ইণ্ডিয়া অছ'চিয়েশ্যন (১৮৬৬), পুনা সাৰ্বজনিক সভা (১৮৬৭), ইণ্ডিয়ান অছ'চিয়েশ্যন (১৮৭৬), মাদ্ৰাজ মহাজন সভা (১৮৮৪) আৰু বোম্বাই প্ৰেচিডেন্সি অছ'চিয়েশ্যন (১৮৮৫)।