অসমৰ বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল আৰু জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল
অসম কেৱল বন্যপ্ৰাণীতেই চহকী নহয়; ই ভাৰতৰ তেনেকুৱা অলপ ৰাজ্যৰ ভিতৰত এটা যিয়ে একেসময়তে এখন বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ আৰু এখন জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল, লগতে ভূটানৰ পাদদেশৰ পৰা সুদূৰ পূবৰ বৰ্ষাৰণ্যলৈ বিস্তৃত কেইবাটাও বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল ধাৰণ কৰে। বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহে ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰাণীক ৰক্ষা কৰাৰ চেষ্টাৰ কাহিনী কয়, আৰু মানস জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলে দেখুৱায় যে সংৰক্ষণ এটা গোটেই ভূ-দৃশ্যপটলৈ কেনেকৈ বিস্তৃত হ'ব পাৰে। পৰীক্ষাৰ বাবে এই বিষয় মূল্যৱান, কাৰণ ইয়াত নাম আৰু বছৰবোৰ সুনিৰ্দিষ্ট আৰু বাৰে বাৰে সোধা হয়।
চাৰিটা বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল
অসমত চাৰিটা বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল আছে, আৰু প্ৰতিটো ভাৰতৰ সংৰক্ষণ ইতিহাসৰ বেলেগ বেলেগ সময়ত ঘোষণা কৰা হৈছিল। আটাইতকৈ পুৰণিটো হৈছে মানস বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল, যি ১৯৭৩-৭৪ চনত প্ৰজেক্ট টাইগাৰৰ অধীনলৈ অনা হৈছিল, কাৰ্যসূচীৰ আৰম্ভণিতেই। ই মানস নদীৰ পাৰে মানস ভূ-দৃশ্যপটত অৱস্থিত আৰু এলেকাৰ ফালৰ পৰা অসমৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল। দ্বিতীয়টো নামেৰি বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল, ২০০০ চনত ঘোষিত, যি শোণিতপুৰ জিলাত জিয়া-ভৰলী, যাক কামেং বুলিও কোৱা হয়, নদীৰ কাষে অৱস্থিত। তৃতীয়টো ওৰাং বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল, ২০১৬ চনত ঘোষিত, যি ওৰাং বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্যৰ পৰা গঢ় লৈ উঠিছে আৰু ওৰাং অঞ্চলৰ তৃণভূমি তথা নদীপ্ৰবাহ অৰণ্য সুৰক্ষা দিয়ে। চতুৰ্থ আৰু নতুনটো দিহিং-পাটকাই বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল, ২০২০ চনত ঘোষিত, যি অসমৰ সুদূৰ পূবত তিনিচুকীয়া আৰু ডিব্ৰুগড় জিলাজুৰি বিস্তৃত।
দিহিং-পাটকাই: বৰ্ষাৰণ্য সংৰক্ষিত অঞ্চল
দিহিং-পাটকাই বিশেষ, কাৰণ ই নিম্নভূমিৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ বৰ্ষাৰণ্য সুৰক্ষা দিয়ে, যি এতিয়া ভাৰতত বিৰল বাসস্থান। এই অঞ্চল ইণ্ডো-বাৰ্মা জৈৱবৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ অংশ আৰু ই বাঘ, হাতী তথা হলৌ বান্দৰৰ ঘৰ। ই এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হাতী কৰিডৰো, যি অসমৰ অৰণ্যক অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অৰণ্যৰ সৈতে সংযোগ কৰে, আৰু দিহিং তথা পাটকাই পাহাৰে সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৰ নাম দিছে। ইয়াৰ বৰ্ষাৰণ্য ঘন আৰু অবিচ্ছিন্ন হোৱাৰ বাবে ই তৃণভূমি উদ্যানতকৈ অধিক প্ৰজাতি ধাৰণ কৰে, আৰু ইয়াক প্ৰায়ে ঊজনী অসমৰ সেউজ হাঁওফাঁও বুলি কোৱা হয়।
মানস জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল
মানস জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল ১৯৮৯ চনত ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ মূল অঞ্চল হৈছে মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ই প্ৰায় ২,৮৩৭ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আগুৰি অসমৰ বাহিৰলৈ অৰুণাচল প্ৰদেশলৈকে বিস্তৃত, যাৰ ফলত ই এখন উদ্যান নহয়, এটা ভূ-দৃশ্যপট পৰ্যায়ৰ সংৰক্ষিত অঞ্চল। জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলে সোণালী বান্দৰ, বাঘ, হাতী আৰু বহু অন্য প্ৰজাতি সুৰক্ষা দিয়ে, আৰু ই মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক সামৰি লোৱা বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰৰো অংশ। জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ ধাৰণা হৈছে সংৰক্ষণক ইয়াৰ চাৰিওফালে বাস কৰা লোকৰ প্ৰয়োজনৰ সৈতে ভাৰসাম্য ৰখা, যাতে সংৰক্ষণ আৰু স্থানীয় জীৱিকা একেলগে চলিব পাৰে।
প্ৰজেক্ট টাইগাৰ আৰু NTCA
ভাৰতত বাঘ সংৰক্ষণৰ প্ৰায় সবকিছু প্ৰজেক্ট টাইগাৰৰ পৰা আৰম্ভ হয়, যি ১৯৭৩ চনত বাঘ আৰু তেওঁলোকৰ বাসস্থান সুৰক্ষাৰ বাবে আৰম্ভ কৰা এক ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচী। ই বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ ধাৰণা সৃষ্টি কৰিলে, যাৰ মূল অঞ্চল মানৱ কাৰ্যকলাপৰ পৰা মুক্ত আৰু চাৰিওফালে সীমিত ব্যৱহাৰৰ বাফাৰ অঞ্চল থাকে। এই কাম শক্তিশালী কৰিবলৈ ৰাষ্ট্ৰীয় বাঘ সংৰক্ষণ কৰ্তৃপক্ষ (NTCA) ২০০৫ চনত এক আইনী সংস্থা হিচাপে গঠন কৰা হৈছিল, যি দেশজুৰি বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ পৰিচালনা চোৱাচিতা কৰে। অসমত মানসেই প্ৰজেক্ট টাইগাৰৰ অধীনত সৰ্বোচ্চ অগ্ৰাধিকাৰ ধাৰণ কৰে, কাৰণ ইয়াৰ আকাৰ, বিশ্ব ঐতিহ্য মৰ্যাদা আৰু বিস্তৃত ভূ-দৃশ্যপটৰ বাবে ইয়াৰ গুৰুত্ব।
বাঘ সংৰক্ষণৰ চিন্তাধাৰা
বাঘ এটা "ছাতি প্ৰজাতি" - অৰ্থাৎ বাঘক সুৰক্ষা দিলে তাৰ লগতে গোটেই বনাঞ্চল আৰু ইয়াৰ অন্য প্ৰাণীসমূহো সুৰক্ষিত হয়। এই ধাৰণাৰ ওপৰতেই প্ৰজেক্ট টাইগাৰ আৰু বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ আৰ্হি দাঁড়ি আছে। এটা বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চলত সাধাৰণতে এটা মূল অঞ্চল থাকে য'ত কোনো মানৱ বসতি বা খনন অনুমোদিত নহয়, আৰু চাৰিওফালে এটা বাফাৰ অঞ্চল য'ত সীমিত কৃষি আৰু বনজ সম্পদ ব্যৱহাৰ সম্ভৱ। বাঘৰ সংখ্যা জানিবলৈ কেমেৰা ট্ৰেপিং, পাগ মাৰ্ক আৰু চিহ্ন সমীক্ষাৰ দৰে পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰা হয়। অসমত মানস, নামেৰি, ওৰাং আৰু দিহিং-পাটকাই এই আৰ্হিৰ আধাৰত পৰিচালিত হয়, আৰু সিহঁতৰ মাজত কৰিডৰ সংযোগ ৰক্ষা কৰাটো অতি জৰুৰী, নহ'লে বাঘবোৰ বিচ্ছিন্ন জনসংখ্যাত ভাগ হৈ পৰে আৰু প্ৰজনন দুৰ্বল হৈ পৰে।
প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্ব
পৰীক্ষকে এই বিষয় পছন্দ কৰে, কাৰণ ইয়াৰ তাৰিখ আৰু নাম সহজে পৰীক্ষা কৰিব পৰা যায়। আটাইতকৈ সঘন সোধা প্ৰশ্নবোৰ হৈছে বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ সংখ্যা, চাৰিটাৰ নাম, প্ৰতিটো ঘোষণা কৰা বছৰ, মানস আৰু নামেৰিৰ সৈতে জড়িত নদী, মানস জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল ঘোষণা কৰা বছৰ, আৰু প্ৰজেক্ট টাইগাৰ তথা NTCA প্ৰতিষ্ঠাৰ বছৰ। দিহিং-পাটকাই এতিয়া এটা প্ৰিয় বিষয়, কাৰণ ই নতুন আৰু ইয়াৰ বৰ্ষাৰণ্য তথা হাতী কৰিডৰে ইয়াক সুকীয়া কৰি তোলে।
কেনেকৈ প্ৰস্তুতি ল'ব
- চাৰিটা সংৰক্ষিত অঞ্চল আৰু সিহঁতৰ বছৰ শিকলি হিচাপে মনত ৰাখক: মানস ১৯৭৩-৭৪, নামেৰি ২০০০, ওৰাং ২০১৬, দিহিং-পাটকাই ২০২০।
- প্ৰতিটো সংৰক্ষিত অঞ্চলক তাৰ নদী বা অঞ্চলৰ সৈতে জোৰা দিয়ক - মানস মানস নদীৰ সৈতে, নামেৰি জিয়া-ভৰলীৰ সৈতে, দিহিং-পাটকাই তিনিচুকীয়া আৰু ডিব্ৰুগড়ৰ সৈতে।
- দুটা ৰাষ্ট্ৰীয় বছৰ ঠিক কৰি ল'ব: প্ৰজেক্ট টাইগাৰ ১৯৭৩ আৰু NTCA ২০০৫।
- মানস জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল তাৰ ১৯৮৯ বছৰ, মূল অঞ্চল আৰু অৰুণাচলৰ সৈতে ভাগ কৰা সীমাৰ সৈতে মনত ৰাখক।
- টুকি ল'ব যে মানস অসমৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ আৰু সৰ্বোচ্চ অগ্ৰাধিকাৰৰ বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল।
সাধাৰণ পৰীক্ষাৰ ফান্দ
- অসমত চাৰিটা বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল, তিনি নহয়; দিহিং-পাটকাই সঘনাই পাহৰি যোৱা হয়।
- প্ৰজেক্ট টাইগাৰ ১৯৭৩ চনত আৰম্ভ হৈছিল, আনহাতে NTCA মাত্ৰ ২০০৫ চনত গঠন কৰা হৈছিল।
- নামেৰি জিয়া-ভৰলী বা কামেং নদীৰ সৈতে জড়িত, প্ৰত্যক্ষভাৱে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সৈতে নহয়।
- মানস জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল এটা ডাঙৰ ভূ-দৃশ্যপট যাৰ মূল অঞ্চল মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান, উদ্যানখনৰ সৈতে একেই বস্তু নহয়।
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
অসমৰ চাৰিটা বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল কোনবোৰ?
অসমৰ চাৰিটা বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল হৈছে মানস, নামেৰি, ওৰাং আৰু দিহিং-পাটকাই। মানস প্ৰথমটো, ১৯৭৩-৭৪ চনত প্ৰজেক্ট টাইগাৰৰ অধীনলৈ অনা হৈছিল, তাৰ পিছত নামেৰি ২০০০, ওৰাং ২০১৬ আৰু দিহিং-পাটকাই ২০২০ চনত। ইহঁতে একেলগে মানস নদী উপত্যকা আৰু জিয়া-ভৰলীৰ পাৰৰ পৰা ওৰাঙৰ তৃণভূমি তথা দিহিং-পাটকাইৰ বৰ্ষাৰণ্যলৈকে বহল পৰিসৰৰ বাসস্থান সুৰক্ষা দিয়ে।
প্ৰজেক্ট টাইগাৰ কি আৰু ই কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?
প্ৰজেক্ট টাইগাৰ ১৯৭৩ চনত ভাৰতত বাঘ আৰু তেওঁলোকৰ বাসস্থান সুৰক্ষাৰ বাবে আৰম্ভ কৰা এক ৰাষ্ট্ৰীয় সংৰক্ষণ কাৰ্যসূচী। ই বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ আৰ্হি সৃষ্টি কৰিলে, যাৰ মূল অঞ্চল মানৱ কাৰ্যকলাপৰ পৰা মুক্ত তথা চাৰিওফালে বাফাৰ অঞ্চল থাকে। এতিয়া এই কাৰ্যসূচী ৰাষ্ট্ৰীয় বাঘ সংৰক্ষণ কৰ্তৃপক্ষ (NTCA) য়ে চোৱাচিতা কৰে, যি ২০০৫ চনত গঠিত হৈছিল, আৰু অসমত মানস আটাইতকৈ আগতীয়াকৈ ইয়াৰ অধীনলৈ অহা সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহৰ এটা।
অসমৰ একমাত্ৰ জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল কোন আৰু ইয়াৰ মূল অঞ্চল কি?
অসমৰ সৈতে জড়িত জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল হৈছে মানস জীৱমণ্ডল সংৰক্ষিত অঞ্চল। ই ১৯৮৯ চনত ঘোষণা কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ মূল অঞ্চল হৈছে মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান। ই প্ৰায় ২,৮৩৭ বৰ্গ কিলোমিটাৰ আগুৰি অৰুণাচল প্ৰদেশলৈকে বিস্তৃত, গতিকে ই এখন সংৰক্ষিত অঞ্চল নহয়, এটা গোটেই ভূ-দৃশ্যপট সুৰক্ষা দিয়ে, আৰু সোণালী বান্দৰৰ দৰে প্ৰজাতিৰ বাবেও গুৰুত্বপূৰ্ণ।
বন্যপ্ৰাণীৰ বাবে দিহিং-পাটকাই কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?
দিহিং-পাটকাই, ২০২০ চনত বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল হিচাপে ঘোষিত, তিনিচুকীয়া আৰু ডিব্ৰুগড় জিলাত নিম্নভূমিৰ গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় চিৰসেউজ বৰ্ষাৰণ্য সুৰক্ষা দিয়ে। এই অৰণ্য ইণ্ডো-বাৰ্মা জৈৱবৈচিত্ৰ্য হটস্পটৰ অংশ আৰু বাঘ, হাতী তথা হলৌ বান্দৰৰ ঘৰ। সংৰক্ষিত অঞ্চলটোৱে অসমৰ অৰণ্যক অৰুণাচল প্ৰদেশৰ অৰণ্যৰ সৈতে সংযোগ কৰা এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ হাতী কৰিডৰো গঠন কৰে, যাৰ বাবে ই নিজৰ সীমাৰ বাহিৰতো মূল্যৱান।
মানস আৰু নামেৰি বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ সৈতে কোনবোৰ নদী জড়িত?
মানস বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল মানস নদীৰ সৈতে জড়িত, যি সংৰক্ষিত অঞ্চল আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানক নাম দিছে। নামেৰি বাঘ সংৰক্ষিত অঞ্চল জিয়া-ভৰলী, যাক কামেং বুলিও কোৱা হয়, নদীৰ সৈতে জড়িত, যি ইয়াৰ সীমাৰ কাষে বৈ যায়। এই দুটা যুগল মনত ৰাখিলে সংৰক্ষিত অঞ্চলসমূহ আৰু সিহঁতৰ ভূগোলৰ ওপৰত কেইবাটাও এক-শাৰীৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া সহজ হয়।