ভাৰতৰ শস্য: খৰিফ, ৰবি আৰু নগদ শস্য
কৃষিৰ ওপৰত ভাৰতৰ জনসংখ্যাৰ আটাইতকৈ বেছি অংশ নিৰ্ভৰশীল, আৰু দেশৰ শস্যবোৰ মৌচুমীৰ ছন্দৰ চাৰিওফালে সজোৱা। ধান ভাৰতৰ প্ৰধান খাদ্য শস্য, আৰু প্ৰায় প্ৰতিটো অঞ্চলে কিবা নহয় কিবা খেতি কৰে - অসম আৰু পশ্চিম বংগৰ ধাননিৰ পৰা পঞ্জাব আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ ঘেঁহুৰ ক্ষেত্ৰ আৰু গুজৰাটৰ কপাহৰ পথাৰলৈকে। বৰষুণ, উষ্ণতা আৰু মাটি ঠাই ভেদে বেলেগ হোৱাৰ বাবে একে দেশতে খাদ্য আৰু নগদ শস্য, বৰষুণনিৰ্ভৰ আৰু জলসিঞ্চিত শস্য, আৰু জীৱিকা তথা প্লাণ্টেচন শস্য দুয়ো উৎপন্ন হয়। প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে শস্যৰ ঋতু, প্ৰতিটো শস্যৰ আগশাৰী উৎপাদক আৰু অসমৰ বিশেষ শস্য সাধাৰণ জ্ঞানৰ কাগজত আটাইতকৈ বেছি সোধা তথ্যৰ ভিতৰত।
শস্যৰ ঋতু: খৰিফ, ৰবি আৰু জায়দ
ভাৰতত দুটা প্ৰধান শস্য ঋতু, খৰিফ আৰু ৰবি, আৰু এটা চুটি গ্ৰীষ্ম ঋতু জায়দ আছে। খৰিফ শস্য মৌচুমী অহাৰ লগে লগে জুন-জুলাইত সিঁচা হয় আৰু ছেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰত চপোৱা হয়; ইয়াৰ প্ৰধান শস্য ধান, মাকৈ, জোৱাৰ, বাজৰা, কপাহ আৰু পাট। ৰবি শস্য শীতকালত, অক্টোবৰ-ডিচেম্বৰত সিঁচা হয় আৰু গ্ৰীষ্মকালত, এপ্ৰিল-জুনত চপোৱা হয়; ইয়াৰ প্ৰধান শস্য ঘেঁহু, বাৰ্লি, মটৰ, চণা আৰু মাহতিল। জায়দ শস্য ৰবি আৰু খৰিফ চপোৱাৰ মাজৰ চুটি গ্ৰীষ্ম ঋতুত খেতি কৰা হয়, আৰু ইয়াত পাচলি, তৰমুজ আৰু পশুধন অন্তৰ্ভুক্ত। অসমত গ্ৰীষ্মকালীন ধানক আহু বোলা হয়, আৰু তথাকথিত ভাদাই শস্য হৈছে গ্ৰীষ্মকালত খেতি কৰা আহু ধান।
খাদ্য শস্য: ধান আৰু ঘেঁহু
ধান ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি কালিৰ খেতি আৰু দেশৰ বহু অংশৰ প্ৰধান খাদ্য। পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি ধান উৎপাদক চীন, আৰু ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি উৎপাদক পশ্চিম বংগ। উত্তৰ-পূবত অসম ধানৰ এটা প্ৰধান ৰাজ্য আৰু ইয়াৰ ধান শস্য পৰম্পৰাগতভাৱে আমন, শীতকালীন প্ৰকাৰ, আৰু আউছ, গ্ৰীষ্ম বা শৰৎকালীন প্ৰকাৰ হিচাপে বিভক্ত। ঘেঁহু ভাৰতৰ দ্বিতীয় আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ খাদ্য শস্য আৰু মূলত শীতল উত্তৰ-পশ্চিম সমভূমিত খেতি কৰা হয়; আটাইতকৈ বেছি ঘেঁহু উৎপাদন কৰা ৰাজ্য উত্তৰ প্ৰদেশ। ধানৰ সৈতে ঘেঁহু সেউজ বিপ্লৱৰ শস্য আছিল, আৰু ভাৰতৰ সেউজ বিপ্লৱৰ জনক হিচাপে সন্মানিত বিজ্ঞানী ড° এম.এছ. স্বামীনাথন। জলসিঞ্চন আৰু উচ্চ-উৎপাদনশীল গুটিয়ে সমৰ্থিত এই দুটা শস্যই ভাৰতক খাদ্য-আমদানিকাৰী দেশৰ পৰা খাদ্য-সুৰক্ষিত দেশলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল।
নগদ শস্য: কুঁহিয়াৰ, কপাহ আৰু পাট
নগদ শস্য মূলত ভুক্তভোগীক বেচিবলৈ খেতি কৰা হয়, খেতিয়ক পৰিয়ালে খাবলৈ নহয়। কুঁহিয়াৰ, চেনি আৰু গুড়ৰ কেচা সামগ্ৰী, আটাইতকৈ বেছি উত্তৰ প্ৰদেশত খেতি কৰা হয়। কপাহ, কাপোৰ উদ্যোগৰ আঁহ, আটাইতকৈ বেছি গুজৰাটত খেতি কৰা হয়, যাৰ ক'লা মাটি ইয়াৰ বাবে উপযুক্ত। পাট, যাক ইয়াৰ ৰং আৰু মূল্যৰ বাবে ভাৰতৰ সোণালী আঁহ বোলা হয়, আটাইতকৈ বেছি পশ্চিম বংগত, গংগা আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ উৰ্বৰ ব-দ্বীপত খেতি কৰা হয়। নগদ শস্যই খেতিয়কক ধন দিয়ে আৰু কাপোৰ, বস্তা, চেনি আৰু তেল বনোৱা কাৰখানাকো কেচা সামগ্ৰী যোগান ধৰে, সেয়ে ই কৃষিক উদ্যোগ আৰু বাণিজ্যৰ সৈতে সংযোগ কৰে। ইয়াৰ সফলতা বহুলাংশে জলসিঞ্চনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল, কাৰণ ইয়াক এটা নিৰ্দিষ্ট দিনপঞ্জীত খেতি আৰু চপোৱা লাগে।
প্লাণ্টেচন শস্য: চাহ, কফি আৰু ৰবৰ
প্লাণ্টেচন শস্য ডাঙৰ এষ্টেটত খেতি কৰা হয় আৰু সাধাৰণতে বেচাৰ আগতে প্ৰক্ৰিয়া কৰা হয়। চাহে উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ু, বছৰজুৰি ভালদৰে বিতৰিত বৰষুণ আৰু সু-নিষ্কাশিত মাটি বিচাৰে; ই উত্তৰ-পূব আৰু দক্ষিণৰ পাহাৰীয়া ঢালত খেতি কৰা হয়। পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি চাহ উৎপাদক চীন আৰু ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি উৎপাদক অসম, আৰু অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলা পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি চাহ উৎপাদন কৰা জিলা। চাহ অসমৰ মূল নগদ শস্য, আৰু ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ প্লাণ্টেচনে অতি বৃহৎ সংখ্যক লোকক নিয়োগ দিয়ে। কফি কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ পাহাৰীয়া ঢালত খেতি কৰা হয়, আৰু বিশিষ্ট ক'ডাগু তথা চিকমাগালুৰ অঞ্চলসহ কৰ্ণাটক ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি কফি উৎপাদক। ৰবৰ এটা প্লাণ্টেচন শস্য যি মূলত কেৰালা, তামিলনাডু আৰু উত্তৰ-পূবত খেতি কৰা হয়, আৰু কেৰালা আটাইতকৈ বেছি উৎপাদক।
তেলবীজ আৰু ডাইল শস্য
ভাৰতৰ মূল তেলবীজ শস্য হৈছে বাদাম, আৰু আটাইতকৈ বেছি বাদাম উৎপাদক গুজৰাট; মিঠাতেল, তিল, ছয়াবিন আৰু সূৰ্য্যমুখী অন্য গুৰুত্বপূৰ্ণ তেলবীজ। ডাইল শস্য হৈছে চণা, মাহ আৰু মগু আদি মটৰ-জাতীয় শস্য, আৰু এইবোৰ বিশেষভাৱে মূল্যৱান কাৰণ ই মাটিত নাইট্ৰজেন ঘূৰাই আনে আৰু মূলতঃ নিৰামিষভোজী জনসংখ্যাক প্ৰ'টিন যোগান ধৰে। ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি ডাইল শস্য উৎপাদক মধ্য প্ৰদেশ। ডাইল শস্য খৰিফ আৰু ৰবি দুয়ো ঋতুত খেতি কৰা হয় আৰু প্ৰ'টিন খাদ্যৰ আমদানি কমোৱাৰ চৰকাৰী প্ৰচেষ্টাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।
সেউজ বিপ্লৱ আৰু কৃষিৰ পৰিৱৰ্তন
১৯৬০ চনৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা সেউজ বিপ্লৱ ঘেঁহু আৰু ধানৰ উচ্চ-উৎপাদনশীল জাত, জলসিঞ্চনৰ বিস্তাৰ আৰু ৰাসায়নিক সাৰ তথা কীটনাশকৰ ব্যৱহাৰৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। ই উত্তৰ-পশ্চিমৰ ৰাজ্যবোৰ, বিশেষকৈ পঞ্জাব আৰু হাৰিয়ানা, ভাৰতৰ ভঁৰাল কৰি তুলিছিল আৰু দেশক খাদ্য-আমদানিকাৰী ৰাষ্ট্ৰৰ পৰা আত্মনিৰ্ভৰশীল ৰাষ্ট্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰিছিল। কিন্তু ইয়াৰ খৰচৰ ভিতৰত পানী আৰু সাৰৰ অতিব্যৱহাৰ, ভূ-গৰ্ভস্থ পানীৰ স্তৰ কমি যোৱা আৰু খেতি কৰা শস্যৰ সংকীৰ্ণতা অন্তৰ্ভুক্ত। সেয়ে আধুনিক নীতিত দ্বিতীয় সেউজ বিপ্লৱ আৰু বহনক্ষম কৃষিৰ কথা কোৱা হয়, যি মাটি, পানী আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষতি নকৰাকৈ উৎপাদন বঢ়াবলৈ চেষ্টা কৰে, আৰু ইয়াত অসম তথা উত্তৰ-পূবৰ পৰম্পৰাগত শস্য আৰু পদ্ধতিয়ে বহুত অৰিহণা যোগাব পাৰে।
দ্ৰুত পুনৰালোচনা
দ্ৰুত পুনৰালোচনাৰ বাবে প্ৰথমে ঋতুবোৰ মনত ৰাখক: খৰিফ জুন-জুলাইত সিঁচা আৰু ছেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰত চপোৱা, ৰবি অক্টোবৰ-ডিচেম্বৰত সিঁচা আৰু এপ্ৰিল-জুনত চপোৱা, আৰু জায়দ দুয়োৰে মাজৰ চুটি গ্ৰীষ্মত। তাৰ পিছত আগশাৰীবোৰ ঠিক কৰক: ধান আটাইতকৈ বেছি কালিৰ প্ৰধান শস্য, পশ্চিম বংগ ধান আৰু পাটত আগত, উত্তৰ প্ৰদেশ ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰত, গুজৰাট কপাহ আৰু বাদামত, অসম চাহত, কৰ্ণাটক কফিত আৰু কেৰালা ৰবৰত, আনহাতে মধ্য প্ৰদেশ ডাইল শস্যত আগত। পৃথিৱীৰ আগশাৰীবোৰ বেলেগ ৰাখক: চীন ধান আৰু চাহত আগত। শেষত মনত ৰাখক যে পাট সোণালী আঁহ, ডিব্ৰুগড় জিলা পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ চাহ জিলা, সেউজ বিপ্লৱৰ শস্য ঘেঁহু আৰু ধান আৰু ইয়াৰ ভাৰতীয় জনক ড° এম.এছ. স্বামীনাথন, আনহাতে ধানৰ আমন আৰু আউছ প্ৰকাৰ আৰু অসমৰ গ্ৰীষ্মকালীন ধান আহু বা ভাদাই।
কেনেকৈ প্ৰস্তুতি ল'ব
- তিনিটা ঋতু এটা দিনপঞ্জী হিচাপে শিকক, কাৰণ খৰিফ, ৰবি আৰু জায়দৰ সিঁচা আৰু চপোৱাৰ মাহবোৰ পোনপটীয়াকৈ সোধা হয় আৰু কোন শস্য ক'ত পৰে সেয়াও নিৰ্ধাৰণ কৰে।
- শস্য আৰু ৰাজ্যৰ আগশাৰী চাৰ্ট বনাওক, আৰু দুটা বিশ্ব আগশাৰী - ধান আৰু চাহত চীন - সুকীয়া চুকত ৰাখক যাতে ভাৰতীয় আগশাৰীৰ সৈতে মিলি নাযায়।
- প্লাণ্টেচন শস্যবোৰ জলবায়ুৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে এটা গোট হিচাপে ল'ব: চাহ উষ্ণ আৰ্দ্ৰ অৱস্থা আৰু সু-নিষ্কাশিত মাটিৰ সৈতে, কফি আৰু ৰবৰ পাহাৰীয়া ঢাল আৰু বেছি বৰষুণৰ সৈতে।
- অসমৰ তথ্যবোৰ বেলেগকৈ প্ৰস্তুত কৰক - চাহ মূল নগদ শস্য, ডিব্ৰুগড় আগশাৰী চাহ জিলা, আহু বা ভাদাই গ্ৰীষ্মকালীন ধান আৰু আমন তথা আউছ ধানৰ প্ৰকাৰ।
- সেউজ বিপ্লৱক কাৰণ আৰু ফলাফল হিচাপে পুনৰালোচনা কৰক: উচ্চ-উৎপাদনশীল ঘেঁহু আৰু ধান, জলসিঞ্চন, খাদ্য সুৰক্ষা, আৰু তাৰ পিছত বহনক্ষম কৃষিৰ ধাৰণালৈ লৈ যোৱা খৰচবোৰ।
সাধাৰণ পৰীক্ষাৰ ফান্দ
- পৃথিৱীত আটাইতকৈ বেছি ধান আৰু চাহ উৎপাদক ভাৰত নহয়, চীন; প্ৰশ্নই বিশ্ব আগশাৰী বা ভাৰতীয় আগশাৰী যিকোনো সোধাব পাৰে।
- পশ্চিম বংগ ধান আৰু পাটত আগত, আনহাতে উত্তৰ প্ৰদেশ ঘেঁহু আৰু কুঁহিয়াৰত আগত; এই দুখন ৰাজ্য সলনি নকৰিব।
- পাট সোণালী আঁহ, কিন্তু আটাইতকৈ বেছি কালিত খেতি কৰা শস্য ধান।
- সেউজ বিপ্লৱৰ মূল শস্য ঘেঁহু আৰু ধান, আৰু ইয়াৰ ভাৰতীয় জনক ড° এম.এছ. স্বামীনাথন, আগৰ কোনো শাসক বা সংস্কাৰক নহয়।
- আমন আৰু আউছ ধানৰ প্ৰকাৰ, আনহাতে আহু বা ভাদাই অসমৰ গ্ৰীষ্মকালীন ধান; শব্দবোৰ একে শস্যৰ কিন্তু বেলেগ ঋতুৰ।
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
ভাৰতৰ খৰিফ, ৰবি আৰু জায়দ শস্য ঋতু কি?
ভাৰতত দুটা প্ৰধান শস্য ঋতু, খৰিফ আৰু ৰবি, আৰু এটা চুটি গ্ৰীষ্ম ঋতু জায়দ আছে। খৰিফ শস্য মৌচুমীৰ সৈতে জুন-জুলাইত সিঁচা হয় আৰু ছেপ্তেম্বৰ-অক্টোবৰত চপোৱা হয়, আৰু ইয়াত ধান, মাকৈ, জোৱাৰ, বাজৰা, কপাহ আৰু পাট অন্তৰ্ভুক্ত। ৰবি শস্য অক্টোবৰ-ডিচেম্বৰত সিঁচা হয় আৰু এপ্ৰিল-জুনত চপোৱা হয়, আৰু ইয়াত ঘেঁহু, বাৰ্লি, মটৰ, চণা আৰু মাহতিল অন্তৰ্ভুক্ত। জায়দ শস্য ৰবি আৰু খৰিফ ঋতুৰ মাজৰ চুটি গ্ৰীষ্মত খেতি কৰা হয়।
ভাৰতত ধান, ঘেঁহু, কুঁহিয়াৰ আৰু কপাহৰ আগশাৰী উৎপাদক কোন?
ধান ভাৰতৰ প্ৰধান খাদ্য শস্য আৰু আটাইতকৈ বেছি কালিত খেতি কৰা হয়; ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি উৎপাদক পশ্চিম বংগ, আনহাতে চীন বিশ্বত আগত। উত্তৰ প্ৰদেশে আটাইতকৈ বেছি ঘেঁহু আৰু আটাইতকৈ বেছি কুঁহিয়াৰ উৎপাদন কৰে। গুজৰাট আটাইতকৈ বেছি কপাহ উৎপাদক, যাৰ বাবে ক'লা মাটি উপযুক্ত, আৰু পশ্চিম বংগ আটাইতকৈ বেছি পাট উৎপাদক, যাক ভাৰতৰ সোণালী আঁহ বোলা হয়।
চাহ খেতিৰ বাবে কি পৰিৱেশ লাগে আৰু অসমৰ বাবে চাহ কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
চাহে উষ্ণ আৰু আৰ্দ্ৰ জলবায়ু, বছৰজুৰি ভালদৰে বিতৰিত বৰষুণ আৰু সু-নিষ্কাশিত মাটি বিচাৰে, সেয়ে ই পাহাৰীয়া ঢালত খেতি কৰা হয়। ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি চাহ উৎপাদক অসম, আৰু অসমৰ ডিব্ৰুগড় জিলা পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি চাহ উৎপাদন কৰা জিলা। চাহ অসমৰ মূল নগদ শস্য আৰু অতি বৃহৎ সংখ্যক লোকক নিয়োগ দিয়ে। পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বেছি চাহ উৎপাদক চীন।
ভাৰতত কফি আৰু ৰবৰ ক'ত খেতি কৰা হয় আৰু কোন ৰাজ্য আগত?
কফি কৰ্ণাটক, কেৰালা আৰু তামিলনাডুৰ পাহাৰীয়া ঢালত খেতি কৰা হয়, আৰু কৰ্ণাটক ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি কফি উৎপাদক। ৰবৰ এটা প্লাণ্টেচন শস্য যি মূলত কেৰালা, তামিলনাডু আৰু উত্তৰ-পূবত খেতি কৰা হয়, আৰু কেৰালা আটাইতকৈ বেছি উৎপাদক। প্লাণ্টেচন শস্য ডাঙৰ এষ্টেটত খেতি কৰা হয় আৰু বেচাৰ আগতে সাধাৰণতে প্ৰক্ৰিয়া কৰা হয়, সেয়ে এইবোৰ কৃষি আৰু উদ্যোগ দুয়োটাৰে বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ।
সেউজ বিপ্লৱ কি আৰু ভাৰতৰ মূল তেলবীজ তথা ডাইল শস্য কি?
১৯৬০ চনৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা সেউজ বিপ্লৱে ঘেঁহু আৰু ধানৰ উচ্চ-উৎপাদনশীল জাত জলসিঞ্চন আৰু সাৰৰ সৈতে ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আৰু ই ভাৰতক খাদ্য-সুৰক্ষিত কৰিছিল। ভাৰতৰ সেউজ বিপ্লৱৰ জনক বোলা বিজ্ঞানী ড° এম.এছ. স্বামীনাথন। ভাৰতৰ মূল তেলবীজ শস্য বাদাম, যাৰ আটাইতকৈ বেছি উৎপাদক গুজৰাট, আৰু চণা, মাহ আৰু মগু আদি ডাইল শস্যত মধ্য প্ৰদেশ আগত।