ভাৰতৰ জলবায়ু, মৌচুমী আৰু মাটিৰ প্ৰকাৰ
ভাৰতৰ ক্ৰান্তীয় মৌচুমী ধৰণৰ জলবায়ু আছে, অৰ্থাৎ বছৰটো এটা গৰম, এটা সিক্ত আৰু এটা শীতল ঋতুত বিভক্ত আৰু বৰষুণ মৌচুমী বতাহৰ পৰা আহে। জলবায়ু অক্ষাংশ, উচ্চতা, সাগৰৰ পৰা দূৰত্ব, ভূ-প্ৰকৃতি আৰু সাগৰীয় সোঁতৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰিত হয়। দেশখন ইমান ডাঙৰ হোৱাৰ বাবে জলবায়ু সকলো ঠাইতে একে নহয়: থৰ মৰুভূমি শুকান আনহাতে মেঘালয় পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ সিক্ত ঠাইসমূহৰ এটা, আৰু হিমালয় ঠাণ্ডা আনহাতে দাক্ষিণাত্য উষ্ণ। এই বৈচিত্ৰ্যই বহু ধৰণৰ মাটি সৃষ্টি কৰে, আৰু মৌচুমী তথা মাটিয়ে একেলগে কোন ঠাইত কি খেতি হয় নিৰ্ধাৰণ কৰে - এই কথাটো পৰীক্ষকে বাৰে বাৰে সোধে।
মৌচুমীৰ কাৰ্যপ্ৰণালী
মৌচুমীৰ মূল কাৰণ হৈছে ভূমি আৰু সাগৰৰ অসম তাপন আৰু আন্তঃক্ৰান্তীয় অভিসৃতি অঞ্চলৰ (ITCZ) স্থানান্তৰ। গ্ৰীষ্মকালত ভূমি সাগৰতকৈ বেগেৰে তপত হয়, উত্তৰৰ সমভূমিত নিম্ন চাপ সৃষ্টি হয়, আৰু ভাৰত মহাসাগৰৰ পৰা সিক্ত দক্ষিণ-পশ্চিম বতাহ টানি অনা হয়। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী কেৰালাত প্ৰায় ১ জুনত আৰু অসমত জুনৰ প্ৰথম সপ্তাহত উপস্থিত হয়, আৰু তাৰ পিছত গোটেই দেশত বিয়পি পৰে। মৌচুমীৰ দুটা শাখা - আৰব সাগৰীয় শাখা আৰু বংগোপসাগৰীয় শাখা - আৰু উত্তৰ-পূবৰ পাহাৰে বিক্ষেপিত বংগোপসাগৰীয় শাখাই অসম তথা উত্তৰ-পূবত ধাৰাসাৰ বৰষুণ আনে।
ঋতু আৰু প্ৰত্যাবৰ্তনশীল মৌচুমী
বছৰটো চাৰিটা ঋতুত বিভক্ত: শীত, গ্ৰীষ্ম বা তপত বতৰৰ ঋতু, দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী বা বৰষুণৰ ঋতু আৰু প্ৰত্যাবৰ্তনশীল মৌচুমী বা শৰৎ। বৰষুণ প্ৰত্যাহাৰ কৰাৰ পিছত অক্টোবৰ মাহৰ বতৰ গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ হৈ পৰে, আৰু ইয়াক অক্টোবৰৰ তাপ বুলি কোৱা হয়। প্ৰত্যাবৰ্তনশীল মৌচুমী আৰু উত্তৰ-পূব মৌচুমীয়ে পূব উপকূল, বিশেষকৈ তামিলনাডুত বৰষুণ আনে, যিয়ে গোটেই দেশ শুকাই থকা সময়ত এই ঋতুত বেছিভাগ বৰষুণ পায়।
এল নিনো, লা নিনা আৰু পশ্চিমীয়া বিক্ষোভ
এল নিনো হৈছে পূব প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় পানীৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি, আৰু ই সাধাৰণতে ভাৰতীয় মৌচুমীক দুৰ্বল কৰে, আনহাতে লা নিনা সেই পানীৰ শীতলীকৰণ আৰু ই সাধাৰণতে সু-মৌচুমী আনে। শীতকালত পশ্চিমীয়া বিক্ষোভ - ভূমধ্যসাগৰ অঞ্চলৰ পৰা অহা বতাহ - এ পঞ্জাব, হাৰিয়ানা আৰু পশ্চিম উত্তৰ প্ৰদেশৰ উত্তৰ-পশ্চিম সমভূমিত বৰষুণ আৰু বৰফ আনে। বসন্তকালত নৰৱেষ্টাৰ বা কালবৈশাখী নামৰ ধুমুহাই হঠাৎ বৰষুণ আৰু বৰফপানী আনে; অসমত এই ধুমুহাক স্থানীয়ভাৱে বৰদৈচিলা বুলি কোৱা হয়।
বৰষুণৰ বিতৰণ
ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ হয় মেঘালয়ৰ মৌচিনৰামত, গড়ে প্ৰায় ১১,০০০ মিলিমিটাৰ, আৰু মেঘালয় আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ পোৱা ৰাজ্য। অসমে প্ৰায় ২,০০০ৰ পৰা ৩,০০০ মিলিমিটাৰ বৰষুণ পায়, যিয়ে ইয়াক এখন সিক্ত ৰাজ্য কৰি তোলে। আটাইতকৈ কম বৰষুণ ৰাজস্থানৰ জয়ছালমেৰ আৰু লেহৰ আশে-পাশে হয়, আৰু ৰাজস্থান ভাৰতৰ আটাইতকৈ শুকান ৰাজ্য। এই অসম বিতৰণৰ বাবেই পশ্চিমত জলসিঞ্চন অতি প্ৰয়োজনীয় আৰু পূব তথা উত্তৰ-পূবত বানপানী বছৰি এটা সমস্যা।
ভাৰতৰ মাটি
পলস মাটি ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি বিয়পা মাটি। ইয়াক নৱীন খাদৰ, নদীয়ে বানপীড়িত ভূমিত জমা কৰা, আৰু পুৰণি বাংগৰ, ওখ ঠাইত পোৱা, হিচাপে ভাগ কৰা হয়; নৱীন পলস মাটি ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ আটাইতকৈ উৰ্বৰ মাটি। ক'লা বা ৰেগুৰ মাটি বেচল্ট লাভাৰ ক্ষয়ৰ পৰা গঠিত আৰু কপাহৰ বাবে উত্তম; ই মূলত মহাৰাষ্ট্ৰ, গুজৰাট আৰু মধ্য প্ৰদেশৰ দাক্ষিণাত্য মালভূমিত পোৱা যায়। ৰঙা আৰু লেটেৰাইট মাটি অসমৰ পাহাৰীয়া অঞ্চল আৰু আন কিছুমান ঠাইত হয়, আৰু লেটেৰাইট মাটি বেছি বৰষুণ আৰু উচ্চ তাপমাত্ৰাৰ অঞ্চলত গঠিত হয়, য'ত নিষ্কাশনে উদ্ভিদ-পুষ্টিকৰ পদাৰ্থ আঁতৰাই নিয়ে। শুকান বা মৰুভূমি মাটি ৰাজস্থানৰ মৰু অঞ্চলত বিয়পি আছে, আৰু চাহ পদূলি অঞ্চলৰ সু-নিষ্কাশিত অম্লীয় মাটিত ভাল হয়।
মাটিৰ ক্ষয় আৰু সংৰক্ষণ
অসমত মাটিৰ ক্ষয়ৰ মূল কাৰণ বানপানী, বন ধ্বংস আৰু পৰিবৰ্তনশীল বা ঝুম খেতি। সমগ্ৰ ভাৰতত ক্ষয় ঢালত কেৰা খেতি, সমোন্নতি হালবোৱা, পটি শস্য, গছৰ আশ্ৰয়-বলয়, পৰীক্ষা বান্ধ আৰু উকা পাহাৰত পুনৰ বনৰোপণৰ দৰে পদ্ধতিৰে বাধা দিয়া হয়। পৰীক্ষাৰ বাবে এটা কামৰ তথ্য - ভাৰতত মধ্য প্ৰদেশৰ অধীনত আটাইতকৈ বেছি বনাঞ্চল আছে, আনহাতে মিজোৰামৰ বনাঞ্চল শতাংশৰ হিচাপত আটাইতকৈ বেছি।
দ্ৰুত পুনৰালোচনা
দ্ৰুত পুনৰালোচনাৰ বাবে মৌচুমীক এটা প্ৰণালী হিচাপে মনত ৰাখক: ভূমি-সাগৰৰ তাপন, ITCZ, ১ জুনত কেৰালাত উপস্থিত হোৱা দক্ষিণ-পশ্চিম বতাহ আৰু জুনৰ প্ৰথম সপ্তাহত অসমত উপনীত হোৱা, বংগোপসাগৰীয় শাখাই উত্তৰ-পূবক তিতোৱা, আৰু প্ৰত্যাবৰ্তনশীল মৌচুমীয়ে তামিলনাডুক তিতোৱা। চৰম অৱস্থাবোৰ সাজু ৰাখক - মৌচিনৰাম আটাইতকৈ সিক্ত আৰু জয়ছালমেৰ আটাইতকৈ শুকান - আৰু প্ৰতিটো মাটিক তাৰ ব্যৱহাৰৰ সৈতে জুৰাওক: সাধাৰণ শস্যৰ বাবে পলস, কপাহৰ বাবে ক'লা, বেছি বৰষুণ আৰু তাপত লেটেৰাইট, মৰুভূমিত শুকান আৰু চাহৰ বাবে সু-নিষ্কাশিত অম্লীয় মাটি। শেষত মনত ৰাখক যে বনাঞ্চলৰ কালিৰে মধ্য প্ৰদেশ আগত আৰু শতাংশৰে মিজোৰাম আগত, আৰু মাটি সংৰক্ষণৰ বাবে কেৰা খেতি, পৰীক্ষা বান্ধ আৰু বনৰোপণ সাধাৰণ উত্তৰ।
কেনেকৈ প্ৰস্তুতি ল'ব
- মৌচুমী খোজকাঢ়ি শিকক: অসম তাপন, ITCZ, দক্ষিণ-পশ্চিম বতাহ, দুটা শাখা আৰু কেৰালা তথা অসমত উপস্থিতিৰ তাৰিখ।
- বৰষুণৰ চৰম অৱস্থা ঠিক কৰক: মৌচিনৰাম আটাইতকৈ বেছি, জয়ছালমেৰ আৰু লেহ আটাইতকৈ কম, মেঘালয় আটাইতকৈ সিক্ত ৰাজ্য আৰু ৰাজস্থান আটাইতকৈ শুকান।
- প্ৰতিটো মাটিক শস্য আৰু অঞ্চলৰ সৈতে জুৰাওক - দাক্ষিণাত্যত কপাহৰ সৈতে ক'লা মাটি, বেছি বৰষুণ আৰু তাপত লেটেৰাইট, মৰুভূমিত শুকান আৰু চাহৰ সৈতে অম্লীয় মাটি।
- শীত আৰু বসন্তৰ বতৰৰ শব্দবোৰ বেলেগ ৰাখক: উত্তৰ-পশ্চিমত শীতৰ বৰষুণৰ বাবে পশ্চিমীয়া বিক্ষোভ আৰু অসমত বসন্তৰ ধুমুহাৰ বাবে নৰৱেষ্টাৰ বা বৰদৈচিলা।
- মাটি সংৰক্ষণৰ পদ্ধতি আৰু বনাঞ্চলৰ অভিলেখ মনত ৰাখক: কালিৰ বাবে মধ্য প্ৰদেশ আৰু শতাংশৰ বাবে মিজোৰাম।
সাধাৰণ পৰীক্ষাৰ ফান্দ
- দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী কেৰালাত ১ জুনত উপস্থিত হয়, কিন্তু অসমত জুনৰ প্ৰথম সপ্তাহতহে।
- এল নিনোৱে মৌচুমীক দুৰ্বল কৰে, আনহাতে লা নিনায়ে সাধাৰণতে ইয়াক সবল কৰে।
- খাদৰ নৱীন আৰু বেছি উৰ্বৰ পলস মাটি; বাংগৰ পুৰণি পলস মাটি।
- প্ৰত্যাবৰ্তনশীল তথা উত্তৰ-পূব মৌচুমীয়ে তামিলনাডু উপকূলক বৰষুণ দিয়ে, গোটেই দেশক নহয়।
- ক'লা মাটি কপাহৰ বাবে উত্তম, চাহৰ বাবে নহয়; চাহে সু-নিষ্কাশিত অম্লীয় মাটি পছন্দ কৰে।
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
ভাৰতত মৌচুমীৰ কাৰণ কি আৰু ই কেৰালা তথা অসমত কেতিয়া উপস্থিত হয়?
মৌচুমীৰ মূল কাৰণ হৈছে ভূমি আৰু সাগৰৰ অসম তাপন তথা আন্তঃক্ৰান্তীয় অভিসৃতি অঞ্চলৰ স্থানান্তৰ, যি ভাৰত মহাসাগৰৰ পৰা সিক্ত দক্ষিণ-পশ্চিম বতাহক তপত ভূমিৰফালে টানি আনে। দক্ষিণ-পশ্চিম মৌচুমী কেৰালাত প্ৰায় ১ জুনত আৰু অসমত জুনৰ প্ৰথম সপ্তাহত উপস্থিত হয়, তাৰ পিছত গোটেই দেশত বিয়পি পৰে। উত্তৰ-পূবৰ পাহাৰে বিক্ষেপিত বংগোপসাগৰীয় শাখাই অসম তথা উত্তৰ-পূবত ধাৰাসাৰ বৰষুণ আনে।
ভাৰতৰ কোনবোৰ ঠাইত আটাইতকৈ বেছি আৰু আটাইতকৈ কম বৰষুণ হয়?
ভাৰতত আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ মেঘালয়ৰ মৌচিনৰামত হয়, গড়ে প্ৰায় ১১,০০০ মিলিমিটাৰ, আৰু মেঘালয় আটাইতকৈ বেছি বৰষুণ পোৱা ৰাজ্য। অসমে প্ৰায় ২,০০০ৰ পৰা ৩,০০০ মিলিমিটাৰ বৰষুণ পায়। আটাইতকৈ কম বৰষুণ ৰাজস্থানৰ জয়ছালমেৰ আৰু লেহৰ আশে-পাশে হয়, আৰু ৰাজস্থান আটাইতকৈ শুকান ৰাজ্য। এই অসম বিতৰণে পশ্চিমত জলসিঞ্চন অতি প্ৰয়োজনীয় আৰু পূবত বানপানী সৃষ্টি কৰে।
ভাৰতৰ প্ৰধান মাটিৰ প্ৰকাৰ কি আৰু কোনবোৰ শস্যৰ বাবে উপযুক্ত?
পলস মাটি ভাৰতৰ আটাইতকৈ বেছি বিয়পা মাটি আৰু ইয়াক নৱীন খাদৰ আৰু পুৰণি বাংগৰত ভাগ কৰা হয়, ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাত নৱীন পলস মাটি আটাইতকৈ উৰ্বৰ। ক'লা বা ৰেগুৰ মাটি বেচল্ট লাভাৰ পৰা গঠিত, কপাহৰ বাবে উত্তম আৰু মহাৰাষ্ট্ৰ, গুজৰাট আৰু মধ্য প্ৰদেশৰ দাক্ষিণাত্য অঞ্চলত পোৱা যায়। ৰঙা আৰু লেটেৰাইট মাটি অসমৰ পাহাৰত, শুকান মাটি ৰাজস্থানৰ মৰুভূমিত, আৰু সু-নিষ্কাশিত অম্লীয় মাটি চাহৰ বাবে উপযুক্ত।
এল নিনো, লা নিনা আৰু পশ্চিমীয়া বিক্ষোভ কি?
এল নিনো হৈছে পূব প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় পানীৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি আৰু ই সাধাৰণতে ভাৰতীয় মৌচুমীক দুৰ্বল কৰে, আনহাতে লা নিনা সেই পানীৰ শীতলীকৰণ আৰু ই সাধাৰণতে সু-মৌচুমী আনে। পশ্চিমীয়া বিক্ষোভ ভূমধ্যসাগৰ অঞ্চলৰ পৰা অহা বতাহ যি পঞ্জাব, হাৰিয়ানা আৰু পশ্চিম উত্তৰ প্ৰদেশৰ উত্তৰ-পশ্চিম সমভূমিত শীতৰ বৰষুণ আৰু বৰফ আনে। বসন্তকালত নৰৱেষ্টাৰ বা কালবৈশাখীয়ে হঠাৎ ধুমুহা আনে, যাক অসমত বৰদৈচিলা বুলি কোৱা হয়।
অসমত মাটিৰ ক্ষয়ৰ কাৰণ কি আৰু ভাৰতত মাটি কেনেকৈ সংৰক্ষণ কৰা হয়?
অসমত মাটিৰ ক্ষয়ৰ মূল কাৰণ বানপানী, বন ধ্বংস আৰু পৰিবৰ্তনশীল বা ঝুম খেতি। সমগ্ৰ ভাৰতত ক্ষয় ঢালত কেৰা খেতি, সমোন্নতি হালবোৱা, পটি শস্য, গছৰ আশ্ৰয়-বলয়, পৰীক্ষা বান্ধ আৰু উকা পাহাৰত পুনৰ বনৰোপণৰ দ্বাৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰা হয়। অভিলেখৰ বাবে, ভাৰতত মধ্য প্ৰদেশত আটাইতকৈ বেছি বনাঞ্চল আছে, আনহাতে মিজোৰামত বনাঞ্চল শতাংশৰ হিচাপত আটাইতকৈ বেছি।