সাংবিধানিক বিকাশ আৰু আইনসমূহ: স্বাধীনতাৰ সাংবিধানিক পথ
আধুনিক ভাৰতৰ সাংবিধানিক ইতিহাসে এই কাহিনী বৰ্ণনা কৰে যে কেনেকৈ এটা বাণিজ্যিক কোম্পানী এটা চৰকাৰলৈ পৰিণত হ’ল, কেনেকৈ ব্ৰিটিছ সংসদে ধীৰে ধীৰে সেই চৰকাৰৰ ওপৰত নিজৰ নিয়ন্ত্ৰণ বঢ়াই তুলিছিল, আৰু কেনেকৈ ভাৰতীয়সকলে শেষত নিজৰ সংবিধান প্ৰণয়নৰ অধিকাৰ লাভ কৰিছিল। ১৭৭৩ চনৰ নিয়ন্ত্ৰণ আইনৰ পৰা ১৯৪৬ চনৰ ডিচেম্বৰত বহা গণপৰিষদলৈকে প্ৰতিখন আইন আৰু প্ৰতিখন মিছনে দেশৰ ৰাজনৈতিক গাঁথনিত এটা নতুন স্তৰ যোগ কৰিছিল।
পৰিচয় আৰু পটভূমি
১৭৬৫ চনত ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে বংগৰ দেৱানী লাভ কৰাৰ লগে লগে ই প্ৰায় আকস্মিকভাৱে এটা ভূখণ্ডীয় শক্তি হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ কৰ্মচাৰীসকল ব্যৱসায়ী আছিল, প্ৰশাসক নহয়, আৰু সোনকালেই দুৰ্নীতি, ব্যক্তিগত বাণিজ্য আৰু কু-পৰিচালনাৰ বাতৰি লণ্ডনলৈ পাইছিল। সেয়েহে ব্ৰিটিছ সংসদে কোম্পানীৰ কাম-কাজ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আইন প্ৰণয়ন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। এই আইনসমূহেই ভাৰতৰ সাংবিধানিক বিকাশৰ আৰম্ভণি।
এই কাহিনী তিনিটা বিস্তৃত পৰ্যায়ত আগবাঢ়ে। প্ৰথম পৰ্যায়, ১৭৭৩ ৰ পৰা ১৮৫৮ লৈকে, ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ যন্ত্ৰ গঢ়ি তুলিছিল আৰু ক্ৰমে কোম্পানীৰ পৰা ৰাজমুকুটলৈ ক্ষমতা হস্তান্তৰ কৰিছিল। দ্বিতীয় পৰ্যায়, ১৮৬১ ৰ পৰা ১৯১৯ লৈকে, বিধান পৰিষদ, পৃথক নিৰ্বাচনমণ্ডল আৰু দ্বৈতশাসনৰ জৰিয়তে ভাৰতীয়সকলক চৰকাৰৰ সৈতে লাহে লাহে জড়িত কৰিছিল। তৃতীয় পৰ্যায়, ১৯২৮ ৰ পৰা ১৯৪৭ লৈকে, ভাৰতীয়সকলে দায়িত্বশীল চৰকাৰ, ডমিনিয়ন মৰ্যাদা আৰু গণপৰিষদৰ দাবী তুলিছিল, আৰু ই স্বাধীনতা আৰু সংবিধান প্ৰণয়নৰ সৈতে সামৰণি পৰিছিল।
প্ৰধান সাংবিধানিক বিকাশসমূহ
আগৰ আইনসমূহে চৰকাৰৰ গাঁথনি নিৰ্মাণ কৰিছিল। ১৭৭৩ চনৰ নিয়ন্ত্ৰণ আইন আছিল কোম্পানীক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ সংসদৰ প্ৰথম প্ৰচেষ্টা: ই বংগৰ গৱৰ্ণৰক বংগৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল, ৱাৰেন হেষ্টিংছক প্ৰথম সেই পদত নিযুক্ত কৰিছিল, এটা কাৰ্যবাহী পৰিষদ গঠন কৰিছিল আৰু কলিকতাত এখন উচ্চ ন্যায়ালয় স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল, যিখন ১৭৭৪ চনত স্থাপিত হৈছিল। ১৭৮৪ চনৰ পিটৰ ভাৰত আইনই নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ড গঠন কৰি দ্বৈত নিয়ন্ত্ৰণৰ ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল, য’ত ক’ৰ্ট অৱ ডাইৰেক্টৰ্ছে বাণিজ্য আৰু নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ডে ৰাজনৈতিক পৰিক্ৰমা চম্ভালিছিল। ১৮১৩ চনৰ চনদ আইনই কোম্পানীৰ চনদ নবীকৰণ কৰিছিল, চাহ আৰু চীনৰ বাণিজ্যৰ বাহিৰে ইয়াৰ বাণিজ্য একাধিপত্য অন্ত কৰিছিল, খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলক ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল আৰু শিক্ষাৰ বাবে এটা লাখ টকা ধাৰ্য কৰিছিল। ১৮৩৩ চনৰ চনদ আইনই কোম্পানীৰ বাণিজ্যিক কাম সম্পূৰ্ণৰূপে বন্ধ কৰিছিল, বংগৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেলক ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল কৰি তুলিছিল (লৰ্ড ৱিলিয়াম বেণ্টিংক), পৰিষদত এজন আইন সদস্য যোগ কৰিছিল আৰু আইন সংহিতাকৰণৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। ১৮৫৩ চনৰ চনদ আইনই গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেলৰ পৰিষদৰ বিধানমূলক আৰু কাৰ্যবাহী কাৰ্য পৃথক কৰিছিল, অসামৰিক সেৱাত মুক্ত প্ৰতিযোগিতা প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল আৰু অতিৰিক্ত সদস্যসহ বিধান পৰিষদ বৃহৎ কৰিছিল।
১৮৬১ চনৰ ভাৰতীয় পৰিষদ আইনই বিভাগীয় ব্যৱস্থা (প’ৰ্টফলিঅ’ পদ্ধতি) প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল, বেচৰকাৰী ভাৰতীয়ক বিধান পৰিষদলৈ মনোনীত কৰাৰ অনুমতি দিছিল আৰু বম্বে আৰু মাদ্ৰাজ প্ৰদেশক বিধানমূলক ক্ষমতা ঘূৰাই দিছিল। ১৮৯২ চনৰ ভাৰতীয় পৰিষদ আইনই বেচৰকাৰী সদস্যৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰিছিল, বাজেট আলোচনা আৰু প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰাৰ অনুমতি দিছিল আৰু ছুপাৰিছৰ বাবে পৰোক্ষ নিৰ্বাচনৰ সীমাবদ্ধ ৰূপ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। ১৯০৯ চনৰ ভাৰতীয় পৰিষদ আইন, যাক জনপ্ৰিয়ভাৱে মৰ্লে-মিণ্টো সংস্কাৰ বুলি কোৱা হয়, মুছলমানসকলৰ বাবে পৃথক নিৰ্বাচনমণ্ডল প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল – ভাৰতত সাম্প্ৰদায়িক প্ৰতিনিধিত্বৰ প্ৰথম আনুষ্ঠানিক স্বীকৃতি।
বিংশ শতিকাৰ সংস্কাৰসমূহ ভাৰতীয় ৰাজনৈতিক দাবীৰ দ্বাৰা পৰিচালিত আছিল। ভাৰত বিষয়ক ৰাজ্য সচিব এডৱিন মণ্টাগুই কৰা ২০ আগষ্ট ১৯১৭ চনৰ মণ্টাগু ঘোষণাত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ঘোষণা কৰা হৈছিল যে ব্ৰিটিছ নীতিৰ লক্ষ্য আছিল স্বশাসিত প্ৰতিষ্ঠান আৰু দায়িত্বশীল চৰকাৰৰ ক্ৰমাগত বিকাশ। ১৯১৮ চনৰ মণ্টাগু-চেমছফৰ্ড প্ৰতিবেদন ১৯১৯ চনৰ ভাৰতীয় চৰকাৰ আইনৰ ভিত্তি হৈ পৰিছিল, যিখন আইনে প্ৰদেশসমূহত দ্বৈতশাসন আৰু কেন্দ্ৰত দ্বিকক্ষীয় বিধানমণ্ডল প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। ১৯২৮ চনৰ চাইমন আয়োগত কোনো ভাৰতীয় সদস্য নাছিল, আৰু ইয়াৰ বিৰুদ্ধে “চাইমন উভতি যাওক” শ্লোগান উঠিছিল। ১৯২৮ চনৰ নেহৰু প্ৰতিবেদন আছিল ভাৰতীয়সকলে সংবিধান প্ৰণয়নৰ প্ৰথম প্ৰচেষ্টা, আৰু ১৯২৯ চনৰ জিন্নাৰ চৈধ্য দফা আছিল মুছলিম লীগৰ উত্তৰ। ইয়াৰ পিছত ১৯৩০–৩২ চনৰ গোলটেবুল সন্মিলন, ১৯৩২ চনৰ সাম্প্ৰদায়িক বঁটা আৰু ১৯৩২ চনৰ পুনা চুক্তি আহিছিল, আৰু ১৯৩৫ চনৰ ভাৰতীয় চৰকাৰ আইনই প্ৰদেশসমূহক স্বায়ত্তশাসন দিছিল আৰু সৰ্বভাৰতীয় ফেডাৰেচনৰ প্ৰস্তাৱ কৰিছিল।
শেষ পৰ্যায় আৰম্ভ হয় ১৯৩৭ চনৰ প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচন আৰু ১৯৩৯ চনত কংগ্ৰেছ মন্ত্ৰীসভাৰ পদত্যাগৰ সৈতে। ১৯৪০ চনৰ আগষ্ট প্ৰস্তাব, ১৯৪২ চনৰ ক্ৰিপছ মিছন, ১৯৪৫ চনৰ ৱেভেল পৰিকল্পনা আৰু চিমলা সন্মিলন আৰু ১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছনই ভাৰতৰ সাংবিধানিক ভৱিষ্যত সমাধান কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। গণপৰিষদই প্ৰথমে ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ চনত স্বাধীন ভাৰতৰ সংবিধান লিখিবলৈ বৈঠক কৰিছিল।
সাংবিধানিক বিকাশৰ কালানুক্ৰম
- ১৭৭৩: নিয়ন্ত্ৰণ আইন – সংসদৰ প্ৰথম নিয়ন্ত্ৰণ; বংগৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল।
- ১৭৮৪: পিটৰ ভাৰত আইন – নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ড আৰু দ্বৈত নিয়ন্ত্ৰণ।
- ১৮১৩: চনদ আইন – চাহ আৰু চীনৰ বাহিৰে বাণিজ্য একাধিপত্য অন্ত; শিক্ষাৰ বাবে ধন।
- ১৮৩৩: চনদ আইন – ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল; কোম্পানীৰ বাণিজ্যৰ অন্ত।
- ১৮৫৩: চনদ আইন – অসামৰিক সেৱাত মুক্ত প্ৰতিযোগিতা; বিধানমূলক আৰু কাৰ্যবাহী কাৰ্য পৃথক।
- ১৮৬১: ভাৰতীয় পৰিষদ আইন – বিভাগীয় ব্যৱস্থা; বেচৰকাৰী সদস্য।
- ১৮৯২: ভাৰতীয় পৰিষদ আইন – বাজেট আলোচনা আৰু প্ৰশ্ন।
- ১৯০৯: মৰ্লে-মিণ্টো সংস্কাৰ – মুছলমানসকলৰ বাবে পৃথক নিৰ্বাচনমণ্ডল।
- ১৯১৭: মণ্টাগু ঘোষণা (২০ আগষ্ট) – দায়িত্বশীল চৰকাৰৰ প্ৰতিশ্ৰুতি।
- ১৯১৯: ভাৰতীয় চৰকাৰ আইন – দ্বৈতশাসন আৰু দ্বিকক্ষীয় কেন্দ্ৰীয় বিধানমণ্ডল।
- ১৯২৮: চাইমন আয়োগৰ আগমন; নেহৰু প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ।
- ১৯২৯: জিন্নাৰ চৈধ্য দফা।
- ১৯৩০–৩২: তিনিখন গোলটেবুল সন্মিলন।
- ১৯৩২: সাম্প্ৰদায়িক বঁটা; পুনা চুক্তি।
- ১৯৩৫: ভাৰতীয় চৰকাৰ আইন – প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসন আৰু প্ৰস্তাৱিত ফেডাৰেচন।
- ১৯৩৭: ১৯৩৫ চনৰ আইনৰ অধীনত প্ৰথম প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচন।
- ১৯৩৯: কংগ্ৰেছ মন্ত্ৰীসভাৰ পদত্যাগ।
- ১৯৪০: আগষ্ট প্ৰস্তাব।
- ১৯৪২: ক্ৰিপছ মিছন।
- ১৯৪৫: ৱেভেল পৰিকল্পনা আৰু চিমলা সন্মিলন।
- ১৯৪৬: কেবিনেট মিছন; ৯ ডিচেম্বৰত গণপৰিষদৰ প্ৰথম বৈঠক।
সাংবিধানিক বিকাশৰ মূল তথ্য (দ্ৰুত পুনৰালোচনাৰ বুলেট)
- নিয়ন্ত্ৰণ আইন ১৭৭৩: কোম্পানীক নিয়ন্ত্ৰণ কৰা প্ৰথম আইন; বংগৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল পদ সৃষ্টি।
- বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল: ৱাৰেন হেষ্টিংছ।
- পিটৰ ভাৰত আইন ১৭৮৪: নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ড আৰু দ্বৈত নিয়ন্ত্ৰণ ব্যৱস্থা সৃষ্টি।
- চনদ আইন ১৮৩৩: বংগৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেলক ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল কৰি তুলিছিল।
- ভাৰতৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল: লৰ্ড ৱিলিয়াম বেণ্টিংক।
- চনদ আইন ১৮৫৩: ভাৰতীয় অসামৰিক সেৱাত মুক্ত প্ৰতিযোগিতা প্ৰৱৰ্তন।
- ভাৰতীয় পৰিষদ আইন ১৮৬১: বিভাগীয় (প’ৰ্টফলিঅ’) ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন।
- ভাৰতীয় পৰিষদ আইন ১৯০৯: মৰ্লে-মিণ্টো সংস্কাৰ; মুছলমানসকলৰ বাবে পৃথক নিৰ্বাচনমণ্ডল।
- ১৯০৯ চনত ভাৰত বিষয়ক ৰাজ্য সচিব: লৰ্ড মৰ্লে; ভাইচৰয়: লৰ্ড মিণ্টো।
- মণ্টাগু ঘোষণা: ২০ আগষ্ট ১৯১৭; দায়িত্বশীল চৰকাৰৰ প্ৰতিশ্ৰুতি।
- ভাৰতীয় চৰকাৰ আইন ১৯১৯: প্ৰদেশসমূহত দ্বৈতশাসন প্ৰৱৰ্তন।
- দ্বৈতশাসন: প্ৰাদেশিক বিষয়বোৰক হস্তান্তৰিত আৰু সংৰক্ষিত বিষয়ত বিভক্ত কৰা।
- চাইমন আয়োগ: ১৯২৮; সম্পূৰ্ণ ব্ৰিটিছ, অধ্যক্ষ ছাৰ জন চাইমন।
- নেহৰু প্ৰতিবেদন: ১৯২৮; নেহৰু সমিতিৰ অধ্যক্ষ মতিৱাল নেহৰু।
- চৈধ্য দফা: ১৯২৯; মুহম্মদ আলী জিন্নাই উত্থাপন কৰিছিল।
- গোলটেবুল সন্মিলন: ১৯৩০, ১৯৩১ আৰু ১৯৩২; কংগ্ৰেছে দ্বিতীয়খনত অংশ লৈছিল।
- সাম্প্ৰদায়িক বঁটা: ১৯৩২; ৰামছে মেকডনেল্ডে ঘোষণা কৰিছিল।
- পুনা চুক্তি: ১৯৩২; গান্ধী আৰু আম্বেদকৰৰ মাজত।
- ভাৰতীয় চৰকাৰ আইন ১৯৩৫: প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসন; প্ৰস্তাৱিত সৰ্বভাৰতীয় ফেডাৰেচন; ভাৰতৰ ওপৰত আটাইতকৈ দীঘল ব্ৰিটিছ আইন।
- ১৯৩৫ চনৰ আইনৰ অধীনত প্ৰথম প্ৰাদেশিক নিৰ্বাচন: ১৯৩৭; কংগ্ৰেছে ৮ খন প্ৰদেশত চৰকাৰ গঠন কৰিছিল।
- আগষ্ট প্ৰস্তাব: ১৯৪০; ভাইচৰয় লৰ্ড লিনলিথগৌৱে কৰিছিল।
- ক্ৰিপছ মিছন: ১৯৪২; ছাৰ ষ্টাফৰ্ড ক্ৰিপছে নেতৃত্ব দিছিল।
- ৱেভেল পৰিকল্পনা আৰু চিমলা সন্মিলন: ১৯৪৫; মুছলিম লীগৰ দাবীত সন্মিলন বিফল হৈছিল।
- কেবিনেট মিছন: ১৯৪৬; সদস্যসকল আছিল পেথিক-লৰেন্স, ষ্টাফৰ্ড ক্ৰিপছ আৰু এ. ভি. আলেকজেণ্ডাৰ।
- গণপৰিষদ: ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ ৰ প্ৰথম বৈঠক; অস্থায়ী সভাপতি ডাঃ সচ্চিদানন্দ সিনহা।
গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তি আৰু পৰিভাষা
- ৱাৰেন হেষ্টিংছ: নিয়ন্ত্ৰণ আইনৰ অধীনত বংগৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল।
- লৰ্ড ৱিলিয়াম বেণ্টিংক: ১৮৩৩ চনৰ চনদ আইনৰ অধীনত ভাৰতৰ প্ৰথম গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল।
- লৰ্ড মৰ্লে: ১৯০৯ চনৰ সংস্কাৰৰ সময়ত ভাৰত বিষয়ক ৰাজ্য সচিব।
- লৰ্ড মিণ্টো: ১৯০৯ চনৰ সংস্কাৰৰ সময়ত ভাইচৰয়; সাম্প্ৰদায়িক নিৰ্বাচনমণ্ডলৰ পিতৃ বুলি কোৱা হয়।
- এডৱিন মণ্টাগু: ১৯১৭ চনৰ মণ্টাগু ঘোষণা কৰা ৰাজ্য সচিব।
- লৰ্ড চেমছফৰ্ড: মণ্টাগু-চেমছফৰ্ড সংস্কাৰৰ সৈতে জড়িত ভাইচৰয়।
- ছাৰ জন চাইমন: চাইমন আয়োগৰ অধ্যক্ষ।
- মতিৱাল নেহৰু: নেহৰু প্ৰতিবেদন প্ৰস্তুত কৰা নেহৰু সমিতিৰ অধ্যক্ষ।
- মুহম্মদ আলী জিন্না: ১৯২৯ চনৰ চৈধ্য দফাৰ ৰচয়িতা।
- ৰামছে মেকডনেল্ড: সাম্প্ৰদায়িক বঁটা ঘোষণা কৰা ব্ৰিটিছ প্ৰধানমন্ত্ৰী।
- মহাত্মা গান্ধী আৰু বি. আৰ. আম্বেদকৰ: পুনা চুক্তিৰ স্বাক্ষৰকাৰী।
- লৰ্ড লিনলিথগৌ: ১৯৪০ চনৰ আগষ্ট প্ৰস্তাব কৰা ভাইচৰয়।
- ছাৰ ষ্টাফৰ্ড ক্ৰিপছ: ১৯৪২ চনৰ ক্ৰিপছ মিছনৰ নেতা।
- লৰ্ড ৱেভেল: ১৯৪৫ চনৰ ৱেভেল পৰিকল্পনাৰ সৈতে জড়িত ভাইচৰয়।
- দ্বৈতশাসন: বিষয়বোৰ হস্তান্তৰিত আৰু সংৰক্ষিতত বিভক্ত কৰা দ্বৈত শাসন ব্যৱস্থা।
- প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসন: ১৯৩৫ চনৰ আইনৰ অধীনত প্ৰদেশসমূহক দিয়া স্ব-শাসন।
- নিৰ্দেশনা পত্ৰ: ১৯৩৫ চনৰ আইনৰ অধীনত গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল আৰু গৱৰ্ণৰসকলক দিয়া নিৰ্দেশনা।
- গণপৰিষদ: ভাৰতৰ সংবিধান প্ৰণয়ন কৰা সংস্থা।
প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাত এই বিষয় কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ
সাংবিধানিক বিকাশ আৰু আইনসমূহ প্ৰায় প্ৰতিখন অসম নিযুক্তি পৰীক্ষাৰ ইতিহাস আৰু ৰাজনীতি অংশৰ এটা নম্বৰ দিয়া বিষয়, যাক ADRE, APSC, অসম আৰক্ষী, DHS, SSC আৰু ৰে’লৱে পৰীক্ষাত সোধা হয়। প্ৰশ্নসাধাৰণতে কোনো আইনৰ বছৰ, কোনোবা সংস্কাৰৰ নাম জড়িত ব্যক্তি, পৃথক নিৰ্বাচনমণ্ডল, দ্বৈতশাসন, প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসন বা নিৰ্দেশনা পত্ৰৰ দৰে পাৰিভাষিক শব্দৰ অৰ্থ, আৰু ১৯০৯ ৰ পৰা ১৯৪৬ লৈকে ঘটনাবোৰৰ ক্ৰম সম্পৰ্কে হয়। তাৰিখ আৰু নামবোৰ নিৰ্দিষ্ট তথ্য হোৱাৰ বাবে সাৱধানে পুনৰালোচনা কৰিলে এই বিষয়ত পূৰ্ণ নম্বৰ নিশ্চিত কৰিব পাৰি। প্ৰাৰ্থীসকলে পোনপটীয়া এশাৰী প্ৰশ্ন আৰু বিবৃতি-ভিত্তিক প্ৰশ্ন দুয়োটাৰ বাবে প্ৰস্তুত থাকিব লাগে।
এই বিষয়ৰ প্ৰস্তুতি কেনেকৈ কৰিব
- আগৰ আইনসমূহ ক্ৰমে শিকক। নিয়ন্ত্ৰণ আইন ১৭৭৩, পিটৰ ভাৰত আইন ১৭৮৪, আৰু ১৮১৩, ১৮৩৩ আৰু ১৮৫৩ চনৰ চনদ আইন।
- পৰিষদ আইনসমূহ মনত ৰাখক। ১৮৬১, ১৮৯২ আৰু ১৯০৯, আৰু প্ৰতিখনে যোগ কৰা সঠিক বৈশিষ্ট্য।
- পাৰিভাষিক শব্দসমূহ বুজি লওক। পৃথক নিৰ্বাচনমণ্ডল, দ্বৈতশাসন, দ্বিকক্ষীয়তা, প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসন আৰু নিৰ্দেশনা পত্ৰ।
- স্বাধীনতা যুগৰ ক্ৰম ঠিক কৰক। চাইমন আয়োগ, নেহৰু প্ৰতিবেদন, চৈধ্য দফা, গোলটেবুল সন্মিলন, সাম্প্ৰদায়িক বঁটা, পুনা চুক্তি আৰু ১৯৩৫ চনৰ আইন।
- মিছন আৰু পৰিকল্পনাসমূহ শিকক। আগষ্ট প্ৰস্তাব ১৯৪০, ক্ৰিপছ মিছন ১৯৪২, ৱেভেল পৰিকল্পনা ১৯৪৫ আৰু কেবিনেট মিছন ১৯৪৬।
- কালানুক্ৰমেৰে পুনৰালোচনা কৰক। তাৰিখযুক্ত বুলেটসমূহ উচ্চস্বৰে পঢ়ক, যাতে ক্ৰম স্বাভাৱিক হৈ পৰে।
- প্ৰশ্ন অনুশীলন কৰক। এই পৃষ্ঠাৰ সত্তৰখন প্ৰশ্ন দুবাৰ চেষ্টা কৰি প্ৰতিটো ভুল টুকি ল’ব।
সাধাৰণ পৰীক্ষাৰ ফান্দ
- নিয়ন্ত্ৰণ আইন ১৭৭৩ আৰু পিটৰ ভাৰত আইন ১৭৮৪ মিলাই নেপেলাব; নিয়ন্ত্ৰণ ব’ৰ্ড ১৭৮৪ চনৰ।
- বংগৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল কেৱল ১৮৩৩ চনত ভাৰতৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেল হৈছিল।
- পৃথক নিৰ্বাচনমণ্ডল ১৯০৯ চনত প্ৰৱৰ্তন হৈছিল, ১৯১৯ বা ১৯৩৫ চনত নহয়।
- দ্বৈতশাসন ১৯১৯ চনৰ আইনই প্ৰদেশসমূহত প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল; ১৯৩৫ চনৰ আইনে ইয়াৰ ঠাইত প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসন আনিছিল।
- চাইমন আয়োগ (১৯২৮)ত কোনো ভাৰতীয় সদস্য নাছিল, সেয়েহে ইয়াক বৰ্জন কৰা হৈছিল।
- সাম্প্ৰদায়িক বঁটা (১৯৩২) ৰামছে মেকডনেল্ডে ঘোষণা কৰিছিল, আনহাতে পুনা চুক্তি (১৯৩২) গান্ধী আৰু আম্বেদকৰে স্বাক্ষৰ কৰিছিল।
- ১৯৩৫ চনৰ আইনৰ ফেডাৰেল অংশ কেতিয়াও বলবৎ হোৱা নাই।
- কংগ্ৰেছে কেৱল দ্বিতীয় গোলটেবুল সন্মিলন ১৯৩১ চনত অংশ লৈছিল, যাক গান্ধীয়ে প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল।
- কেবিনেট মিছনই পৃথক পাকিস্তানৰ দাবী নাকচ কৰি গোট ব্যৱস্থাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল।
- গণপৰিষদৰ প্ৰথম বৈঠক ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ চনত, ১৯৪৭ চনত নহয়।
সাধু সোধা প্ৰশ্ন
ভাৰতীয় সাংবিধানিক ইতিহাসত ১৭৭৩ চনৰ নিয়ন্ত্ৰণ আইন কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
১৭৭৩ চনৰ নিয়ন্ত্ৰণ আইন আছিল ব্ৰিটিছ সংসদে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীক নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ প্ৰণয়ন কৰা প্ৰথম আইন। ই বংগৰ গৱৰ্ণৰ-জেনেৰেলৰ পদ সৃষ্টি কৰিছিল, যাৰ প্ৰথম অধিষ্ঠিত আছিল ৱাৰেন হেষ্টিংছ, এটা কাৰ্যবাহী পৰিষদ গঠন কৰিছিল আৰু কলিকতাত এখন উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। ই ভাৰতীয় পৰিক্ৰমাৰ ওপৰত সংসদৰ নজৰদাৰীৰ আৰম্ভণি চিহ্নিত কৰিছিল।
১৯১৯ চনৰ আইনৰ দ্বৈতশাসন আৰু ১৯৩৫ চনৰ আইনৰ প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসনৰ পাৰ্থক্য কি?
১৯১৯ চনৰ আইনৰ অধীনত দ্বৈতশাসনে প্ৰাদেশিক বিষয়বোৰক ভাৰতীয় মন্ত্ৰীসকলে পৰিচালনা কৰা হস্তান্তৰিত বিষয় আৰু গৱৰ্ণৰ তথা তেওঁৰ কাৰ্যবাহী পৰিষদে পৰিচালনা কৰা সংৰক্ষিত বিষয়ত বিভক্ত কৰিছিল। ১৯৩৫ চনৰ আইনৰ অধীনত প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসনে দ্বৈতশাসনৰ ঠাই লৈছিল: গৱৰ্ণৰে প্ৰাদেশিক মন্ত্ৰীসভাৰ পৰামৰ্শমতে কাম কৰিব লাগিছিল, মন্ত্ৰীসকল প্ৰাদেশিক বিধানমণ্ডলৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ আছিল, আৰু প্ৰদেশসমূহে অধিক স্ব-শাসন লাভ কৰিছিল।
চাইমন আয়োগক ভাৰতীয়সকলে কিয় বিৰোধ কৰিছিল?
চাইমন আয়োগক বিৰোধ কৰিছিল কাৰণ ইয়াত কোনো ভাৰতীয় সদস্য নাছিল। ই এটা সম্পূৰ্ণ ব্ৰিটিছ সংস্থা আছিল, সেয়েহে ভাৰতীয়সকলে যুক্তি দিছিল যে কোনো ভাৰতীয় প্ৰতিনিধিত্ব নোহোৱাকৈ ভাৰতৰ সাংবিধানিক ভৱিষ্যত নিৰ্ণয় কৰা আয়োগ এটা অপমান। কংগ্ৰেছ আৰু অন্য দলসমূহে “চাইমন উভতি যাওক” শ্লোগানেৰে ইয়াক বৰ্জন কৰিছিল, আৰু প্ৰতিবাদত লাঠিচালনা হৈছিল, য’ত লালা লাজপত ৰায়ৰ মৃত্যু ঘটিছিল।
১৯৩৫ চনৰ ভাৰতীয় চৰকাৰ আইনৰ তাৎপর্য কি আছিল?
১৯৩৫ চনৰ ভাৰতীয় চৰকাৰ আইন গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল কাৰণ ই প্ৰাদেশিক স্বায়ত্তশাসন প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল, এটা সৰ্বভাৰতীয় ফেডাৰেচনৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল, এটা ফেডাৰেল আদালত স্থাপন কৰিছিল আৰু নিৰ্দেশনা পত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। এইখন ব্ৰিটিছ সংসদে প্ৰণয়ন কৰা আটাইতকৈ দীঘল আইন আছিল আৰু ভাৰতৰ সংবিধানৰ বহু বিধানৰ মূল উৎস হৈ পৰিছিল।
কেবিনেট মিছনৰ পৰিকল্পনাই ভাৰতক একতাৰে ৰাখিবলৈ কেনেকৈ প্ৰস্তাৱ দিছিল?
১৯৪৬ চনৰ কেবিনেট মিছনে পৃথক পাকিস্তানৰ দাবী নাকচ কৰি এটা ভাৰতীয় সংঘৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল, যাৰ দুৰ্বল কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে কেৱল বৈদেশিক পৰিক্ৰমা, প্ৰতিৰক্ষা আৰু যোগাযোগ চম্ভালিব। প্ৰদেশসমূহক তিনিটা ভাগত (A, B আৰু C) গোট কৰা হৈছিল, আৰু সংবিধান এখন গণপৰিষদে প্ৰণয়ন কৰিব লাগিছিল। মুছলিম লীগে শেষত এই পৰিকল্পনা নাকচ কৰিছিল।
গণপৰিষদে প্ৰথমে কেতিয়া বৈঠক কৰিছিল আৰু ইয়াৰ সভাপতি কোন আছিল?
গণপৰিষদে প্ৰথমে ৯ ডিচেম্বৰ ১৯৪৬ চনত বৈঠক কৰিছিল। প্ৰথম বৈঠকৰ বাবে ডাঃ সচ্চিদানন্দ সিনহা অস্থায়ী সভাপতি আছিল, আৰু পিছত ডাঃ ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদক গণপৰিষদৰ স্থায়ী সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছিল।