অক্ষৰেখা, দ্ৰাঘিমাৰেখা, বিষুৱ ৰেখা আৰু আন্তৰ্জাতিক তাৰিখ ৰেখা
অক্ষৰেখা আৰু দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ জাল হৈছে এনে স্থানাংক ব্যৱস্থা যি পৃথিৱীৰ যিকোনো ঠাই চিনাক্ত কৰাত আৰু তাৰ জলবায়ু তথা সময় গণনা কৰাত সহায় কৰে। পৰীক্ষাত এই বিষয়টো গুৰুত্বপূৰ্ণ অক্ষৰেখাবোৰৰ মান, বিষুৱ ৰেখা আৰু মূল মধ্যৰেখাৰ অৰ্থ, অক্ষৰেখা তথা দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ পাৰ্থক্য, ১ ডিগ্ৰী দ্ৰাঘিমাৰ সময় সম্পৰ্ক, আৰু আন্তৰ্জাতিক তাৰিখ ৰেখাৰ কাৰ্যপ্ৰণালীৰ জৰিয়তে সোধা হয়। তথ্যবোৰ সংখ্যা আৰু সংজ্ঞা, সেয়ে অক্ষৰেখাৰ এখন সৰু তালিকা আৰু সময়ৰ এটা স্পষ্ট নিয়মে এই অধ্যায়ক অতি নম্বৰদায়ক কৰে।
অক্ষৰেখা আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ সমান্তৰাল ৰেখাবোৰ
অক্ষৰেখা হৈছে বিষুৱ ৰেখাৰ উত্তৰ বা দক্ষিণলৈ কোনো ঠাইৰ কৌণিক দূৰত্ব, যি বিষুৱ ৰেখাত ০ ডিগ্ৰীৰ পৰা মেৰুত ৯০ ডিগ্ৰীলৈ মাপ কৰা হয়। অক্ষৰেখাবোৰক সমান্তৰাল বোলা হয় কাৰণ সিহঁত পৰস্পৰ সমান্তৰাল আৰু কেতিয়াও লগ নহয়। গুৰুত্বপূৰ্ণ সমান্তৰালবোৰ হ'ল: বিষুৱ ৰেখা ০ ডিগ্ৰী, কৰ্কট ৰেখা ২৩.৫ ডিগ্ৰী উত্তৰ, মকৰ ৰেখা ২৩.৫ ডিগ্ৰী দক্ষিণ, সুমেৰু বৃত্ত ৬৬.৫ ডিগ্ৰী উত্তৰ, কুমেৰু বৃত্ত ৬৬.৫ ডিগ্ৰী দক্ষিণ, আৰু মেৰু দুটা ৯০ ডিগ্ৰীত। প্ৰতিটো ডিগ্ৰী অক্ষৰেখাই মাটিত প্ৰায় ১১১ কিলোমিটাৰ আৱৰে। কোনো ঠাইৰ জলবায়ু আৰু উষ্ণতা নিৰ্ধাৰণ কৰা মূল কাৰক হৈছে অক্ষৰেখা, কাৰণ বিষুৱ ৰেখাৰ ওচৰৰ ঠাইবোৰে মেৰুৰ ওচৰৰ ঠাইতকৈ বেছি পোনপটীয়া সূৰ্যৰ পোহৰ পায়।
দ্ৰাঘিমাৰেখা আৰু মূল মধ্যৰেখা
দ্ৰাঘিমাৰেখা হৈছে মূল মধ্যৰেখাৰ পূব বা পশ্চিমলৈ কোনো ঠাইৰ কৌণিক দূৰত্ব, যি ০ ডিগ্ৰীৰ পৰা ১৮০ ডিগ্ৰীলৈ মাপ কৰা হয়। দ্ৰাঘিমাৰেখাবোৰক মধ্যৰেখা (মেৰিডিয়ান) বোলা হয়। মূল মধ্যৰেখা লণ্ডনৰ গ্ৰিনিচ ৰাজকীয় মানমন্দিৰৰ মাজেৰে পাৰ হয় আৰু ০ ডিগ্ৰী হিচাপে ধৰা হয়। সমান্তৰালৰ বিপৰীতে মধ্যৰেখাবোৰ সমান্তৰাল নহয়; সিহঁত বিষুৱ ৰেখাত আটাইতকৈ বেছি আঁতৰত আৰু মেৰুত লগ হয়। এডিগ্ৰী দ্ৰাঘিমাৰ দূৰত্ব বিষুৱ ৰেখাত প্ৰায় ১১১ কিলোমিটাৰ কিন্তু মেৰুত শূন্য হয়। কোনো ঠাইৰ সময় নিৰ্ধাৰণ কৰা মূল কাৰক হৈছে দ্ৰাঘিমাৰেখা, কাৰণ পৃথিৱীয়ে ২৪ ঘণ্টাত ৩৬০ ডিগ্ৰী ঘূৰে, অৰ্থাৎ এক ঘণ্টাত ১৫ ডিগ্ৰী, সেয়ে ১ ডিগ্ৰী দ্ৰাঘিমা = ৪ মিনিট সময়।
বিষুৱ ৰেখা আৰু বৃহৎ বৃত্ত
বিষুৱ ৰেখা হৈছে একমাত্ৰ সমান্তৰাল যি এটা বৃহৎ বৃত্ত, অৰ্থাৎ ই পৃথিৱীক উত্তৰ গোলাৰ্ধ আৰু দক্ষিণ গোলাৰ্ধ নামে দুটা সমান অংশত ভাগ কৰে। বৃহৎ বৃত্ত হৈছে গোলকত আঁকিব পৰা আটাইতকৈ ডাঙৰ সম্ভাৱ্য বৃত্ত, আৰু প্ৰতিটো মধ্যৰেখাই ইয়াৰ বিপৰীত মধ্যৰেখাৰ সৈতে মিলি এটা বৃহৎ বৃত্তৰ আধা গঠন কৰে। বিষুৱ ৰেখা হৈছে আটাইতকৈ দীঘল সমান্তৰাল, প্ৰায় ৪০,০৭৫ কিলোমিটাৰ দীঘল। ই ইকুৱেডৰ, ব্ৰাজিল, কেনিয়া, উগাণ্ডা আৰু ইন্দোনেছিয়াৰ দৰে কেইবাখনো দেশৰ মাজেৰে পাৰ হয়। বিষুৱ ৰেখাই গোটেই বছৰ পোনপটীয়া সূৰ্যৰ পোহৰ পায় আৰু সেয়ে তাৰ জলবায়ু উষ্ণ আৰু ঋতুৰ পৰিৱৰ্তন কম।
আন্তৰ্জাতিক তাৰিখ ৰেখা
আন্তৰ্জাতিক তাৰিখ ৰেখা (IDL) প্ৰশান্ত মহাসাগৰত মোটামুটিভাৱে ১৮০ ডিগ্ৰী মধ্যৰেখাক অনুসৰণ কৰে, কিন্তু মাটিৰ মাজেৰে নকটাৰ বাবে ই কেঁকুৰি যায়, যাতে দ্বীপ আৰু দেশবোৰে এটা দিশতে তাৰিখ ৰাখিব পাৰে। যাত্ৰীয়ে IDL পাৰ হ'লে তাৰিখ সলনি হয়: পূৱমুখী হৈ পাৰ হ'লে (যেনে এছিয়াৰ পৰা আমেৰিকালৈ) যাত্ৰীয়ে এদিন হেৰুৱায় আৰু তাৰিখটো পুনৰাবৃত্তি হয়, আনহাতে পশ্চিমমুখী হৈ পাৰ হ'লে (আমেৰিকাৰ পৰা এছিয়ালৈ) যাত্ৰীয়ে এদিন লাভ কৰে আৰু তাৰিখ আগুৱাই যায়। এই কাৰণেই IDL-ৰ দুয়োপাৰৰ তাৰিখ এদিনে বেলেগ হয় যদিও ঘড়ীৰ সময় একে যেন লাগিব পাৰে।
ভাৰত আৰু ইয়াৰ মূল মধ্যৰেখা
ভাৰত ৮ ডিগ্ৰী ৪ মিনিট উত্তৰৰ পৰা ৩৭ ডিগ্ৰী ৬ মিনিট উত্তৰ অক্ষাংশৰ মাজত আৰু ৬৮ ডিগ্ৰী ৭ মিনিট পূবৰ পৰা ৯৭ ডিগ্ৰী ২৫ মিনিট পূব দ্ৰাঘিমাৰ মাজত আছে। প্ৰায় ২৯ ডিগ্ৰী দ্ৰাঘিমী বিস্তাৰৰ অৰ্থ হ'ল পূব দিশত পশ্চিমতকৈ প্ৰায় দুঘণ্টা আগতে সূৰ্য ওলায়। এটা সাধাৰণ সময় ৰাখিবলৈ ভাৰতে ৮২.৫ ডিগ্ৰী পূবৰ মূল মধ্যৰেখা ব্যৱহাৰ কৰে, যি উত্তৰ প্ৰদেশৰ মিৰ্জাপুৰৰ ওচৰেদি পাৰ হয়, আৰু ভাৰতীয় মান সময় UTC যোগ ৫ ঘণ্টা ৩০ মিনিট। কৰ্কট ৰেখা ভাৰতৰ মাজেৰে পাৰ হয়।
দ্ৰুত পুনৰালোচনা
মনত ৰাখক অক্ষৰেখা বিষুৱ ৰেখাত ০ ডিগ্ৰীৰ পৰা মেৰুত ৯০ ডিগ্ৰীলৈ যায় আৰু জলবায়ু নিয়ন্ত্ৰণ কৰে, আনহাতে দ্ৰাঘিমাৰেখা গ্ৰিনিচত ০ ডিগ্ৰীৰ পৰা ১৮০ ডিগ্ৰীলৈ যায় আৰু সময় নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। মূল সমান্তৰালবোৰ হ'ল ০, ২৩.৫ (দুয়োটা অয়ন ৰেখা), ৬৬.৫ (দুয়োটা বৃত্ত) আৰু মেৰুত ৯০। এডিগ্ৰী দ্ৰাঘিমা = ৪ মিনিট আৰু ১৫ ডিগ্ৰী = এক ঘণ্টা। বিষুৱ ৰেখা একমাত্ৰ বৃহৎ বৃত্ত হোৱা সমান্তৰাল। IDL-এ ১৮০ ডিগ্ৰী অনুসৰণ কৰি কেঁকুৰি যায়; ইয়াক পূৱমুখী হৈ পাৰ হ'লে এদিন হেৰায় আৰু পশ্চিমমুখী হৈ পাৰ হ'লে এদিন লাভ হয়। ভাৰতৰ মূল মধ্যৰেখা ৮২.৫ ডিগ্ৰী পূব আৰু ইয়াৰ সময় UTC যোগ ৫ ঘণ্টা ৩০ মিনিট।
কেনেকৈ প্ৰস্তুতি ল'ব
- গুৰুত্বপূৰ্ণ সমান্তৰালবোৰ মুখস্থ কৰক: বিষুৱ ৰেখা ০, কৰ্কট ৰেখা ২৩.৫ উ, মকৰ ৰেখা ২৩.৫ দ, সুমেৰু ৬৬.৫ উ, কুমেৰু ৬৬.৫ দ।
- সময়ৰ সোণালী নিয়ম শিকক: ১৫ ডিগ্ৰী দ্ৰাঘিমা = ১ ঘণ্টা আৰু ১ ডিগ্ৰী = ৪ মিনিট।
- এটা গ্ল'ব আঁকি বিষুৱ ৰেখা, মূল মধ্যৰেখা আৰু আন্তৰ্জাতিক তাৰিখ ৰেখা চিহ্নিত কৰি সিহঁতৰ অৱস্থান ঠিক কৰক।
- মনত ৰাখক অক্ষৰেখাই জলবায়ু আৰু দ্ৰাঘিমাৰেখাই সময় নিৰ্ধাৰণ কৰে, আৰু একমাত্ৰ বিষুৱ ৰেখাহে বৃহৎ-বৃত্ত সমান্তৰাল।
- ভাৰতৰ বিস্তাৰ আৰু ৮২.৫ ডিগ্ৰী পূব মূল মধ্যৰেখা, লগতে IST = UTC + ৫:৩০ সাজু ৰাখক।
সাধাৰণ পৰীক্ষাৰ ফান্দ
- অক্ষৰেখাই জলবায়ু আৰু দ্ৰাঘিমাৰেখাই সময় নিয়ন্ত্ৰণ কৰে; দুয়োটা ভূমিকা সলনি নকৰিব।
- এডিগ্ৰী দ্ৰাঘিমা = ৪ মিনিট সময়, সেয়ে ১৫ ডিগ্ৰীয়ে এক ঘণ্টা হয়।
- বিষুৱ ৰেখা একমাত্ৰ বৃহৎ বৃত্ত হোৱা সমান্তৰাল; আন কোনো সমান্তৰাল বৃহৎ বৃত্ত নহয়।
- মধ্যৰেখাবোৰ সমান্তৰাল নহয়; সিহঁত মেৰুত লগ হয়, আনহাতে সমান্তৰালবোৰ কেতিয়াও লগ নহয়।
- IDL পূৱমুখী হৈ পাৰ হ'লে এদিন হেৰায় আৰু পশ্চিমমুখী হৈ পাৰ হ'লে এদিন লাভ হয়, সেয়ে দুয়োপাৰ এটা তাৰিখে বেলেগ।
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
অক্ষৰেখাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সমান্তৰালবোৰ আৰু তেওঁলোকৰ মান কি?
গুৰুত্বপূৰ্ণ সমান্তৰালবোৰ হ'ল বিষুৱ ৰেখা ০ ডিগ্ৰী, কৰ্কট ৰেখা ২৩.৫ ডিগ্ৰী উত্তৰ, মকৰ ৰেখা ২৩.৫ ডিগ্ৰী দক্ষিণ, সুমেৰু বৃত্ত ৬৬.৫ ডিগ্ৰী উত্তৰ, কুমেৰু বৃত্ত ৬৬.৫ ডিগ্ৰী দক্ষিণ, আৰু উত্তৰ তথা দক্ষিণ মেৰু ৯০ ডিগ্ৰীত। প্ৰতিটো ডিগ্ৰী অক্ষৰেখাই মাটিত প্ৰায় ১১১ কিলোমিটাৰ আৱৰে।
অক্ষৰেখা আৰু দ্ৰাঘিমাৰেখাৰ পাৰ্থক্য কি?
অক্ষৰেখা হৈছে বিষুৱ ৰেখাৰ উত্তৰ বা দক্ষিণলৈ কৌণিক দূৰত্ব, ০ ৰ পৰা ৯০ ডিগ্ৰীলৈ মাপ কৰা হয়, ইয়াৰ ৰেখাবোৰক সমান্তৰাল বোলা হয়; ই প্ৰধানত জলবায়ু নিৰ্ধাৰণ কৰে। দ্ৰাঘিমাৰেখা হৈছে মূল মধ্যৰেখাৰ পূব বা পশ্চিমলৈ কৌণিক দূৰত্ব, ০ ৰ পৰা ১৮০ ডিগ্ৰীলৈ মাপ কৰা হয়, ইয়াৰ ৰেখাবোৰক মধ্যৰেখা বোলা হয়; ই প্ৰধানত সময় নিৰ্ধাৰণ কৰে। অক্ষৰেখাবোৰ সমান্তৰাল কিন্তু দ্ৰাঘিমাৰেখাবোৰ মেৰুত লগ হয়।
১ ডিগ্ৰী দ্ৰাঘিমা কিয় ৪ মিনিট সময়ৰ সমান?
পৃথিৱীয়ে ২৪ ঘণ্টাত ৩৬০ ডিগ্ৰী ঘূৰে, অৰ্থাৎ এক ঘণ্টাত ১৫ ডিগ্ৰী আৰু ৪ মিনিটত ১ ডিগ্ৰী ঘূৰে। এই কাৰণে ১ ডিগ্ৰী দ্ৰাঘিমাৰে বেলেগ ঠাইৰ সময়ৰ পাৰ্থক্য ৪ মিনিট, আৰু ১৫ ডিগ্ৰী বেলেগ ঠাইৰ পাৰ্থক্য এক ঘণ্টা। এইটোৱেই সকলো মান সময় আৰু সময় মণ্ডল গণনাৰ মূল নিয়ম।
আন্তৰ্জাতিক তাৰিখ ৰেখা কি আৰু ই কেনেকৈ কাম কৰে?
আন্তৰ্জাতিক তাৰিখ ৰেখা প্ৰশান্ত মহাসাগৰত মোটামুটিভাৱে ১৮০ ডিগ্ৰী মধ্যৰেখাক অনুসৰণ কৰে আৰু মাটিৰ মাজেৰে নকটাৰ বাবে কেঁকুৰি যায়। ইয়াক পূৱমুখী হৈ পাৰ হ'লে, যেনে এছিয়াৰ পৰা আমেৰিকালৈ, যাত্ৰীয়ে এদিন হেৰুৱায় আৰু তাৰিখ পুনৰাবৃত্তি হয়। ইয়াক পশ্চিমমুখী হৈ পাৰ হ'লে, আমেৰিকাৰ পৰা এছিয়ালৈ, যাত্ৰীয়ে এদিন লাভ কৰে। ফলত ৰেখাৰ দুয়োপাৰ এটা তাৰিখে বেলেগ হয়।
ভাৰতে কোনো মধ্যৰেখাক মূল মধ্যৰেখা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে?
ভাৰতে ৮২.৫ ডিগ্ৰী পূবক মূল মধ্যৰেখা হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰে, যি উত্তৰ প্ৰদেশৰ মিৰ্জাপুৰৰ ওচৰেদি পাৰ হয়। সেয়ে ভাৰতীয় মান সময় UTC যোগ ৫ ঘণ্টা ৩০ মিনিট। ভাৰত ৮ ডিগ্ৰী ৪ মিনিট উত্তৰৰ পৰা ৩৭ ডিগ্ৰী ৬ মিনিট উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৬৮ ডিগ্ৰী ৭ মিনিট পূবৰ পৰা ৯৭ ডিগ্ৰী ২৫ মিনিট পূব দ্ৰাঘিমাৰ মাজত আছে, আৰু কৰ্কট ৰেখা ইয়াৰ মাজেৰে পাৰ হয়।