পৰম্পৰাগত নাট্যশিল্প — অঙ্কীয়া নাট আৰু ভাওনা
অসমৰ পৰম্পৰাগত নাট্যশিল্প ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ সুকীয়া সাংস্কৃতিক অৰ্জনসমূহৰ এটা, আৰু ই শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে আৰম্ভ কৰা বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ সৈতে অবিচ্ছেদ্যভাৱে জড়িত। অঙ্কীয়া নাট আৰু ভাওনা সম্পৰ্কীয় প্ৰশ্নই ADRE, APSC, অসম আৰক্ষী, DHS, SSC আৰু ৰে'লৱেৰ পৰীক্ষাৰ কলা-সংস্কৃতি তথা সাহিত্য অংশত নিয়মীয়াকৈ আহে। পৰীক্ষাৰ্থীয়ে জানিব লাগে অঙ্কীয়া নাট কি, ইয়াক কোন ভাষাত লিখা হৈছিল, ইয়াৰ প্ৰধান ৰচয়িতা কোন আছিল, ভাওনা কেনেকৈ মঞ্চস্থ কৰা হয়, আৰু সুত্ৰধাৰৰ তথা মুখাশিল্প পৰম্পৰাৰ ভূমিকা কি। এই বিষয়টো সত্ৰ আৰু নামঘৰ প্ৰতিষ্ঠানৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত, গতিকে সত্ৰীয়া নৃত্য তথা সত্ৰ পৰম্পৰাৰ সৈতে একেলগে অধ্যয়ন কৰাটো পুনৰালোচনাক বহু বেছি ফলপ্ৰসূ কৰি তোলে।
অঙ্কীয়া নাট আৰু ইয়াৰ উৎপত্তি
অঙ্কীয়া নাট, যাক অঙ্কীয়া ভাওনাও বোলা হয়, পঞ্চদশ-ষোড়শ শতিকাত অসমত ৰচিত একপাতীয়া ভক্তিমূলক নাট্যৰ ৰূপ। ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে সৃষ্টি কৰিছিল, সংস্কৃত শাস্ত্ৰ পঢ়িব নোৱাৰা সাধাৰণ লোকৰ মাজত ভক্তিৰ বাৰ্তা প্ৰচাৰৰ এক শক্তিশালী মাধ্যম হিচাপে। শংকৰদেৱে এনে কেইবাখনো নাটক ৰচনা কৰিছিল, আৰু তেওঁৰ প্ৰধান শিষ্য মাধৱদেৱে এই পৰম্পৰা আগবঢ়াই সমৃদ্ধ কৰিছিল। নাটকসমূহে মূলতঃ ভাগৱত পুৰাণ আৰু ৰামায়ণৰপৰা লোৱা কৃষ্ণ আৰু ৰামৰ জীৱনৰ ঘটনাসমূহ নাট্যৰূপ দিয়ে, আৰু সংলাপ, সংগীত, নৃত্য তথা অভিনয়ক এটা নাট্য ৰূপত একগোট কৰে। অঙ্কীয়া নাট শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ এক অঙ্ক বা এটা খণ্ডৰ নাটক, আৰু এই একপাতীয়া গঠন ইয়াৰ এটা নিৰ্ণায়ক বৈশিষ্ট্য।
ব্ৰজাৱলী ভাষা
অঙ্কীয়া নাটৰ বিষয়ে এটা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য হ’ল ইয়াক কোন ভাষাত লিখা হৈছিল। শংকৰদেৱে তেওঁৰ নাটকবোৰ ব্ৰজাৱলী নামৰ এক কাব্যিক ভাষাত ৰচনা কৰিছিল, যি মৈথিলী আৰু অসমীয়াৰ সচেতন মিশ্ৰণ। এই ভাষা সৃষ্টি কৰা হৈছিল যাতে কৃষ্ণৰ সৈতে জড়িত ব্ৰজ অঞ্চলৰ ভক্তি সাহিত্য অসমত বুজিব পৰা যায়, লগতে এটা পবিত্ৰ ভাষাৰ মৰ্যাদাও বজাই ৰাখে। ব্ৰজাৱলী অঙ্কীয়া নাটৰ আৰু প্ৰাৰম্ভিক অসমীয়া ভক্তি কবিতাৰ বহুখিনিৰ ভাষা হৈ পৰিছিল। প্ৰশ্নই সঘনাই অঙ্কীয়া নাটৰ ভাষা সোধে, আৰু উত্তৰ সদায় ব্ৰজাৱলী, বিশুদ্ধ অসমীয়া বা সংস্কৃত নহয়। সেয়ে ব্ৰজাৱলী এটা উচ্চ-উপযোগী তথ্য যি প্ৰতিগৰাকী পৰীক্ষাৰ্থীয়ে মনত ৰখা উচিত।
প্ৰধান অঙ্কীয়া নাটসমূহ
শংকৰদেৱৰ নামত কেইবাখনো অঙ্কীয়া নাট আছে, যাৰ ভিতৰত চিহ্নযাত্ৰাক প্ৰথম বুলি গণ্য কৰা হয়। তেওঁৰ নামত আৰোপিত আন প্ৰখ্যাত নাটকসমূহৰ ভিতৰত পত্নী প্ৰসাদ, কালীয় দমন, কেলি গোপাল, ৰুক্মিণী হৰণ আৰু পৰিজাত হৰণ অন্তৰ্ভুক্ত, আনহাতে মাধৱদেৱে অৰণ্য কাণ্ড, ভূমি লতুয়া আৰু ডাখিন আদি ৰচনা কৰিছিল। এই নাটকসমূহ কেৱল পাঠৰ বাবে নহয়, পৰিৱেশনৰ বাবে লিখা হৈছিল, আৰু প্ৰতিখনতে স্পষ্ট ভক্তিমূলক বাৰ্তা আছে। ৰুক্মিণী হৰণ আৰু পৰিজাত হৰণ আটাইতকৈ বেছি মঞ্চস্থ কৰা নাটকসমূহৰ ভিতৰত, আনহাতে চিহ্নযাত্ৰা, যাৰ অৰ্থ চিহ্নৰ নাটক, গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ ইয়াক এই ৰূপৰ আটাইতকৈ প্ৰাচীন উদাহৰণ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। প্ৰথম অঙ্কীয়া নাটৰ নাম মনত ৰখাটো সঘনাই সোধা বস্তুনিষ্ঠ তথ্য।
ভাওনা কি
ভাওনা হৈছে অঙ্কীয়া নাটৰ প্ৰকৃত মঞ্চস্থতা বা পৰিৱেশনৰ নাম। যদি অঙ্কীয়া নাট হৈছে নাট্যৰ পাণ্ডুলিপি বা নাট্য পাঠ, ভাওনা হৈছে দৰ্শকৰ সন্মুখত ইয়াৰ নাট্য উপস্থাপন। ভাওনা পৰম্পৰাগতভাৱে সত্ৰৰ চোতালত বা গাঁৱৰ সমাজৰ প্ৰাৰ্থনা ঘৰ নামঘৰত পৰিৱেশন কৰা হয়। ই অভিনয়, গান, বাদ্যযন্ত্ৰ সংগীত, নৃত্য আৰু বিশদ সাজসজ্জাক এটা ভক্তিমূলক দৃশ্যত একগোট কৰে। পৰিৱেশন সাধাৰণতে বিশেষ ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আৰু উৎসৱত অনুষ্ঠিত হয়, আৰু ই কেইবা ঘণ্টাও চলিব পাৰে। দৰ্শকে ভক্তিৰ ধুৱাঁ গাই অংশগ্ৰহণ কৰে, আৰু সমগ্ৰ অনুষ্ঠানৰ কেৱল মনোৰঞ্জনৰ পৰিৱৰ্তে উপাসনাৰ চৰিত্ৰ থাকে। নাট্য পাঠ আৰু ইয়াৰ পৰিৱেশনৰ মাজৰ এই পাৰ্থক্য এটা সাধাৰণ পৰীক্ষা বিন্দু।
সুত্ৰধাৰৰ ভূমিকা
সুত্ৰধাৰ ভাওনাৰ কেন্দ্ৰীয় ব্যক্তি আৰু তেওঁ একেসময়তে কেইবাটাও কাৰ্য পালন কৰে। তেওঁ পৰিচালক, বৰ্ণনকাৰী তথা অনুষ্ঠানৰ প্ৰধান। পৰিৱেশনৰ আৰম্ভণিতে সুত্ৰধাৰে নন্দী, আশীৰ্বাদৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা, তাৰ পিছত সংস্কৃত শ্লোক পাঠ কৰে আৰু নাটকৰ বিষয়বস্তু পৰিচয় কৰা এক উপক্ৰমণিকা দিয়ে। সমগ্ৰ পৰিৱেশনত তেওঁ দৃশ্যসমূহ সংযোগ কৰে, কাৰ্যৰ ব্যাখ্যা দিয়ে আৰু ঘটনাৱলীৰ নৈতিক তাৎপৰ্যৰ ওপৰত মন্তব্য কৰে। সুত্ৰধাৰে চৰিত্ৰসমূহৰ প্ৰৱেশো ঘোষণা কৰে আৰু নাট্যৰ গতি পৰিচালনা কৰে। আন প্ৰধান শিল্পীসকলৰ ভিতৰত গায়ন, যিসকলে গায়, আৰু বায়ন, যিসকলে খোল আৰু তাল বজায়, অন্তৰ্ভুক্ত। সুত্ৰধাৰৰ ভূমিকা বুজাটো অতি প্ৰয়োজনীয় কাৰণ তেওঁ সমগ্ৰ পৰিৱেশন একগোট কৰি ৰাখে আৰু ভাওনাৰ আটাইতকৈ বেছি সোধা চৰিত্ৰ।
সংগীত, নৃত্য আৰু বাদ্যযন্ত্ৰ
ভাওনা কেতিয়াও কেৱল কথাৰ নাটক নহয়; ই এটা সংযুক্ত কলা য'ত সংগীত আৰু নৃত্যই বহুখিনি অৰ্থ বহন কৰে। শংকৰদেৱে আৰম্ভ আৰু জনপ্ৰিয় কৰা পিপাৰ আকৃতিৰ ঢোল খোলে তালৰ ভিত্তি প্ৰদান কৰে, আনহাতে তাল বা কৰতালে লয় চিহ্নিত কৰে আৰু ভৰতাল, এক ডাঙৰ কৰতাল, কিছু ৰূপত ব্যৱহাৰ হয়। গায়নসকলে শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে ৰচনা কৰা বৰগীত নামৰ ভক্তিমূলক গান গায়, আৰু বায়নসকলে তালবাদ্য বজায়। অভিনেতাসকলে শৈলীবদ্ধ গতিৰ সৈতে অংগী-ভংগী তথা অভিনয় সংযুক্ত কৰে, আৰু তেওঁলোকৰ প্ৰৱেশ-প্ৰস্থান সংগীতৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সমন্বয় কৰা হয়। ভাওনাত ব্যৱহৃত নৃত্যৰ গতিসমূহেই পিছত সত্ৰীয়া নৃত্য বিকশিত হোৱা উৎস, যিয়ে ব্যাখ্যা কৰে যে দুয়োটা বিষয় পাঠ্যক্ৰমত কিয় ইমান ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত।
সাজসজ্জা, মুখা আৰু মুখাশিল্প
ভাওনাৰ দৃশ্যগত আকৰ্ষণ মূলতঃ ইয়াৰ সাজসজ্জা আৰু মুখাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। শিল্পীসকলে চৰিত্ৰ চিনাক্ত কৰা উজ্জ্বল ৰঙৰ সাজ, মুকুট, অলংকাৰ তথা সুকীয়া শিৰোভূষণ পিন্ধে। দেৱতা, দানৱ আৰু জন্তুৰ বাবে মুখা, যাক মুখা বোলা হয়, ব্যৱহাৰ কৰা হয়, আৰু এইবোৰ তৈয়াৰ কৰাৰ কলা মুখাশিল্প অসমৰ এক প্ৰখ্যাত কাৰুশিল্প। বৰপেটাৰ সমাগুৰি সত্ৰ বিশেষকৈ পৰম্পৰাগত মুখাশিল্প পৰম্পৰাৰ বাবে বিখ্যাত, আৰু ইয়াৰ মুখাসমূহ বৈষ্ণৱ সংস্কৃতিৰ জীৱন্ত ঐতিহ্য হিচাপে গণ্য কৰা হয়। মুখা সম্পূৰ্ণ মুখ, মূৰ ঢাকি দিয়া, বা সৰু মুখা হ'ব পাৰে, আৰু এইবোৰ বাঁহ, বেত, মাটি আৰু কাপোৰেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়। এই মুখাশিল্প কলা কলা-সংস্কৃতিৰ প্ৰশ্নৰ সঘনাই সোধা বিষয় আৰু ভাওনাৰ সৈতে অধ্যয়ন কৰা হয়।
গুৰুত্ব আৰু জীৱন্ত পৰম্পৰা
অঙ্কীয়া নাট আৰু ভাওনা পৰম্পৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ ই অসমত ধৰ্মীয় জ্ঞানক গণতান্ত্ৰিক কৰিছিল। কৃষ্ণ আৰু ৰামৰ মহান কাহিনীসমূহ সংগীত আৰু নাট্যৰ জৰিয়তে স্থানীয় ভাষাত উপস্থাপন কৰি শংকৰদেৱে আনুষ্ঠানিক সংস্কৃত শিক্ষাৰপৰা বঞ্চিতকে ধৰি সকলো পৃষ্ঠভূমিৰ লোকৰ বাবে ভক্তিক সুলভ কৰিছিল। নামঘৰ এই সংস্কৃতিৰ গাঁৱৰ কেন্দ্ৰ হৈ পৰিছিল, আৰু সত্ৰসমূহ ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠানিক ঘৰ হৈ পৰিছিল। আজিও অসমজুৰি উৎসৱ তথা ধৰ্মীয় সমাৱেশত ভাওনা পৰিৱেশন কৰা হয়, আৰু এই পৰম্পৰাক অমূৰ্ত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য হিচাপে স্বীকৃতি দিয়া হৈছে। এই ৰূপে অসমীয়া সাহিত্য, সংগীত, নৃত্য আৰু পুতলা নাট্যকো প্ৰভাৱিত কৰিছে, আৰু ই অসমীয়া সাংস্কৃতিক পৰিচয়ৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী তথা স্থায়ী প্ৰতীকসমূহৰ এটা হৈ আছে।
এক নজৰত মূল তথ্য
- অঙ্কীয়া নাট শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে সৃষ্টি কৰা একপাতীয়া ভক্তিমূলক নাট্য ৰূপ।
- অঙ্কীয়া নাট ব্ৰজাৱলী ভাষাত লিখা হৈছিল, যি মৈথিলী আৰু অসমীয়াৰ মিশ্ৰণ।
- চিহ্নযাত্ৰাক প্ৰথম অঙ্কীয়া নাট হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
- মাধৱদেৱে পৰম্পৰা আগবঢ়াইছিল আৰু অৰণ্য কাণ্ড তথা ভূমি লতুয়া ৰচনা কৰিছিল।
- ভাওনা হৈছে অঙ্কীয়া নাটৰ পৰিৱেশন বা মঞ্চস্থতা।
- ভাওনা পৰম্পৰাগতভাৱে সত্ৰ বা নামঘৰত পৰিৱেশন কৰা হয়।
- সুত্ৰধাৰ ভাওনাৰ বৰ্ণনকাৰী তথা পৰিচালক।
- সুত্ৰধাৰে নন্দী আৰু সংস্কৃত শ্লোকৰ সৈতে নাটক আৰম্ভ কৰে।
- গায়নসকল গায়ক আৰু বায়নসকল তালবাদক।
- খোল আৰু তাল ভাওনাৰ প্ৰধান বাদ্যযন্ত্ৰ।
- বৰগীত শংকৰদেৱ আৰু মাধৱদেৱে ৰচনা কৰা ভক্তিমূলক গান।
- মুখাশিল্প হৈছে ভাওনাৰ সৈতে জড়িত মুখা তৈয়াৰ কৰাৰ কলা।
- বৰপেটাৰ সমাগুৰি সত্ৰ পৰম্পৰাগত মুখাশিল্পৰ বাবে বিখ্যাত।
- সত্ৰীয়া নৃত্য ভাওনাত ব্যৱহৃত নৃত্যৰ গতিৰপৰা বিকশিত হৈছিল।
- অঙ্কীয়া নাটে ভাগৱত আৰু ৰামায়ণৰ কৃষ্ণ-ৰামৰ কাহিনী নাট্যৰূপ দিয়ে।
- নামঘৰ হৈছে প্ৰাৰ্থনা ঘৰ য'ত ভাওনা তথা ভক্তি সমাৱেশ হয়।
দ্ৰুত পুনৰালোচনাৰ পয়েন্ট
- যোৰটো স্পষ্ট ৰাখক: অঙ্কীয়া নাট হৈছে পাঠ, ভাওনা হৈছে পৰিৱেশন।
- ব্ৰজাৱলীক অঙ্কীয়া নাটৰ ভাষা আৰু চিহ্নযাত্ৰাক প্ৰথম নাটক বুলি মনত ৰাখক।
- শংকৰদেৱক প্ৰতিষ্ঠাৰ সৈতে আৰু মাধৱদেৱক পৰম্পৰা বিস্তাৰৰ সৈতে জোৰাওক।
- সুত্ৰধাৰ, গায়ন আৰু বায়নক তিনি মূল শিল্পী ভূমিকা হিচাপে শিকক।
- খোল আৰু তালক ভাওনাৰ সৈতে আৰু খোলক শংকৰদেৱৰ সৈতে জড়িত কৰক।
- কাৰুশিল্পৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰত সমাগুৰি সত্ৰক মুখাশিল্পৰ সৈতে জোৰাওক।
এই বিষয়টো কেনেকৈ প্ৰস্তুতি ল’ব
- অঙ্কীয়া নাট আৰু ভাওনাৰ পাৰ্থক্য নিজৰ ভাষাত সৰু টোকাত লিখক।
- প্ৰধান অঙ্কীয়া নাটসমূহ আৰু তেওঁলোকৰ ৰচয়িতাৰ তালিকা কৰক।
- ভাষা, প্ৰথম নাটক আৰু সুত্ৰধাৰৰ ভূমিকা মনত ৰাখক।
- বাদ্যযন্ত্ৰসমূহ অধ্যয়ন কৰি সত্ৰীয়া নৃত্যৰ সৈতে সংযোগ কৰক।
- মুখাশিল্প আৰু সমাগুৰি সত্ৰৰ ওপৰত সৰু অনুচ্ছেদ প্ৰস্তুত কৰক।
- এই পৃষ্ঠাৰ অনুশীলন প্ৰশ্ন ব্যৱহাৰ কৰি মূল নামসমূহ পুনৰালোচনা কৰক।
পৰীক্ষাৰ সাধাৰণ ফান্দ
- অঙ্কীয়া নাট, নাট্য পাঠ, আৰু ভাওনা, ইয়াৰ পৰিৱেশন, লগা-ভগা কৰা।
- অঙ্কীয়া নাট সংস্কৃত বা বিশুদ্ধ অসমীয়াত ৰচিত বুলি লিখা, ব্ৰজাৱলীৰ সলনি।
- প্ৰথম অঙ্কীয়া নাট মাধৱদেৱৰ সলনি শংকৰদেৱৰ বুলি আৰোপ কৰা।
- সুত্ৰধাৰক গায়ন বা বায়নৰ সৈতে লগা-ভগা কৰা।
- মুখা ভাওনা পৰম্পৰাৰ অংশ আৰু সমাগুৰি সত্ৰ ইয়াৰ বাবে বিখ্যাত বুলি পাহৰি যোৱা।
- খোলক সত্ৰীয়া তথা ভাওনা পৰম্পৰাৰ বাহিৰে আন পৰম্পৰাৰ সৈতে জড়িত কৰা।
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
অঙ্কীয়া নাট কি আৰু ইয়াক কোনে সৃষ্টি কৰিছিল?
অঙ্কীয়া নাট পঞ্চদশ-ষোড়শ শতিকাত অসমত ৰচিত একপাতীয়া ভক্তিমূলক নাট্য ৰূপ। ইয়াক অসমীয়া বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ প্ৰতিষ্ঠাপক শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে সৃষ্টি কৰিছিল আৰু পিছত তেওঁৰ শিষ্য মাধৱদেৱে বিস্তাৰ কৰিছিল। ই কৃষ্ণ-ৰামৰ কাহিনী নাট্যৰূপ দিয়ে আৰু ব্ৰজাৱলী ভাষাত লিখা হৈছিল।
অঙ্কীয়া নাট আৰু ভাওনাৰ মাজত কি পাৰ্থক্য?
অঙ্কীয়া নাট হৈছে একপাতীয়া ভক্তিমূলক নাটকৰ নাট্য পাঠ বা পাণ্ডুলিপি, আনহাতে ভাওনা হৈছে সেই পাঠৰ প্ৰকৃত পৰিৱেশন বা মঞ্চস্থতা। ভাওনাত অভিনয়, সংগীত, নৃত্য আৰু সাজসজ্জা একগোট হয় আৰু ই সাধাৰণতে সত্ৰ বা নামঘৰত পৰিৱেশন কৰা হয়।
ভাওনাত সুত্ৰধাৰৰ ভূমিকা কি?
সুত্ৰধাৰ ভাওনাৰ বৰ্ণনকাৰী তথা পৰিচালক। তেওঁ নন্দী আৰু সংস্কৃত শ্লোকৰ সৈতে পৰিৱেশন আৰম্ভ কৰে, বিষয়বস্তু তথা চৰিত্ৰ পৰিচয় কৰে, দৃশ্যসমূহ সংযোগ কৰে, আৰু কাৰ্যৰ ওপৰত মন্তব্য কৰে। তেওঁ সমগ্ৰ পৰিৱেশন একগোট কৰি ৰাখে আৰু ইয়াৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ।
মুখাশিল্প কি আৰু কোন ঠাই ইয়াৰ বাবে বিখ্যাত?
মুখাশিল্প হৈছে ভাওনাত ব্যৱহৃত মুখা তৈয়াৰ কৰাৰ পৰম্পৰাগত কলা। মুখাবোৰ বাঁহ, বেত, মাটি আৰু কাপোৰেৰে তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু ই দেৱতা, দানৱ তথা জন্তুক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। বৰপেটাৰ সমাগুৰি সত্ৰ এই কাৰুশিল্পৰ বাবে বিশেষভাৱে বিখ্যাত, যি অসমৰ জীৱন্ত বৈষ্ণৱ ঐতিহ্যৰ অংশ।
অঙ্কীয়া নাটত কোন ভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল আৰু চিহ্নযাত্ৰা কি?
অঙ্কীয়া নাট ব্ৰজাৱলীত লিখা হৈছিল, যি মৈথিলী আৰু অসমীয়াৰ মিশ্ৰণ কৰা এক কাব্যিক ভাষা। চিহ্নযাত্ৰা, যাৰ অৰ্থ চিহ্নৰ নাটক, প্ৰথম অঙ্কীয়া নাট হিচাপে গণ্য কৰা হয় আৰু ইয়াক শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।