প্ৰধান ধৰ্ম আৰু ভাৰতীয় দৰ্শনৰ ধাৰাসমূহ
ভাৰত বিশ্বৰ কেইবাটাও মহান ধৰ্মৰ জন্মস্থান আৰু ইয়াৰ আটাইতকৈ পুৰণি তথা সূক্ষ্ম দাৰ্শনিক পৰম্পৰাসমূহৰ এটাৰ জন্মস্থান। ধৰ্ম আৰু দাৰ্শনিক ধাৰাসমূহৰ প্ৰশ্নই ADRE, APSC, অসম আৰক্ষী, DHS, SSC আৰু ৰে'লৱেৰ পৰীক্ষাৰ কলা-সংস্কৃতি, ইতিহাস আৰু সাধাৰণ জ্ঞান প্ৰশ্নপত্ৰত বাৰে বাৰে আহে। এই বিষয়ত পৰীক্ষাৰ্থীয়ে বেদৰ কৰ্তৃত্ব স্বীকাৰ কৰা আস্তিক ধাৰা আৰু তাক অস্বীকাৰ কৰা নাস্তিক ধাৰাৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰিব লাগে, প্ৰতিটো ধাৰাৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আৰু মূল গ্ৰন্থ জানিব লাগে, আৰু বৌদ্ধ, জৈন তথা শিখ ধৰ্মৰ মূল তত্ত্বসমূহ মনত ৰখা লাগে। নাম আৰু প্ৰতিষ্ঠাপকসকল বছৰ বছৰ ধৰি পুনৰাবৃত্তি হয়, গতিকে এখন সুসংগঠিত তুলনা তালিকাই এই বিষয়টো সহজ নম্বৰলৈ ৰূপান্তৰ কৰে।
দৰ্শনৰ ছয়টা আস্তিক ধাৰা
ভাৰতীয় দৰ্শনক পৰম্পৰাগতভাৱে আস্তিক ধাৰা, যি বেদৰ কৰ্তৃত্ব স্বীকাৰ কৰে, আৰু নাস্তিক ধাৰা, যি নকৰে, হিচাপে ভাগ কৰা হয়। ছয়টা আস্তিক ধাৰা আছে, যিবোৰ প্ৰায়ে তিনিটা যোৰত গোটোৱা হয়। ঋষি কপিলক আৰোপিত সাংখ্য পুৰুষ বা চেতনা আৰু প্ৰকৃতি বা পদাৰ্থৰ দ্বৈতবাদ শিকায়। পতঞ্জলিৰ যোগসূত্ৰত সুসংগঠিত যোগ হৈছে এটা ব্যৱহাৰিক অনুশীলন যি জীৱাত্মাক বিশ্বাত্মাৰ সৈতে মিলাই। ঋষি গৌতম বা অক্ষপাদে প্ৰতিষ্ঠা কৰা ন্যায় হৈছে তৰ্ক আৰু জ্ঞানতত্ত্বৰ ধাৰা। ঋষি কণাদে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বৈশেষিক হৈছে এটা পাৰমাণৱিক পদ্ধতি যি শ্ৰেণী আৰু বাস্তৱতাৰ প্ৰকৃতি লৈ আলোচনা কৰে। জৈমিনীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মীমাংসা বেদৰ ব্যাখ্যা আৰু আচাৰ-অনুষ্ঠানত মনোনিৱেশ কৰে। উপনিষদৰ ওপৰত আধাৰিত বেদান্তে ব্ৰহ্ম আৰু আত্মাৰ প্ৰকৃতি লৈ আলোচনা কৰে, আৰু ইয়াৰ প্ৰধান ব্যাখ্যাকাৰী আছিল আদি শংকৰাচাৰ্য।
বেদান্ত আৰু ইয়াৰ উপধাৰাসমূহ
বেদান্ত, আক্ষৰিক অৰ্থত বেদৰ শেষ, আজি আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী ধাৰা আৰু ইয়াৰ কেইবাটাও উপধাৰা আছে। আদি শংকৰাচাৰ্যই প্ৰচাৰ কৰা অদ্বৈত বা অ-দ্বৈতবাদে কয় যে জীৱাত্মা আৰু পৰম বাস্তৱ ব্ৰহ্ম একেই আৰু বহুত্বৰ জগতখন মায়া বা ভ্ৰম। ৰামানুজাচাৰ্যই শিকোৱা বিশিষ্টাদ্বৈত বা গুণযুক্ত অ-দ্বৈতবাদে কয় যে আত্মা আৰু পদাৰ্থ বাস্তৱ কিন্তু ব্ৰহ্মৰ গুণ। মধ্বাচাৰ্যই প্ৰতিষ্ঠা কৰা দ্বৈতবাদে শিকায় যে জীৱাত্মা আৰু ঈশ্বৰ চিৰকাল পৃথক। এই তিনি দাৰ্শনিক শংকৰ, ৰামানুজ আৰু মধ্ব বৈষ্ণৱ তথা বেদান্ত চিন্তাৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আৰু তেওঁলোকৰ তাৰিখ তথা তত্ত্ব সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন। উপনিষদ, ভগৱদ গীতা আৰু ব্ৰহ্মসূত্ৰ একেলগে প্ৰস্থানত্ৰয়ী গঠন কৰে, বেদান্তৰ ত্ৰিগুণ ভিত্তি।
বৌদ্ধ ধৰ্ম আৰু তাৰ তত্ত্ব
বৌদ্ধ ধৰ্ম গৌতম বুদ্ধই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, যি খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত লুম্বিনীত সিদ্ধাৰ্থ গৌতম হিচাপে জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল, বোধগয়াত বোধি লাভ কৰিছিল আৰু সাৰনাথত প্ৰথম ধৰ্মদেশনা দিছিল। শিক্ষাৰ মূল হৈছে চাৰি আৰ্য সত্য: জীৱনত দুখ আছে, দুখৰ এটা কাৰণ আছে, দুখ লাঘৱ কৰিব পাৰি, আৰু তাৰ বাবে এটা পথ আছে। সেই পথটো হৈছে অষ্টাঙ্গিক মাৰ্গ — সঠিক দৃষ্টি, সঠিক সংকল্প, সঠিক বাণী, সঠিক কৰ্ম, সঠিক জীৱিকা, সঠিক প্ৰচেষ্টা, সঠিক স্মৃতি আৰু সঠিক সমাধি। বৌদ্ধ শাস্ত্ৰ ত্ৰিপিটক বিনয়, সুত্ত আৰু অভিধম্ম পিটকত বিভক্ত আৰু পালিত ৰচিত। বৌদ্ধ ধৰ্ম থেৰবাদ আৰু মহাযান ধাৰাত বিভক্ত হৈছিল আৰু পিছত বজ্ৰযান বিকাশ লাভ কৰিছিল। বৌদ্ধ সংগীতিসমূহ আৰু অশোক তথা কণিষ্কৰ ধৰ্মপ্ৰচাৰৰ কাম গুৰুত্বপূৰ্ণ ঐতিহাসিক ভিত্তি।
জৈন ধৰ্ম আৰু তাৰ তত্ত্ব
জৈন ধৰ্ম বৰ্ধমান মহাবীৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, যি চতুৰ্বিংশ তথা শেষ তীৰ্থংকৰ, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাত বাস কৰিছিল আৰু বুদ্ধৰ সমকালীন আছিল। প্ৰথম তীৰ্থংকৰ হৈছে ঋষভনাথ, যাক আদিনাথো বোলা হয়, আৰু ত্ৰয়োবিংশ পাৰ্শ্বনাথও গুৰুত্বপূৰ্ণ। জৈন ধৰ্মৰ কেন্দ্ৰীয় নীতি হৈছে অহিংসা, আৰু এই পৰম্পৰাই তপস্যা আৰু আত্ম-সংযমৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়ে। জৈন ধৰ্মৰ তিনি ৰত্ন হৈছে সঠিক বিশ্বাস, সঠিক জ্ঞান আৰু সঠিক আচৰণ, আৰু কৰ্মৰ পৰা আত্মাক মুক্ত কৰি মোক্ষ লাভ কৰা হয়। জৈন শাস্ত্ৰ আগম প্ৰাকৃতত, আৰু উমাস্বতীৰ তত্ত্বাৰ্থ সূত্ৰ এটা মূল দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ। চন্দ্ৰগুপ্ত মৌৰ্য, খাৰৱেল আৰু চালুক্য তথা ৰাষ্ট্ৰকূটৰ দৰে শাসকে জৈন ধৰ্মক পৃষ্ঠপোষকতা কৰিছিল, আৰু ইয়াৰ কলালৈ অৱদান মাউণ্ট আবু আৰু শ্ৰৱণবেলগোলাত দেখা যায়।
আন নাস্তিক ধাৰাসমূহ
বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মৰ বাহিৰেও কেইবাটাও আন নাস্তিক ধাৰায়ে ভাৰতীয় চিন্তাত ভূমিকা লৈছিল। চাৰ্বাক, যাক লোকায়তও বোলা হয়, আছিল এটা বস্তুবাদী আৰু সংশয়বাদী ধাৰা যি বেদৰ কৰ্তৃত্ব, আত্মাৰ অস্তিত্ব আৰু মৃত্যুৰ পিছৰ জীৱনৰ ধাৰণা অস্বীকাৰ কৰিছিল; ই বৃহস্পতিক জড়িত। আজীৱিকাসকল আছিল মক্খলি গোসালাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা এটা ভাগ্যবাদী তপস্বী সম্প্ৰদায়। এই ধাৰাসমূহ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ এইবোৰে প্ৰাচীন ভাৰতৰ বৌদ্ধিক বৈচিত্ৰ্য দেখুৱায় আৰু নাস্তিক পৰম্পৰাৰ প্ৰশ্নত সঘনাই সোধা হয়। আস্তিক আৰু নাস্তিকৰ পাৰ্থক্য ঈশ্বৰত বিশ্বাসৰ সৈতে নহয়, বৰং বেদৰ কৰ্তৃত্ব স্বীকাৰ বা অস্বীকাৰৰ সৈতে, যিটো এটা সাধাৰণ ফান্দ।
শিখ ধৰ্ম আৰু গুৰু পৰম্পৰা
শিখ ধৰ্ম গুৰু নানকে পঞ্চদশ শতিকাত পঞ্জাবত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। ই ঈশ্বৰৰ একত্ব, সকলো মানুহৰ সমতা, জাতি আৰু আচাৰৰ প্ৰতি অস্বীকাৰ, আৰু সৎ শ্ৰম তথা সেৱাৰ গুৰুত্ব শিকায়। দহজন শিখ গুৰু আছিল, আৰু দশম গুৰু গোবিন্দ সিঙে ১৬৯৯ চনত খালসা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। শিখ ধৰ্মৰ পবিত্ৰ গ্ৰন্থ হৈছে গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব, যি গুৰু অৰ্জুন দেৱে সংকলন কৰিছিল আৰু ইয়াক চিৰন্তন গুৰু হিচাপে গণ্য কৰা হয়। শিখ ধৰ্মৰ পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ ভিতৰত অমৃতসৰৰ স্বৰ্ণ মন্দিৰ আৰু গুৰু নানকৰ জন্মস্থান নানকানা চাহিব অন্তৰ্ভুক্ত। সমূহীয়া ৰন্ধনশালা বা লংগৰ আৰু সেৱাৰ প্ৰথা শিখ নীতিৰ কেন্দ্ৰবিন্দু, আৰু এই বৈশিষ্ট্যসমূহ গুৰুসকলৰ নাম আৰু খালসাৰ সৈতে সঘনাই সোধা হয়।
গ্ৰন্থ, পুৰাণ আৰু তন্ত্ৰ
ভাৰতৰ পবিত্ৰ সাহিত্য বিশাল পৰিসৰত বিস্তৃত। বেদ, উপনিষদ আৰু মহাকাব্যৰ কথা আগতেই উল্লেখ কৰা হৈছে। পুৰাণ হৈছে আঠাইশখন প্ৰধান গ্ৰন্থ য'ত পৌৰাণিক কাহিনী, বিশ্বতত্ত্ব আৰু দেৱতা তথা ৰজাসকলৰ বংশাৱলী আছে, আৰু এইবোৰে জনপ্ৰিয় হিন্দুধৰ্ম গঢ় দিছিল। আগম আৰু তন্ত্ৰ শৈৱ, শাক্ত আৰু বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ লগত জড়িত আচাৰ আৰু গূঢ় অনুশীলনৰ গ্ৰন্থ; তন্ত্ৰ হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মত পোৱা আচাৰ তথা ধ্যানৰ পৰম্পৰা। ভাৰতত দীৰ্ঘদিন ধৰি উপস্থিত থকা আন গুৰুত্বপূৰ্ণ ধৰ্মসমূহৰ ভিতৰত ইছলাম, যি ব্যৱসায়ী আৰু বিজেতাসকলৰ জৰিয়তে আহিছিল আৰু সমৃদ্ধ ইণ্ডো-ইছলামিক সংস্কৃতি সৃষ্টি কৰিছিল, খ্ৰীষ্টান ধৰ্ম, যি পৰম্পৰা অনুসৰি ছেইণ্ট থমাছেহে ভাৰতলৈ আনিছিল, জৰথুষ্ট্ৰ ধৰ্ম, যাৰ অনুগামী পাৰ্ছীসকলে গুজৰাটত বসতি স্থাপন কৰিছিল, আৰু ইহুদী ধৰ্ম, কেৰালা আৰু মহাৰাষ্ট্ৰত প্ৰাচীন ছিনাগগৰ সৈতে। জনজাতীয় তথা লোকধৰ্মও ভাৰতৰ জীৱন্ত ঐতিহ্যৰ অংশ।
প্ৰতিষ্ঠাপক, গ্ৰন্থ আৰু মূল তত্ত্ব
একে নামসমূহ পুনৰাবৃত্তি হোৱাৰ বাবে সৰু যোৰাত মনত ৰখাটো সহায়ক। সাংখ্য কপিল, যোগ পতঞ্জলি, ন্যায় গৌতম, বৈশেষিক কণাদ, মীমাংসা জৈমিনি আৰু বেদান্ত বেদব্যাস বা বাদৰায়ণ, আৰু তাৰ শ্ৰেষ্ঠ ব্যাখ্যাকাৰী শংকৰ। নাস্তিক ধাৰাসমূহৰ ভিতৰত বৌদ্ধ ধৰ্ম বুদ্ধ, জৈন ধৰ্ম মহাবীৰ, চাৰ্বাক বৃহস্পতি আৰু আজীৱিকা মক্খলি গোসাল। ভক্তি সংস্কাৰকসকলৰ ভিতৰত শংকৰ, ৰামানুজ আৰু মধ্ব বেদান্তৰ, আনহাতে গুৰু নানকে শিখ ধৰ্ম প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। প্ৰতিটো ধাৰাৰ বাবে প্ৰতিষ্ঠাপক-গ্ৰন্থ-তত্ত্বৰ ত্ৰিক যোৰা মনত ৰখাটো সময়ৰ চাপত এই বিষয়টো সঠিকভাৱে উত্তৰ দিয়াৰ আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ উপায়।
এক নজৰত মূল তথ্য
- ছয়টা আস্তিক ধাৰা হৈছে সাংখ্য, যোগ, ন্যায়, বৈশেষিক, মীমাংসা আৰু বেদান্ত।
- সাংখ্য ঋষি কপিলে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু পুৰুষ-প্ৰকৃতি দ্বৈতবাদ শিকায়।
- যোগ পতঞ্জলিৰ যোগসূত্ৰত আধাৰিত।
- ন্যায় গৌতমে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু তৰ্কৰ বাবে জনাজাত।
- বৈশেষিক কণাদে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ই পাৰমাণৱিক।
- মীমাংসা জৈমিনীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু আচাৰ তথা বেদৰ ওপৰত মনোনিৱেশ কৰে।
- বেদান্তৰ প্ৰধান ব্যাখ্যাকাৰী আছিল আদি শংকৰাচাৰ্য।
- অদ্বৈত শংকৰে, বিশিষ্টাদ্বৈত ৰামানুজে আৰু দ্বৈত মধ্বে শিকাইছিল।
- বৌদ্ধ ধৰ্ম গৌতম বুদ্ধই প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ মূল হৈছে চাৰি আৰ্য সত্য আৰু অষ্টাঙ্গিক মাৰ্গ।
- বৌদ্ধ শাস্ত্ৰ ত্ৰিপিটক পালিত আৰু ইয়াৰ তিনিটা পিটক আছে।
- জৈন ধৰ্ম চতুৰ্বিংশ তীৰ্থংকৰ বৰ্ধমান মহাবীৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
- জৈন ধৰ্মৰ প্ৰথম তীৰ্থংকৰ ঋষভনাথ বা আদিনাথ।
- জৈন ধৰ্মৰ তিনি ৰত্ন হৈছে সঠিক বিশ্বাস, জ্ঞান আৰু আচৰণ।
- জৈন ধৰ্মৰ কেন্দ্ৰীয় নীতি অহিংসা।
- চাৰ্বাক বৃহস্পতিক জড়িত এটা বস্তুবাদী নাস্তিক ধাৰা।
- শিখ ধৰ্ম গুৰু নানকে পঞ্চদশ শতিকাত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
- শিখ ধৰ্মৰ পবিত্ৰ গ্ৰন্থ গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব।
- গুৰু গোবিন্দ সিঙে ১৬৯৯ চনত খালসা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
- মহাভাৰত বিশ্বৰ আটাইতকৈ দীঘল মহাকাব্য।
- আঠাইশখন প্ৰধান পুৰাণ আছে।
দ্ৰুত পুনৰালোচনাৰ পয়েন্ট
- মনত ৰাখক আস্তিক মানে বেদ স্বীকাৰ কৰা, ঈশ্বৰত বিশ্বাস কৰা নহয়।
- ছয়টা ধাৰা তিনিটা যোৰত শিকক: সাংখ্য-যোগ, ন্যায়-বৈশেষিক, মীমাংসা-বেদান্ত।
- বেদান্তৰ তিনিটা উপধাৰা আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰতিষ্ঠাপক একেলগে ৰাখক: শংকৰ, ৰামানুজ আৰু মধ্ব।
- বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বাবে চাৰি আৰ্য সত্য আৰু অষ্টাঙ্গিক মাৰ্গ মনত ৰাখক।
- জৈন ধৰ্মৰ বাবে ২৪ তীৰ্থংকৰ, তিনি ৰত্ন আৰু অহিংসা মনত ৰাখক।
- শিখ ধৰ্মৰ বাবে দহজন গুৰু, গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব আৰু ১৬৯৯ চনৰ খালসা মনত ৰাখক।
এই বিষয়টো কেনেকৈ প্ৰস্তুতি ল'ব
- ধাৰা, প্ৰতিষ্ঠাপক, মূল গ্ৰন্থ আৰু প্ৰধান তত্ত্বৰ স্তম্ভ থকা এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰক।
- আস্তিক আৰু নাস্তিক ধাৰাসমূহ স্পষ্টভাৱে পৃথক কৰক।
- চাৰি আৰ্য সত্য আৰু অষ্টাঙ্গিক মাৰ্গৰ সৰু টোকা লিখক।
- জৈন ধৰ্মৰ তীৰ্থংকৰ আৰু তিনি ৰত্নৰ তালিকা কৰক।
- দহজন শিখ গুৰু আৰু খালসা প্ৰতিষ্ঠাৰ কথা টুকি ৰাখক।
- প্ৰতিষ্ঠাপকসকলৰ পুনৰালোচনা বাৰে বাৰে কৰক, কাৰণ এইবোৰ আটাইতকৈ বেছি সোধা তথ্য।
পৰীক্ষাৰ সাধাৰণ ফান্দ
- সাংখ্যৰ কপিল বৈশেষিকৰ কণাদৰ সৈতে লগা-ভগা কৰা।
- যোগসূত্ৰ শংকৰৰ সলনি পতঞ্জলিক আৰোপ কৰা।
- অদ্বৈত, বিশিষ্টাদ্বৈত আৰু দ্বৈতৰ প্ৰতিষ্ঠাপকসকল লগা-ভগা কৰা।
- আস্তিক মানে ঈশ্বৰত বিশ্বাস বুলি ভবা; ই বেদ স্বীকাৰ কৰা বুজায়।
- মহাবীৰক প্ৰথম তীৰ্থংকৰ বুলি কোৱা; তেওঁ চতুৰ্বিংশ আৰু প্ৰথম ঋষভনাথ।
- গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব শিখসকলৰ চিৰন্তন গুৰু বুলি পাহৰি যোৱা।
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
ভাৰতীয় দৰ্শনৰ ছয়টা আস্তিক ধাৰা কি কি আৰু কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল?
ছয়টা আস্তিক ধাৰা হৈছে কপিলে প্ৰতিষ্ঠা কৰা সাংখ্য, পতঞ্জলিয়ে সুসংগঠিত কৰা যোগ, গৌতমে প্ৰতিষ্ঠা কৰা ন্যায়, কণাদে প্ৰতিষ্ঠা কৰা বৈশেষিক, জৈমিনীয়ে প্ৰতিষ্ঠা কৰা মীমাংসা, আৰু প্ৰধান ব্যাখ্যাকাৰী আদি শংকৰাচাৰ্য থকা বেদান্ত। এই ধাৰাসমূহে বেদৰ কৰ্তৃত্ব স্বীকাৰ কৰে।
অদ্বৈত, বিশিষ্টাদ্বৈত আৰু দ্বৈতৰ পাৰ্থক্য বুজাই দিয়ক।
আদি শংকৰাচাৰ্যই প্ৰচাৰ কৰা অদ্বৈত বা অ-দ্বৈতবাদে কয় যে আত্মা আৰু ব্ৰহ্ম একেই। ৰামানুজাচাৰ্যই শিকোৱা বিশিষ্টাদ্বৈত বা গুণযুক্ত অ-দ্বৈতবাদে কয় যে আত্মা আৰু পদাৰ্থ বাস্তৱ কিন্তু ব্ৰহ্মৰ গুণ। মধ্বাচাৰ্যই প্ৰতিষ্ঠা কৰা দ্বৈতবাদে শিকায় যে আত্মা আৰু ঈশ্বৰ চিৰকাল পৃথক।
বৌদ্ধ ধৰ্মৰ চাৰি আৰ্য সত্য আৰু অষ্টাঙ্গিক মাৰ্গ কি?
চাৰি আৰ্য সত্যে কয় যে জীৱনত দুখ আছে, দুখৰ কাৰণ আছে, দুখ লাঘৱ কৰিব পাৰি, আৰু তাৰ এটা পথ আছে। অষ্টাঙ্গিক মাৰ্গত সঠিক দৃষ্টি, সংকল্প, বাণী, কৰ্ম, জীৱিকা, প্ৰচেষ্টা, স্মৃতি আৰু সমাধি অন্তৰ্ভুক্ত। এইবোৰ বুদ্ধৰ শিক্ষাৰ মূল।
জৈন ধৰ্ম কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু তাৰ কেন্দ্ৰীয় নীতিসমূহ কি?
জৈন ধৰ্ম চতুৰ্বিংশ তীৰ্থংকৰ বৰ্ধমান মহাবীৰে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, প্ৰথম তীৰ্থংকৰ হিচাপে ঋষভনাথৰ সৈতে। ইয়াৰ কেন্দ্ৰীয় নীতি অহিংসা, আৰু তাৰ তিনি ৰত্ন হৈছে সঠিক বিশ্বাস, জ্ঞান আৰু আচৰণ। জৈন শাস্ত্ৰ আগম প্ৰাকৃতত আৰু তত্ত্বাৰ্থ সূত্ৰ এটা মূল গ্ৰন্থ।
শিখ ধৰ্ম কোনে প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল আৰু ইয়াৰ পবিত্ৰ গ্ৰন্থ কি?
শিখ ধৰ্ম গুৰু নানকে পঞ্চদশ শতিকাত পঞ্জাবত প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। দহজন শিখ গুৰু আছিল, আৰু দশম গুৰু গোবিন্দ সিঙে ১৬৯৯ চনত খালসা প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। শিখ ধৰ্মৰ পবিত্ৰ গ্ৰন্থ গুৰু গ্ৰন্থ চাহিব, যি গুৰু অৰ্জুন দেৱে সংকলন কৰিছিল আৰু চিৰন্তন গুৰু হিচাপে গণ্য কৰা হয়।