কেন্দ্ৰীয় প্ৰধান কল্যাণ আঁচনিসমূহ
কল্যাণ আঁচনিসমূহ চৰকাৰৰ সামাজিক নীতিৰ ব্যৱহাৰিক ৰূপ, আৰু ইয়াৰ ওপৰত প্ৰশ্ন সাধাৰণ জ্ঞানৰ কাগজত নিয়মিতভাৱে আহে। কেন্দ্ৰীয় প্ৰধান আঁচনিসমূহে নিয়োগ, খাদ্য সুৰক্ষা, বাসস্থান, স্বাস্থ্য, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা, আৰ্থিক অন্তৰ্ভুক্তি, দক্ষতা উন্নয়ন আৰু মহিলা তথা শিশুৰ কল্যাণ সামৰি লয়। এই আঁচনিসমূহৰ বেছিভাগ চাহিদা-চালিত, প্ৰত্যক্ষ সুবিধা স্থানান্তৰৰ সৈতে জড়িত, আৰু ৰাজ্যসমূহৰ অংশীদাৰিত্বত ৰূপায়ণ কৰা হয়। এই বিষয়টোত নাম, আৰম্ভণিৰ বছৰ, সুবিধাৰ পৰিমাণ আৰু লক্ষ্য গোটৰ সঠিক স্মৃতি প্ৰয়োজন, আৰু এই টোকাই সঘনাই সোধা আঁচনিসমূহক সহজে পুনৰালোচনা কৰিব পৰা ৰূপত সজাইছে।
গ্ৰাম্য নিয়োগ আৰু খাদ্য সুৰক্ষা
মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চিতি আইন ২০০৫ চনত গৃহীত হৈছিল আৰু ই প্ৰতিটো গ্ৰাম্য পৰিয়ালক, যাৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক সদস্যসকলে অপদক্ষ শাৰীৰিক কাম কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে, এটা বিত্তীয় বছৰত কমেও এশ দিনৰ নিশ্চিত দৰমহাৰ নিয়োগ দিয়ে। ই চাহিদা-চালিত, অৰ্থাৎ চাহিদা কৰিলে নিয়োগ দিব লাগে, আৰু ই পথ, পুখুৰী আৰু বান্ধৰ দৰে টিকি থকা গ্ৰাম্য সম্পদ নিৰ্মাণ কৰে। ২০১৩ চনৰ ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য সুৰক্ষা আইনে ৰাজসাহায্যপ্ৰাপ্ত খাদ্যশস্যৰ আইনী অধিকাৰ দিয়ে, অগ্ৰাধিকাৰ পৰিয়ালসমূহক মাহত জনপ্ৰতি পাঁচ কিলোগ্ৰাম খাদ্যশস্য অতি ৰাজসাহায্যমূল্যত লাভ কৰাৰ অধিকাৰ দিয়ে, আৰু ই জনসংখ্যাৰ প্ৰায় দু-তৃতীয়াংশ সামৰি লয়। এই দুয়োখন আইনে ক্ৰমে কামৰ অধিকাৰ আৰু খাদ্যৰ অধিকাৰ সূচায়।
আয় সমৰ্থন আৰু বাসস্থান
প্ৰধানমন্ত্ৰী কিষাণ সম্মান নিধি, ২০১৯ চনত আৰম্ভ, যোগ্য কৃষক পৰিয়ালক বছৰি ছয় হাজাৰ টকাৰ আয় সমৰ্থন দিয়ে, তিনিটা সমান কিস্তিত দুহাজাৰ টকাকৈ পোনপটীয়াকৈ তেওঁলোকৰ বেংক একাউণ্টত জমা কৰা হয়, আৰু ই প্ৰাথমিকভাৱে ক্ষুদ্ৰ আৰু প্ৰান্তীয় কৃষকৰ বাবে আছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা, ২০১৫ চনত আৰম্ভ, প্ৰতিটো যোগ্য পৰিয়ালক মৌলিক সুবিধাসহ পক্কা ঘৰ দিয়াৰ লক্ষ্য ৰাখে। ইয়াৰ চহৰীয়া আৰু গ্ৰাম্য অংশ আছে, যাৰ গ্ৰাম্য অংশক প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা (গ্ৰাম্য) বোলা হয়, আৰু ই আৰ্থিকভাৱে দুৰ্বল শ্ৰেণী আৰু নিম্ন আয় গোটৰ বাবে ঘৰ ঋণত সুত ৰাজসাহায্য দিয়ে।
স্বাস্থ্য, পুষ্টি আৰু পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা
আয়ুষ্মান ভাৰত, ২০১৮ চনত আৰম্ভ, দুটা স্তম্ভৰ ওপৰত নিৰ্মিত: প্ৰধানমন্ত্ৰী জন আৰোগ্য যোজনা, যি প্ৰতিটো পৰিয়ালক বছৰি পাঁচ লাখ টকাৰ মাধ্যমিক আৰু তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় ভৰ্তিৰ স্বাস্থ্য সুৰক্ষা দিয়ে, আৰু স্বাস্থ্য তথা কল্যাণ কেন্দ্ৰৰ নেটৱৰ্ক। সুবিধাভোগীসকল সামাজিক-অৰ্থনৈতিক গণনাৰ পৰা বঞ্চনা আৰু বৃত্তিগত মাপকাঠিৰ আধাৰত চিনাক্ত কৰা হয়। পোষণ অভিযান, ২০১৮ চনত আৰম্ভ, ৰাষ্ট্ৰীয় পুষ্টি মিছন যি শিশু, কিশোৰী আৰু মহিলাসকলৰ মাজত অপুষ্টি, বামনত্ব আৰু ৰক্তহীনতা কমাবলৈ কাম কৰে। স্বচ্ছ ভাৰত মিছন ২০১৪ চনৰ ২ অক্টোবৰত চহৰীয়া আৰু গ্ৰাম্য অংশসহ আৰম্ভ কৰা হৈছিল, চহৰীয়া অংশ নগৰীয়া উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ে পৰিচালনা কৰে, আৰু ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল ঘৰুৱা আৰু সমুদায়িক শৌচালয় নিৰ্মাণৰ জৰিয়তে মুক্ত শৌচাচাৰিতামুক্ত দেশ লাভ কৰা।
মহিলা আৰু শিশু উন্নয়ন
প্ৰধানমন্ত্ৰী উজ্জ্বলা যোজনা, ২০১৬ চনত আৰম্ভ, দৰিদ্ৰতাৰেখাৰ তলৰ পৰিয়ালৰ মহিলাসকলক বিনামূলীয়া ৰন্ধন গেছ সংযোগ দিয়ে, যাতে তেওঁলোকে ধোঁৱামুক্ত পৰিৱেশত ৰান্ধিব পাৰে আৰু পৰম্পৰাগত ইন্ধনৰ স্বাস্থ্য বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পায়। প্ৰধানমন্ত্ৰী মাতৃত্ব বন্দনা যোজনা গৰ্ভৱতী আৰু স্তনপান কৰোৱা মাকক দৰমহা লোকচানৰ ক্ষতিপূৰণ দিবলৈ আৰু সঠিক পুষ্টি তথা প্ৰতিষ্ঠানিক প্ৰসৱ উৎসাহিত কৰিবলৈ নগদ সহায় দিয়ে। বেটি বচাও বেটি পঢ়াও আঁচনি, ২০১৫ চনত আৰম্ভ, লিংগ-পক্ষপাতিত্বপূৰ্ণ লিংগ নিৰ্বাচন ৰোধ কৰা, কন্যা শিশুৰ জীয়াই থকা আৰু সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰা আৰু তাইৰ শিক্ষা প্ৰসাৰ কৰাৰ লক্ষ্য ৰাখে। আঁচনিখন কম শিশু লিংগ অনুপাতৰ নিৰ্বাচিত জিলাসমূহত সমন্বিত কাৰ্যৰ জৰিয়তে ৰূপায়ণ কৰা হয়।
দক্ষতা উন্নয়ন আৰু নিয়োগ সৃষ্টি
দক্ষতা ভাৰত মিছন ২০১৫ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল যাতে বৃহৎ সংখ্যক যুৱক-যুৱতীক বজাৰ-সংগত দক্ষতাত প্ৰশিক্ষণ দি তেওঁলোকৰ নিয়োগযোগ্যতা উন্নত কৰা যায়। প্ৰধানমন্ত্ৰী কৌশল বিকাশ যোজনা ইয়াৰ প্ৰধান দক্ষতা প্ৰমাণপত্ৰ আঁচনি। দীন দয়াল উপাধ্যায় গ্ৰাম্য কৌশল্য যোজনা গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতীৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে আৰু নিয়োগ-সংযুক্ত দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ দিয়ে, আৰু মিছন ইন্দ্ৰধনুষে শিশু আৰু গৰ্ভৱতী মহিলাৰ পূৰ্ণ টিকাকৰণ নিশ্চিত কৰিবলৈ কাম কৰে। শ্ৰম সুবিধা প’ৰ্টেল হৈছে শ্ৰম আইন পালন আৰু প্ৰতিষ্ঠান পঞ্জীয়নৰ বাবে এক একক-খিৰিকী ৱেব প্লেটফৰ্ম, আৰু ষ্টাৰ্ট-আপ ইণ্ডিয়া পদক্ষেপ তথা ষ্টেণ্ড-আপ ইণ্ডিয়া আঁচনিয়ে একেলগে নতুন উদ্যোগ সৃষ্টিত সহায় কৰে, য'ত ষ্টেণ্ড-আপ ইণ্ডিয়াই অনুসূচিত জাতি, অনুসূচিত জনজাতি আৰু মহিলা উদ্যোগীক বেংক ঋণ দিয়ে।
আৰ্থিক অন্তৰ্ভুক্তিৰ আঁচনি
প্ৰধানমন্ত্ৰী জন ধন যোজনা, ২০১৪ চনত আৰম্ভ, আৰ্থিক অন্তৰ্ভুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিছন আৰু ই ন্যূনতম জমা আৱশ্যকতাবিহীন মৌলিক সঞ্চয় বেংক একাউণ্ট, দুৰ্ঘটনা বীমা আৰু অৱড্ৰাফ্ট সুবিধা দিয়ে, আৰু ইয়াৰ সৈতে ৰূপে কাৰ্ড থাকে। আঁচনিখনে কোটিকোট অ-বেংকড পৰিয়ালক আনুষ্ঠানিক বেংকিং ব্যৱস্থালৈ আনিছে আৰু জন ধন একাউণ্ট, আধাৰ আৰু ম’বাইল নম্বৰৰ জাম ত্ৰিমূৰ্তিৰ এটা ভৰি গঠন কৰে, যি প্ৰত্যক্ষ সুবিধা স্থানান্তৰ সক্ষম কৰে আৰু অপচয় কমায়। ভাৰতত কল্যাণ আঁচনিসমূহে সুবিধাভোগীসকলৰ একাউণ্টত পোনপটীয়াকৈ সুবিধা পঠিয়াবলৈ এই কাঠামো ব্যৱহাৰ কৰে।
এক নজৰত মূল তথ্য
- MGNREGA ২০০৫ চনত গৃহীত আৰু প্ৰতিটো গ্ৰাম্য পৰিয়ালক ১০০ দিনৰ নিয়োগ নিশ্চিত কৰে।
- PM-KISAN ২০১৯ চনত আৰম্ভ আৰু তিনিটা কিস্তিত বছৰি ৬,০০০ টকা দিয়ে।
- প্ৰধানমন্ত্ৰী আৱাস যোজনা ২০১৫ চনত সকলে বাবে বাসস্থানৰ বাবে আৰম্ভ।
- আয়ুষ্মান ভাৰত PMJAY ২০১৮ চনত আৰম্ভ, পৰিয়াল প্ৰতি বছৰি ৫ লাখ টকাৰ সুৰক্ষা।
- PM উজ্জ্বলা যোজনা ২০১৬ চনত মহিলাক বিনামূলীয়া LPG সংযোগ দিবলৈ আৰম্ভ।
- PM জন ধন যোজনা ২০১৪ চনত শূন্য বেলেঞ্চ একাউণ্ট আৰু ৰূপে কাৰ্ডেৰে আৰম্ভ।
- PM মাতৃত্ব বন্দনা যোজনা গৰ্ভৱতী আৰু স্তনপান কৰোৱা মাকক নগদ সহায় দিয়ে।
- পোষণ অভিযান ২০১৮ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় পুষ্টি মিছন হিচাপে আৰম্ভ।
- স্বচ্ছ ভাৰত মিছন ২০১৪ চনৰ ২ অক্টোবৰত আৰম্ভ।
- বেটি বচাও বেটি পঢ়াও ২০১৫ চনত আৰম্ভ।
- দক্ষতা ভাৰত মিছন ২০১৫ চনৰ ১৫ জুলাইত আৰম্ভ।
- ষ্টাৰ্ট-আপ ইণ্ডিয়া ২০১৬ চনত আৰু ষ্টেণ্ড-আপ ইণ্ডিয়া ২০১৬ চনত আৰম্ভ।
- ৰাষ্ট্ৰীয় খাদ্য সুৰক্ষা আইন ২০১৩ চনত গৃহীত; জনপ্ৰতি মাহত ৫ কিলোগ্ৰাম।
- DDU-GKY য়ে গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতীক নিয়োগ-সংযুক্ত দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ দিয়ে।
দ্ৰুত পুনৰালোচনা
- MGNREGA চাহিদা-চালিত; চাহিদা কৰিলে কাম দিব লাগে।
- PM-KISAN ৰ ধন কিস্তিত পোনপটীয়াকৈ বেংক একাউণ্টত জমা হয়।
- আয়ুষ্মান ভাৰতৰ দুটা স্তম্ভ: PMJAY আৰু স্বাস্থ্য তথা কল্যাণ কেন্দ্ৰ।
- উজ্জ্বলা পৰিষ্কাৰ ৰন্ধন ইন্ধনৰ; স্বচ্ছ ভাৰত পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতাৰ।
- জন ধন একাউণ্ট শূন্য বেলেঞ্চ একাউণ্ট য'ত ৰূপে কাৰ্ড থাকে।
- দক্ষতা ভাৰত আৰু PMKVY সংযুক্ত; DDU-GKY গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতীৰ বাবে।
এই বিষয়ৰ প্ৰস্তুতি কেনেকৈ
- আঁচনিসমূহ বিষয় অনুসৰি গোট কৰক: নিয়োগ, খাদ্য, বাসস্থান, স্বাস্থ্য, মহিলা, দক্ষতা আৰু বিত্ত।
- প্ৰতিটো আঁচনিৰ আৰম্ভণিৰ বছৰ আৰু প্ৰধান সুবিধা মনত ৰাখক।
- প্ৰতিটো আঁচনিক ইয়াৰ লক্ষ্য গোটৰ লগত মিলাওক, যেনে কৃষক, মহিলা বা গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতী।
- আইনী অধিকাৰ বহন কৰা দুটা আঁচনি মনত ৰাখক, অৰ্থাৎ MGNREGA আৰু খাদ্য সুৰক্ষা আইন।
- প্ৰতিটো আঁচনি ৰূপায়ণ কৰা বিভাগ আৰু মন্ত্ৰালয় লক্ষ্য কৰক।
- গুৰুত্বপূৰ্ণ তাৰিখ, যেনে ২ অক্টোবৰ ২০১৪ আৰু ১৫ জুলাই ২০১৫ পুনৰালোচনা কৰক।
পৰীক্ষাৰ সাধাৰণ ফান্দ
- MGNREGA ৰ আইন গৃহীত হোৱা বছৰ আৰু ৰূপায়ণৰ বছৰ মিলাই পেলোৱা।
- PM-KISAN আৰু আয়ুষ্মান ভাৰতৰ পৰিমাণ মিলাই পেলোৱা।
- PM আৱাস যোজনাত কেৱল চহৰীয়া অংশ আছে বুলি ভবা; গ্ৰাম্য অংশও আছে।
- স্বচ্ছ ভাৰতৰ চহৰীয়া অংশ স্বাস্থ্য মন্ত্ৰালয়ৰ বুলি কোৱা, নগৰীয়া উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ৰ পৰিৱৰ্তে।
- LPG সংযোগ দিয়া উজ্জ্বলাক পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আঁচনিৰ লগত মিলাই পেলোৱা।
- ষ্টেণ্ড-আপ ইণ্ডিয়া আৰু ষ্টাৰ্ট-আপ ইণ্ডিয়া, আৰু তেওঁলোকৰ সুবিধাভোগী গোট মিলাই পেলোৱা।
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
MGNREGA কি আৰু ইয়াৰ প্ৰধান নিশ্চিতি কি?
মহাত্মা গান্ধী ৰাষ্ট্ৰীয় গ্ৰাম্য নিয়োগ নিশ্চিতি আইন ২০০৫ চনত গৃহীত হৈছিল। ই প্ৰতিটো গ্ৰাম্য পৰিয়ালক, যাৰ প্ৰাপ্তবয়স্ক সদস্যসকলে অপদক্ষ শাৰীৰিক কাম কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰে, এটা বিত্তীয় বছৰত কমেও এশ দিনৰ দৰমহাৰ নিয়োগ নিশ্চিত কৰে। ই চাহিদা-চালিত আঁচনি, সেয়ে চাহিদা কৰিলে কাম দিব লাগে, আৰু ই পথ, পুখুৰী আৰু বান্ধৰ দৰে টিকি থকা গ্ৰাম্য সম্পদো নিৰ্মাণ কৰে।
PM-KISAN আৰু আয়ুষ্মান ভাৰতৰ সুবিধা কি কি?
PM-KISAN, ২০১৯ চনত আৰম্ভ, যোগ্য কৃষক পৰিয়ালক বছৰি ছয় হাজাৰ টকাৰ আয় সমৰ্থন দিয়ে, দুহাজাৰ টকাৰ তিনিটা কিস্তিত পোনপটীয়াকৈ বেংক একাউণ্টত জমা কৰা হয়। আয়ুষ্মান ভাৰত PMJAY, ২০১৮ চনত আৰম্ভ, সামাজিক-অৰ্থনৈতিক গণনাৰ পৰা চিনাক্ত দৰিদ্ৰ আৰু দুৰ্বল পৰিয়ালক মাধ্যমিক আৰু তৃতীয় স্তৰৰ চিকিৎসালয় ভৰ্তিৰ বাবে বছৰি পাঁচ লাখ টকাৰ স্বাস্থ্য সুৰক্ষা দিয়ে।
স্বচ্ছ ভাৰত মিছন কি আৰু কেতিয়া আৰম্ভ হৈছিল?
স্বচ্ছ ভাৰত মিছন ২০১৪ চনৰ ২ অক্টোবৰত দেশখনক মুক্ত শৌচাচাৰিতামুক্ত কৰিবলৈ আৰু কঠিন তথা তৰল আৱৰ্জনা পৰিচালনা উন্নত কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ দুটা অংশ আছে, চহৰীয়া আৰু গ্ৰাম্য। চহৰীয়া অংশ নগৰীয়া উন্নয়ন মন্ত্ৰালয়ে পৰিচালনা কৰে, আৰু মিছনখন ঘৰুৱা তথা সমুদায়িক শৌচালয় নিৰ্মাণ আৰু সজাগতা অভিযানৰ জৰিয়তে কাম কৰে।
প্ৰধানমন্ত্ৰী জন ধন যোজনা কি?
প্ৰধানমন্ত্ৰী জন ধন যোজনা, ২০১৪ চনত আৰম্ভ, আৰ্থিক অন্তৰ্ভুক্তিৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মিছন। ই ন্যূনতম জমা আৱশ্যকতাবিহীন মৌলিক সঞ্চয় বেংক একাউণ্ট, ৰূপে ডেবিট কাৰ্ড, দুৰ্ঘটনা বীমা আৰু অৱড্ৰাফ্ট সুবিধা দিয়ে। ই বৃহৎ সংখ্যক অ-বেংকড পৰিয়ালক আনুষ্ঠানিক বেংকিং ব্যৱস্থালৈ আনি প্ৰত্যক্ষ সুবিধা স্থানান্তৰক সহায় কৰিছে।
কেন্দ্ৰ চৰকাৰৰ প্ৰধান দক্ষতা উন্নয়ন আঁচনি কি কি?
দক্ষতা ভাৰত মিছন, ২০১৫ চনত আৰম্ভ, দক্ষতা প্ৰদানৰ ছাতা কাৰ্যসূচী, আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰী কৌশল বিকাশ যোজনা ইয়াৰ প্ৰধান প্ৰমাণপত্ৰ আঁচনি। দীন দয়াল উপাধ্যায় গ্ৰাম্য কৌশল্য যোজনা গ্ৰাম্য যুৱক-যুৱতীক নিয়োগ-সংযুক্ত দক্ষতা প্ৰশিক্ষণ দিয়ে। শ্ৰম সুবিধা প’ৰ্টেল প্ৰতিষ্ঠান আৰু কৰ্মীৰ বাবে শ্ৰম আইন পালন সহজ কৰে।