মেলা, উৎসৱ আৰু অমূৰ্ত ঐতিহ্য
মেলা আৰু উৎসৱ ভাৰতৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ জীৱন্ত প্ৰকাশ আৰু এইবোৰ ADRE, APSC, অসম আৰক্ষী, DHS, SSC আৰু ৰে'লৱেৰ পৰীক্ষাৰ সাধাৰণ জ্ঞান তথা কলা-সংস্কৃতি পথ্যক্ৰমৰ এটা নিৰ্ভৰযোগ্য অংশ। এই বিষয়টোৱে মহান সৰ্বভাৰতীয় উৎসৱ, ৰাজ্যসমূহৰ শস্য আৰু নৱবৰ্ষ উৎসৱ, বিখ্যাত মেলা-মহোৎসৱ, আৰু ইউনেস্কোৱে অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ তালিকাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা ভাৰতীয় সংস্কৃতিৰ উপাদানসমূহ সামৰি লয়। পৰীক্ষকে সঘনাই এটা উৎসৱক তাৰ ৰাজ্য, সমাজ, ঋতু আৰু ধৰ্মীয় তাৎপৰ্যৰ সৈতে সংযোগ কৰে, গতিকে এজন পৰীক্ষাৰ্থীয়ে আত্মবিশ্বাসেৰে এটা তথ্যৰ পৰা আন এটালৈ যাব পৰা উচিত। উৎসৱসমূহ প্ৰতি বছৰে পুনৰাবৃত্তি হয় আৰু ইউনেস্কোৰ তালিকা মাজে মাজেহে আপডেট হয়, গতিকে মূল তথ্যসমূহ স্থিৰ থাকে, যাৰ ফলত এইটো এটা উচ্চ-ধাৰণ, উচ্চ-নম্বৰ দিয়া বিষয়।
কুম্ভ মেলা আৰু মহান মেলাসমূহ
কুম্ভ মেলা বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ আৰু ই চাৰিটা স্থানত অনুষ্ঠিত হয় — গঙ্গা তীৰৰ হৰিদ্বাৰ, গঙ্গা, যমুনা আৰু পৌৰাণিক সৰস্বতীৰ সংগমস্থলী প্ৰয়াগৰাজ (পূৰ্বৰ এলাহাবাদ), গোদাবৰী তীৰৰ নাছিক আৰু শিপ্ৰা তীৰৰ উজ্জয়িনী। প্ৰতিটো স্থানত বাৰ বছৰত এবাৰ মহাকুম্ভ মেলা অনুষ্ঠিত হয় আৰু মাজত অৰ্ধকুম্ভ হয়। কুম্ভ মেলা ২০১৭ চনত ইউনেস্কোৱে অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল। আন বিখ্যাত মেলাসমূহৰ ভিতৰত ৰাজস্থানৰ পুষ্কৰ মেলা, যি গৰু-উটৰ মেলা, বিহাৰৰ সোনপুৰ গৰুৰ মেলা, পশ্চিমবংগৰ গঙ্গাসাগৰ মেলা, ৰাজস্থানৰ নাগৌৰ মেলা আৰু অসমৰ কামাখ্যা মন্দিৰত অনুষ্ঠিত অম্বুবাচী মেলা আদি অন্যতম। এই মেলাসমূহ প্ৰশ্নকৰ্তাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ এইবোৰে এখন স্থান, এটা সমাজ আৰু এটা ঋতু একত্ৰিত কৰে।
প্ৰধান সৰ্বভাৰতীয় উৎসৱ
দীপাৱলী বা দিৱালী হৈছে পোহৰৰ উৎসৱ আৰু ই আন্ধাৰৰ ওপৰত পোহৰৰ বিজয়ক সূচায়; ই চাকি, মিঠাই আৰু আতচবাজীৰে উদযাপন কৰা হয়, আৰু গুজৰাটত ইয়াৰ পিছত বেষ্টু বৰস নামৰ নৱবৰ্ষ পালন কৰা হয়। হোলী হৈছে ৰঙৰ উৎসৱ, মাৰ্চ মাহত উদযাপন কৰা হয়, আৰু ইয়াৰ ব্ৰজৰ লঠমাৰ হোলী আৰু শান্তিনিকেতনৰ বসন্ত উৎসৱ আদি বিশেষ ৰূপ আছে। দুৰ্গা পূজা আৰু দশেৰা বা বিজয়া দশমীয়ে ভালৰ ওপৰত বেয়াৰ বিজয় উদযাপন কৰে, পশ্চিমবংগৰ দুৰ্গা পূজা আৰু গুজৰাটৰ গৰবা তথা দণ্ডিয়া ইয়াৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় ৰূপ। জন্মাষ্টমীয়ে ভগৱান কৃষ্ণৰ জন্ম সূচায়, মহাশিৱৰাত্ৰি শিৱৰ মহান ৰাতি, গণেশ চতুৰ্থীয়ে ভগৱান গণেশক সন্মান কৰে আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ লগত জড়িত, ৰাখী বন্ধনে ভাই-ভনীৰ সম্পৰ্ক উদযাপন কৰে, আৰু মকৰ সংক্ৰান্তি হৈছে সূৰ্যৰ উত্তৰায়ণ যাত্ৰাৰ শস্য উৎসৱ যি ভাৰতজুৰি ভিন্ন নামেৰে পালন কৰা হয়।
ৰাজ্যসমূহৰ শস্য আৰু নৱবৰ্ষ উৎসৱ
ভাৰতৰ শস্য উৎসৱসমূহে বিভিন্ন অঞ্চলত বিভিন্ন নাম বহন কৰে আৰু ৰাজ্যিক পৰীক্ষাত সঘনাই সোধা হয়। পোংগল তামিলনাডুৰ শস্য উৎসৱ, উত্তৰায়ণ আৰু মকৰ সংক্ৰান্তি গুজৰাট তথা গোটেই উত্তৰত উদযাপন কৰা হয়, বৈশাখী পঞ্জাবৰ শস্য উৎসৱ, ওনাম কেৰালাৰ শস্য উৎসৱ যি ৰজা মহাবলীৰ ঘৰলৈ ঘূৰি অহাক উদযাপন কৰে, নৱান্ন পশ্চিমবংগৰ শস্য উৎসৱ, আৰু মাঘ বিহু বা ভোগালী বিহু অসমৰ শস্য উৎসৱ। অসমৰ বড়ো সমাজে নৱবৰ্ষ হিচাপে বিচু বা বিচাগু উদযাপন কৰে, আনহাতে অসমীয়া নৱবৰ্ষক ব'হাগ বা ৰঙালী বিহুৰে আদৰণি জনোৱা হয়। তিনিটা বিহু — ব'হাগ, কাতি আৰু মাঘ — একেলগে অসমৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ উৎসৱ আৰু এইবোৰক বিহু উৎসৱ বুলি কোৱা হয়।
উত্তৰ-পূবৰ উৎসৱসমূহ
উত্তৰ-পূব ইয়াৰ ৰঙীন উৎসৱৰ বাবে বিখ্যাত, আৰু এই অঞ্চলৰ প্ৰশ্ন APSC আৰু অসম আৰক্ষীৰ প্ৰশ্নপত্ৰত সঘনাই আহে। বিহু অসমৰ প্ৰধান উৎসৱ, বছৰি তিনিবাৰ পালন কৰা হয় — এপ্ৰিলত ব'হাগ বা ৰঙালী বিহু, অক্টোবৰত কাতি বা কঙালী বিহু আৰু জানুৱাৰীত মাঘ বা ভোগালী বিহু। অম্বুবাচী মেলা গুৱাহাটীৰ কামাখ্যা মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হয় আৰু দেৱীৰ বাৰ্ষিক ৰজঃস্ৰাৱ সূচায়। বড়োসকলে বিচু, ৰাভাসকলে বৈখো, মিচমিসকলে দোনি প'লো আৰু কাৰ্বিসকলে ৰংকেৰ তথা চমাংকান উদযাপন কৰে। হৰ্ণবিল উৎসৱ নাগালেণ্ডৰ উৎসৱসমূহৰ উৎসৱ আৰু প্ৰতি ডিচেম্বৰত কোহিমাৰ ওচৰৰ কিসামাত অনুষ্ঠিত হয়। মণিপুৰে য়ৌচাং আৰু লাই হাৰাওবা উদযাপন কৰে, মিজোৰামে চাপচাৰ কুট, মেঘালয়ে গাৰো সমাজৰ ৱাংগালা উৎসৱ আৰু খাচী সমাজৰ শাদ চুক মিনচিয়েম, চিকিম আৰু লাদাখে লোচাৰ, সাগা দাৱা আৰু পাং লাবচ'ল, আৰু ত্ৰিপুৰাই খাৰ্চি পূজা তথা গড়িয়া উদযাপন কৰে।
ভাৰতৰ ইউনেস্কো অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য
ইউনেস্কোৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য তালিকাই কীৰ্তিচিহ্নৰ সলনি জীৱন্ত পৰম্পৰাক স্বীকৃতি দিয়ে, আৰু ভাৰতৰ কেইবাটাও প্ৰৱিষ্টি আছে। কেৰালাৰ সংস্কৃত নাট্য কুদিয়াট্টম, বৈদিক মন্ত্ৰোচ্চাৰণ পৰম্পৰা আৰু ৰামলীলা ২০০৮ চনত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। উত্তৰাখণ্ডৰ গঢ়ৱাল হিমালয়ৰ আচাৰ-নাট্য ৰাম্মান ২০০৯ চনত যোগ কৰা হৈছিল। ওডিশা, ঝাড়খণ্ড আৰু পশ্চিমবংগৰ ছৌ নৃত্য, ৰাজস্থানৰ কালবেলিয়া লোকগীত তথা নৃত্য আৰু কেৰালাৰ মুদিয়েট্টু আচাৰ-নাট্য ২০১০ চনত যোগ কৰা হৈছিল। লাদাখৰ বৌদ্ধ মন্ত্ৰোচ্চাৰণ ২০১২ চনত আৰু মণিপুৰৰ সংকীৰ্তন ২০১৩ চনত যোগ হৈছিল। পঞ্জাবৰ জণ্ডিয়ালা গুৰুৰ ঠাথেৰা পিতল-তাম শিল্প ২০১৪ চনত, যোগ ২০১৬ চনত, কুম্ভ মেলা ২০১৭ চনত, কলকাতাৰ দুৰ্গা পূজা ২০২১ চনত আৰু গুজৰাটৰ গৰবা ২০২৩ চনত অন্তৰ্ভুক্ত হৈছিল। কোনটো উপাদান কোন বছৰত যোগ হৈছিল মনত ৰখাটো এটা সাধাৰণ বস্তুনিষ্ঠ প্ৰশ্ন।
আচাৰ, ঋতু আৰু সমাজ
অনেক উৎসৱৰ প্ৰশ্নই উৎসৱ, সমাজ আৰু ঋতুৰ সংযোগ পৰীক্ষা কৰে। বিহু অসমৰ কৃষি পাঞ্জিকাৰ সৈতে, বৈশাখী পঞ্জাবৰ ৰবি শস্যৰ সৈতে, পোংগল তামিল শস্যৰ সৈতে, ওনাম মালয়ালি শস্য আৰু মহাবলীৰ কিংবদন্তিৰ সৈতে, আৰু ৱাংগালা গাৰোসকলৰ শস্য-উত্তৰ কৃতজ্ঞতাৰ সৈতে জড়িত। হৰ্ণবিল উৎসৱে নাগা জনজাতিসমূহৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্য প্ৰদৰ্শন কৰে, আৰু লাই হাৰাওবা মণিপুৰৰ মেইতেই সমাজৰ আচাৰগত উৎসৱ। ওডিশাৰ ৰাজা পৰ্ব, উত্তৰাখণ্ডৰ হাৰেলা আৰু তেলেংগানাৰ বাথুকাম্মা আদি আঞ্চলিক উৎসৱ আৰু ৰাজ্যিক স্তৰত সঘনাই সোধা হয়। এটা উৎসৱৰ পিছত থকা সমাজ বুজিলে কেৱল বস্তুনিষ্ঠ উত্তৰত সহায় নহয়, বৰং ৰচনা আৰু বৰ্ণনামূলক উত্তৰো উন্নত হয়।
মেলা, শিল্পকলা আৰু সাংস্কৃতিক পৰ্যটন
মেলাসমূহ পৰম্পৰাগত শিল্পকলা আৰু পৰিৱেশ্য কলাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মঞ্চ আৰু সঘনাই সাংস্কৃতিক পৰ্যটনৰ লগত জড়িত। হাৰিয়ানাৰ সূৰজকুণ্ড আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শিল্পকলা মেলা, গুজৰাটৰ তৰণেতাৰ মেলা, ৰাজস্থানৰ নাগৌৰ গৰুৰ মেলা, পুষ্কৰ মেলা আৰু সোনপুৰ মেলা বাণিজ্যক সংস্কৃতিৰ সৈতে একত্ৰিত কৰে। নাগালেণ্ডৰ হৰ্ণবিল উৎসৱ আৰু অসমৰ বিহু প্ৰধান সাংস্কৃতিক পৰ্যটন অনুষ্ঠান। ভাৰত চৰকাৰে পৰ্যটন মন্ত্ৰালয় আৰু সংস্কৃতি মন্ত্ৰালয়ৰ জৰিয়তে এইবোৰৰ প্ৰচাৰ কৰে, আৰু অনেক মেলাক স্বদেশ দৰ্শন তথা প্ৰসাদ আঁচনিৰ অধীনত সহায় কৰা হয়। প্ৰশ্নই কোন মেলা কোন ৰাজ্য বা শিল্পৰ সৈতে জড়িত সোধা হয়, গতিকে প্ৰদৰ্শিত শিল্পৰ সৈতে মেলা-ৰাজ্যৰ যোৰা শিকা উচিত।
এক নজৰত মূল তথ্য
- কুম্ভ মেলা বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ।
- কুম্ভ মেলা হৰিদ্বাৰ, প্ৰয়াগৰাজ, নাছিক আৰু উজ্জয়িনীত অনুষ্ঠিত হয়।
- কুম্ভ মেলা ২০১৭ চনত ইউনেস্কোৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।
- পুষ্কৰ মেলা ৰাজস্থানৰ বিখ্যাত উটৰ মেলা।
- দিৱালী পোহৰৰ উৎসৱ আৰু বেষ্টু বৰস গুজৰাটী নৱবৰ্ষ।
- হোলী ৰঙৰ উৎসৱ, মাৰ্চ মাহত উদযাপিত।
- ওনাম কেৰালাৰ শস্য উৎসৱ আৰু ৰজা মহাবলীক উদযাপন কৰে।
- পোংগল তামিলনাডুৰ শস্য উৎসৱ।
- বৈশাখী পঞ্জাবৰ শস্য উৎসৱ।
- বিহু অসমৰ প্ৰধান উৎসৱ, বছৰি তিনিবাৰ পালন কৰা হয়।
- তিনিটা বিহু হৈছে ব'হাগ/ৰঙালী, কাতি/কঙালী আৰু মাঘ/ভোগালী।
- অম্বুবাচী মেলা অসমৰ কামাখ্যা মন্দিৰত অনুষ্ঠিত হয়।
- বিচু বা বিচাগু বড়োসকলৰ নৱবৰ্ষ উৎসৱ।
- হৰ্ণবিল উৎসৱ নাগালেণ্ডৰ প্ৰধান উৎসৱ।
- চাপচাৰ কুট মিজোৰামৰ উৎসৱ।
- ৱাংগালা উৎসৱ মেঘালয়ৰ গাৰো সমাজৰ।
- য়ৌচাং আৰু লাই হাৰাওবা মণিপুৰৰ উৎসৱ।
- খাৰ্চি পূজা আৰু গড়িয়া ত্ৰিপুৰাৰ উৎসৱ।
- লোচাৰ লাদাখ আৰু চিকিমত উদযাপিত তিব্বতী নৱবৰ্ষ।
- গুজৰাটৰ গৰবা ২০২৩ চনত ইউনেস্কোৱে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।
দ্ৰুত পুনৰালোচনাৰ পয়েন্ট
- উৎসৱসমূহ প্ৰকাৰ অনুসৰি গোটাওক: সৰ্বভাৰতীয়, শস্য, নৱবৰ্ষ আৰু জনজাতীয়।
- চাৰিটা কুম্ভ নগৰী আৰু তিনিটা বিহু এটা স্থিৰ সংহতি হিচাপে শিকক।
- ৰাজ্যভিত্তিক শস্য উৎসৱৰ তালিকা বনাওক: পোংগল, ওনাম, বৈশাখী, নৱান্ন, মাঘ বিহু।
- ইউনেস্কোৰ প্ৰৱিষ্টিসমূহ বছৰসহ মনত ৰাখক, বিশেষকৈ গৰবা ২০২৩ আৰু দুৰ্গা পূজা ২০২১।
- মনত ৰাখক যে হৰ্ণবিল উৎসৱ নাগালেণ্ডত আৰু ৱাংগালা গাৰোসকলৰ।
- প্ৰতিখন মেলাক তাৰ ৰাজ্য আৰু বিশেষত্বৰ সৈতে সংযোগ কৰক।
এই বিষয়টো কেনেকৈ প্ৰস্তুতি ল'ব
- উৎসৱ, ৰাজ্য, সমাজ আৰু ঋতু স্তম্ভ থকা এখন তালিকা প্ৰস্তুত কৰক।
- উত্তৰ-পূবৰ উৎসৱসমূহ পৃথক পুনৰালোচনা পত্ৰত ৰাখক।
- ইউনেস্কো অমূৰ্ত ঐতিহ্যৰ তালিকা কালানুক্ৰমিকভাৱে লিখক।
- চাৰিটা কুম্ভ স্থান আৰু তেওঁলোকৰ নদী শিকক।
- শস্য উৎসৱসমূহ তেওঁলোকৰ ৰাজ্যৰ সৈতে একেলগে পুনৰালোচনা কৰক।
- উৎসৱ সম্পৰ্কীয় পূৰ্বৰ বছৰৰ প্ৰশ্ন সমাধান কৰি পুনৰাবৃত্তি টুকি ৰাখক।
পৰীক্ষাৰ সাধাৰণ ফান্দ
- ওনাম আৰু পোংগল লগা-ভগা কৰা; ওনাম কেৰালা আৰু পোংগল তামিলনাডু।
- বিহু তিনিবাৰ পালন কৰা হয় বুলি পাহৰি কেৱল ৰঙালী বিহুৰ নাম লোৱা।
- নাগালেণ্ডৰ হৰ্ণবিল উৎসৱ মেঘালয়ৰ ৱাংগালাৰ সৈতে লগা-ভগা কৰা।
- গৰবাৰ ইউনেস্কো বছৰ ভুল কৰা; ই ২০২৩।
- অম্বুবাচী মেলা কামাখ্যা মন্দিৰৰ বাহিৰে আন ঠাইত বুলি কোৱা।
- দিৱালীক শস্য উৎসৱ বোলা; ই পোহৰৰ উৎসৱ।
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
কুম্ভ মেলা ক'ত অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইউনেস্কোৱে কেতিয়া স্বীকৃতি দিছিল?
কুম্ভ মেলা চাৰিটা স্থানত অনুষ্ঠিত হয়: গঙ্গা তীৰৰ হৰিদ্বাৰ, গঙ্গা-যমুনা-সৰস্বতীৰ সংগমস্থলী প্ৰয়াগৰাজ, গোদাবৰী তীৰৰ নাছিক আৰু শিপ্ৰা তীৰৰ উজ্জয়িনী। ই বিশ্বৰ আটাইতকৈ বৃহৎ ধৰ্মীয় সমাৱেশ আৰু ২০১৭ চনত ইউনেস্কোৱে অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল।
অসমৰ তিনিটা বিহু উৎসৱ কি কি?
বিহু বছৰি তিনিবাৰ পালন কৰা হয়। এপ্ৰিলত ব'হাগ বা ৰঙালী বিহুৱে অসমীয়া নৱবৰ্ষক আদৰণি জনায়, অক্টোবৰত কাতি বা কঙালী বিহু এটা গম্ভীৰ পালন, আৰু জানুৱাৰীত মাঘ বা ভোগালী বিহু সমূহীয়া ভোজেৰে পালন কৰা শস্য উৎসৱ। বিহু অসমৰ প্ৰধান সাংস্কৃতিক উৎসৱ।
তামিলনাডু, কেৰালা, পঞ্জাব আৰু পশ্চিমবংগৰ শস্য উৎসৱৰ নাম লিখক।
পোংগল তামিলনাডুৰ, ওনাম কেৰালাৰ, বৈশাখী পঞ্জাবৰ আৰু নৱান্ন পশ্চিমবংগৰ শস্য উৎসৱ। অসমত শস্য উৎসৱ হৈছে মাঘ বা ভোগালী বিহু।
ইউনেস্কোৰ অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য তালিকাত কোনবোৰ ভাৰতীয় পৰম্পৰা আছে?
ভাৰতৰ প্ৰৱিষ্টিসমূহৰ ভিতৰত কুদিয়াট্টম, বৈদিক মন্ত্ৰোচ্চাৰণ আৰু ৰামলীলা (২০০৮), ৰাম্মান (২০০৯), ছৌ, কালবেলিয়া আৰু মুদিয়েট্টু (২০১০), লাদাখৰ বৌদ্ধ মন্ত্ৰোচ্চাৰণ (২০১২), মণিপুৰৰ সংকীৰ্তন (২০১৩), ঠাথেৰা শিল্প (২০১৪), যোগ (২০১৬), কুম্ভ মেলা (২০১৭), কলকাতাৰ দুৰ্গা পূজা (২০২১) আৰু গুজৰাটৰ গৰবা (২০২৩) অন্তৰ্ভুক্ত।
নাগালেণ্ড, মিজোৰাম আৰু মেঘালয়ৰ উৎসৱ কোনবোৰ?
হৰ্ণবিল উৎসৱ নাগালেণ্ডৰ প্ৰধান উৎসৱ আৰু প্ৰতি ডিচেম্বৰত কিসামাত অনুষ্ঠিত হয়। চাপচাৰ কুট মিজোৰামৰ বিখ্যাত উৎসৱ। মেঘালয় গাৰো সমাজৰ ৱাংগালা উৎসৱ আৰু খাচী সমাজৰ শাদ চুক মিনচিয়েমৰ বাবে জনাজাত।