অসমৰ পুথি-চিত্ৰ আৰু মুখা-শিল্প
অসমত সত্ৰৰ নৱ-বৈষ্ণৱ আন্দোলনৰপৰা গঢ় লোৱা পুথি-চিত্ৰ তথা মুখা-নিৰ্মাণৰ এক সমৃদ্ধ তথা সুকীয়া পৰম্পৰা আছে। এই কলাসমূহৰ প্ৰশ্নই ADRE, APSC, অসম আৰক্ষী, DHS, SSC আৰু ৰে'লৱেৰ পৰীক্ষাৰ কলা-সংস্কৃতি অংশত নিয়মীয়াকৈ আহে। পৰীক্ষাৰ্থীয়ে সাঁচিপত পুথি পৰম্পৰা, বৰপেটা সত্ৰত সংৰক্ষিত বিখ্যাত চিত্ৰ ভাগৱত, অসমীয়া চিত্ৰকৰসকলে ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰাকৃতিক ৰং, পতা চিত্ৰ স্ক্ৰ'ল চিত্ৰ, আৰু মুখা নৃত্যৰ সৈতে সমগ্ৰ বিশ্বত বিখ্যাত সমাগুৰি সত্ৰৰ মুখা-শিল্প জানিব লাগে। এই কলাসমূহ নিৰ্দিষ্ট সামগ্ৰী, স্থান তথা ব্যক্তিৰ সৈতে জড়িত, গতিকে প্ৰতিটো শব্দৰ তথ্য-অনুসৰি পুনৰালোচনা কৰাটো এই বিষয়টো প্ৰস্তুত কৰাৰ আটাইতকৈ নিৰ্ভৰযোগ্য উপায়।
পুথি-চিত্ৰৰ পৰম্পৰা
অসমত পুথি-চিত্ৰ সত্ৰসমূহত উপাসনা তথা অঙ্কীয়া নাট পৰিৱেশনৰ বাবে ধৰ্মীয় গ্ৰন্থৰ চিত্ৰণৰ উপায় হিচাপে বিকশিত হৈছিল। প্ৰাৰম্ভিক অসমীয়া পুথিসমূহ সাঁচিপতত লিখা হৈছিল, যি সাঁচি বা আগৰ গছৰ বাকলিৰপৰা নিৰ্মিত এক লিখন সামগ্ৰী। লিপিকৰ তথা চিত্ৰকৰসকলে সত্ৰসমূহত কাম কৰিছিল, আৰু তেওঁলোকৰ কলাই সৰল, বলিষ্ঠ অংকনৰ সৈতে উজ্জ্বল প্ৰাকৃতিক ৰং তথা ধৰ্মীয় বিষয়বস্তু একগোট কৰিছিল। এই পৰম্পৰাই ভাগৱত তথা আন শাস্ত্ৰৰ লগতে অসমৰ বাবে অনন্য চিত্ৰণ শৈলী সংৰক্ষণ কৰিছিল। গতিকে পুথি-চিত্ৰ একে সময়তে এক ভক্তিমূলক অভ্যাস আৰু ৰাজ্যখনৰ কলা ইতিহাসৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।
সাঁচিপত আৰু লিখন সামগ্ৰী
পৰম্পৰাগত অসমীয়া পুথিক সাঁচিপত বোলা হয় কাৰণ ইয়াৰ পৃষ্ঠাসমূহ সাঁচি গছৰ বাকলিৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা হয়। বাকলি প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি, মসৃণ কৰি পৃষ্ঠাত কটা হৈছিল, আৰু লেম্প ব্লেক তথা প্ৰাকৃতিক আঠাৰপৰা বনোৱা কালিৰে, প্ৰায়ে ভেষজ নিষ্কাশনৰ সৈতে মিহলাই, ইয়াৰ ওপৰত লিখা হৈছিল। বহু পুথি তুলাপাত বা তাল-পাততো লিখা হৈছিল। পৃষ্ঠাসমূহ কাঠৰ আৱৰণৰ মাজত বন্ধা হৈছিল, আৰু আৱৰণ তথা সীমাসমূহ প্ৰায়ে ফুলৰ তথা জ্যামিতিক আৰ্হিৰে অঙ্কিত হৈছিল। সাঁচিপত পুথি গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ ই অসমীয়া লিপিকৰ তথা চিত্ৰকৰসকলৰ উচ্চ স্তৰৰ শিল্পকুশলতা দেখুৱায় আৰু পৰম্পৰাটোৱে ইয়াৰপৰাই নাম লাভ কৰিছে।
চিত্ৰ ভাগৱত
অসমৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত চিত্ৰিত পুথি চিত্ৰ ভাগৱত, ভাগৱত পুৰাণৰ এক চিত্ৰিত সংস্কৰণ। ই ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ মহান বৈষ্ণৱ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ এটা বৰপেটা সত্ৰত সংৰক্ষিত। চিত্ৰ ভাগৱতৰ চিত্ৰসমূহে কৃষ্ণৰ জীৱন তথা ভাগৱতৰ আন ঘটনাৰ দৃশ্যপট দেখুৱায়, উজ্জ্বল প্ৰাকৃতিক ৰঙৰে বলিষ্ঠ অসমীয়া শৈলীত অঙ্কিত। পুথিখন এক ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পদ আৰু অসমীয়া পুথি-চিত্ৰৰ আটাইতকৈ উৎকৃষ্ট উদাহৰণ হিচাপে পৰীক্ষাত সঘনাই উল্লেখ কৰা হয়। বৰপেটাত ইয়াৰ সংৰক্ষণে কলাটোক সৰাসুৰা সত্ৰ পৰম্পৰা তথা জনসাধাৰণৰ ভক্তিমূলক জীৱনৰ সৈতে প্ৰত্যক্ষভাৱে সংযুক্ত কৰে।
ৰং, ৰঞ্জক আৰু কৌশল
অসমীয়া পুথি-চিত্ৰকৰসকলে স্থানীয় সামগ্ৰীৰপৰা প্ৰস্তুত কৰা প্ৰাকৃতিক ৰঞ্জক ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ৰঙা ৰং হিংগুল বা সিন্দুৰৰপৰা, হালধীয়া বিভিন্ন খনিজ তথা উদ্ভিদ উৎসৰপৰা, ক'লা বা কলা ভূতিৰপৰা, আৰু বগা চক বা চূণৰপৰা পোৱা গৈছিল। ৰংসমূহ আঠৰ দৰে বান্ধনী মাধ্যমৰ সৈতে মিহলাই জন্তুৰ নোমেৰে বনোৱা তুলিকাৰে প্ৰয়োগ কৰা হৈছিল। চিত্ৰসমূহ ইয়াৰ বলিষ্ঠ ৰেখা, উজ্জ্বল ৰঙৰ সমান অঞ্চল তথা সৰল, অভিব্যক্তিপূৰ্ণ মূৰ্তিৰ বাবে জনাজাত। ফুলৰ আৰ্হি, লতা, জ্যামিতিক আৰ্হি তথা পৌৰাণিক দৃশ্যপট পুথিৰ সীমা তথা কাঠৰ আৱৰণত অঙ্কিত হৈছিল। এই ৰঞ্জক তথা কৌশলৰ জ্ঞান অসমীয়া কলাৰ প্ৰশ্নত সঘনাই পৰীক্ষা কৰা হয়।
পতা চিত্ৰ আৰু কেৰু-চিত্ৰ
পুথিৰ লগতে অসমত পতা চিত্ৰ গঢ় লৈ উঠিছিল, এটা অঙ্কিত কাপোৰ বা স্ক্ৰ'ল যি নামঘৰত পটভূমি হিচাপে তথা ধৰ্মীয় কাহিনী বৰ্ণনাৰ বাবে চিত্ৰিত স্ক্ৰ'ল হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। অঙ্কীয়া নাটতো পতা চিত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল, য'ত এইবোৰে মঞ্চৰ দৃশ্যপট হিচাপে কাম কৰিছিল। কেৰু-চিত্ৰ নামঘৰ তথা সত্ৰসমূহত পোৱা যায়, য'ত বেৰসমূহ একেই বলিষ্ঠ শৈলীত ধৰ্মীয় দৃশ্যপটেৰে সজোৱা হৈছিল। পতা তথা পতা পৰম্পৰাই দেখুৱায় যে অসমীয়া চিত্ৰকলা কেৱল গ্ৰন্থত সীমাবদ্ধ নাছিল, বৰং উপাসনা, কাহিনী বৰ্ণনা তথা পৰিৱেশনত ব্যৱহৃত এক জীৱন্ত কলা আছিল, আৰু চিত্ৰকলা তথা ভক্তিৰ এই সংযোগ ইয়াৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্যসমূহৰ এটা।
মুখা-শিল্প: মুখ শিল্প
মুখা নিৰ্মাণ, অসমীয়াত মুখ শিল্প বুলি কোৱা হয়, অসমৰ আটাইতকৈ উদযাপিত শিল্পকলাসমূহৰ এটা। ই সত্ৰসমূহত অঙ্কীয়া নাট তথা ভাওনাৰ বাবে বিকশিত হৈছিল, য'ত দেৱতা, দানৱ তথা পৌৰাণিক চৰিত্ৰসমূহ চিত্ৰিত কৰিবলৈ মুখা পিন্ধা হৈছিল। মুখাসমূহ বিভিন্ন আকাৰত তৈয়াৰ কৰা হয়, সৰু মুখা-মুখাৰপৰা সমগ্ৰ শৰীৰ ঢাকি পেলোৱা বিশাল মূৰ্তিলৈকে। শিল্পকলাটো নগাঁও জিলাৰ সমাগুৰি সত্ৰৰ সৈতে ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত, যি ইয়াৰ মুখাৰ বাবে আন্তৰ্জাতিকভাৱে বিখ্যাত আৰু ৰাজ্যখনৰ আটাইতকৈ উৎকৃষ্ট মুখা-শিল্পীসকলৰ কেইজনক উৎপাদন কৰিছে। মুখ শিল্প ভাৰতৰ পৰিৱেশন কলালৈ অসমৰ এক অনন্য অৱদান।
মুখা নিৰ্মাণৰ সামগ্ৰী তথা পদ্ধতি
অসমৰ পৰম্পৰাগত মুখাসমূহ বাঁহ, বেত, মাটি, গো-মল, কাপোৰ তথা প্ৰাকৃতিক ৰঙৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। প্ৰথমে বাঁহ তথা বেতৰ এটা কাঠামো প্ৰস্তুত কৰা হয়, তাৰ পিছত মাটি তথা গো-মলৰ লেপাৰে ঢাকি, শেষত কাপোৰেৰে স্তৰ কৰি ৰং কৰা হয়। মুখাসমূহ লঘু, সবল তথা অভিব্যক্তিপূৰ্ণ, আৰু চিত্ৰিত কৰা চৰিত্ৰৰ লগত খাপ খুৱাই তৈয়াৰ কৰা হয়। ব্যৱহৃত ৰংসমূহ পুথি-চিত্ৰৰ দৰেই একেই প্ৰাকৃতিক ৰঞ্জক, যি মুখাসমূহক ইয়াৰ বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ উজ্জ্বলতা প্ৰদান কৰে। এই দক্ষতা সত্ৰসমূহত পুৰুষানুক্ৰমে হস্তান্তৰ কৰা হয়, আৰু মুখা নিৰ্মাতাসকল উচ্চভাৱে সন্মানিত শিল্পী যাৰ কৰ্ম সমগ্ৰ বিশ্বত সংগ্ৰহ তথা প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।
ভাওনা আৰু মুখ নৃত্য
সমাগুৰি সত্ৰৰ মুখাসমূহ ভাওনাত, অঙ্কীয়া নাটৰ পৰম্পৰাগত অসমীয়া নাট্য পৰিৱেশন, আৰু মুখ নৃত্যত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ভাওনাত মুখা পিন্ধা পৰিৱেশকসকলে বকাসুৰ, নৰকাসুৰ তথা ৰাৱণৰ দৰে দানৱৰ লগতে দেৱতা তথা পৌৰাণিক জীৱ চিত্ৰিত কৰে, যি নাটৰ নাটকীয় প্ৰভাৱ যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰে। সত্ৰসমূহৰ ৰাস তথা ভাওনা উৎসৱ এই মুখাসমূহ প্ৰদৰ্শনৰ মহান অনুষ্ঠান। মুখা, নৃত্য, সংগীত তথা ভক্তিমূলক কাহিনীৰ সংমিশ্ৰণে ভাওনাক অসমৰ আটাইতকৈ সুকীয়া কলাৰূপসমূহৰ এটা কৰি তোলে, আৰু ই পৰীক্ষাত সঘনাই সোধা হয়।
প্ৰখ্যাত মুখা-শিল্পী আৰু ভৌগোলিক স্বীকৃতি
সমাগুৰি সত্ৰ বিশেষকৈ প্ৰখ্যাত মুখা-নিৰ্মাতা শ্ৰী শ্ৰী প্ৰদীপ কুমাৰ গোস্বামীৰ সৈতে জড়িত, যাৰ কৰ্মই অসমীয়া মুখা-নিৰ্মাণক আন্তৰ্জাতিক স্বীকৃতি দিছিল। সমাগুৰি সত্ৰৰ মুখা-শিল্পই ভৌগোলিক স্বীকৃতি বা জি আই টেগো লাভ কৰিছে, যি অঞ্চলটোৰ পৰম্পৰাগত শিল্পকলাক সংৰক্ষণ তথা প্ৰচাৰ কৰে। গুৱাহাটীৰ অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয় তথা কলাক্ষেত্ৰ সংগ্ৰহালয়ে বহু পুথি-চিত্ৰ তথা মুখাৰ নমুনা সংৰক্ষণ কৰে, আৰু পৰম্পৰাগত শিল্পকলাসমূহ সত্ৰ তথা কলা প্ৰতিষ্ঠানসমূহত শিকোৱা হয়। জি আই টেগ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চলিত-পৰিঘটনা তথ্য যা পৰীক্ষাৰ্থীয়ে সত্ৰৰ নাম তথা শিল্পীৰ নামৰ সৈতে মনত ৰখা উচিত।
অসমীয়া চিত্ৰকলা আৰু মুখা-নিৰ্মাণৰ ঐতিহ্য
অসমৰ পুথি-চিত্ৰ তথা মুখা-নিৰ্মাণ পৰম্পৰা জীৱন্ত ঐতিহ্য। এইবোৰ সত্ৰসমূহৰ ভক্তিমূলক প্ৰয়োজনৰপৰা গঢ় লৈ উঠিছিল, স্থানীয় সামগ্ৰী তথা প্ৰাকৃতিক ৰং ব্যৱহাৰ কৰিছিল, আৰু জনসাধাৰণৰ ধৰ্মীয় তথা সামাজিক জীৱনক এক বলিষ্ঠ তথা ৰঙীন দৃশ্য ভাষাত প্ৰকাশ কৰিছিল। আজি এই কলাসমূহ সংগ্ৰহালয় তথা সত্ৰসমূহত সংৰক্ষিত, জি আই টেগ তথা প্ৰদৰ্শনীৰ জৰিয়তে প্ৰচাৰিত, আৰু শিল্পীৰ নতুন প্ৰজন্মক শিকোৱা হয়। প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰস্তুতি লোৱা শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে এইবোৰে কলা, ধৰ্ম, শিল্পকলা তথা চলিত পৰিঘটনা সংযুক্ত কৰা সমৃদ্ধ প্ৰশ্ন আগবঢ়ায়, আৰু সাঁচিপত, চিত্ৰ ভাগৱত, সমাগুৰি সত্ৰ তথা মুখ নৃত্যৰ মূল তথ্যসমূহ এটা গোট হিচাপে একেলগে শিকা উচিত।
এক নজৰত মূল তথ্য
- সাঁচিপত গছৰ বাকলিৰপৰা নিৰ্মিত পৰম্পৰাগত অসমীয়া পুথি।
- সাঁচি বা আগৰ গছৰ বাকলি পুথিৰ পৃষ্ঠা নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
- তুলাপত পৰম্পৰাগত অসমীয়া তাল-পাতৰ পুথি।
- চিত্ৰ ভাগৱত অসমৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত চিত্ৰিত পুথি।
- চিত্ৰ ভাগৱত বৰপেটা সত্ৰত সংৰক্ষিত।
- পতা চিত্ৰ পৰম্পৰাগত অসমীয়া স্ক্ৰ'ল চিত্ৰ।
- হিংগুল অসমীয়া চিত্ৰকলাত ব্যৱহৃত প্ৰাকৃতিক ৰঙা ৰঞ্জক।
- কলা ক'লা ৰঞ্জক, পৰম্পৰাগতভাৱে ভূতি তথা আঠৰপৰা তৈয়াৰী।
- মুখ শিল্প অসমৰ মুখা-নিৰ্মাণৰ পৰম্পৰাগত কলা।
- নগাঁও জিলাৰ সমাগুৰি সত্ৰ মুখা-নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত।
- সমাগুৰি সত্ৰই ইয়াৰ মুখাৰ বাবে জি আই টেগ লাভ কৰিছে।
- শ্ৰী শ্ৰী প্ৰদীপ কুমাৰ গোস্বামী সমাগুৰি সত্ৰৰ প্ৰখ্যাত মুখা-শিল্পী।
- বাঁহ, বেত, মাটি, গো-মল, কাপোৰ তথা প্ৰাকৃতিক ৰং মুখা নিৰ্মাণত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
- ভাওনাত দেৱতা তথা দানৱ চিত্ৰিত কৰিবলৈ মুখা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
- বকাসুৰ, নৰকাসুৰ তথা ৰাৱণ জনপ্ৰিয় মুখা চৰিত্ৰ।
- মুখ নৃত্য সত্ৰসমূহৰ মুখা নৃত্য।
- ৰাস তথা ভাওনা উৎসৱে মুখা নৃত্য প্ৰদৰ্শন কৰে।
- অসম ৰাজ্যিক সংগ্ৰহালয় তথা কলাক্ষেত্ৰত বহু পুথি-চিত্ৰ তথা মুখা সংৰক্ষিত।
- পুথি-চিত্ৰ তথা মুখা-নিৰ্মাণ দুয়োটা সত্ৰ পৰম্পৰাৰপৰা গঢ় লৈ উঠিছিল।
- অঙ্কীয়া নাটত পতা চিত্ৰ তথা মুখা দুয়োটা ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
দ্ৰুত পুনৰালোচনাৰ পয়েন্ট
- সাঁচিপতক গছৰ বাকলিৰ সৈতে, চিত্ৰ ভাগৱতক বৰপেটা সত্ৰৰ সৈতে আৰু পতাক স্ক্ৰ'ল চিত্ৰৰ সৈতে ঠিক কৰক।
- ৰঞ্জকসমূহ মনত ৰাখক: ৰঙা হিংগুলৰপৰা, ক'লা কলাৰপৰা।
- মুখা-নিৰ্মাণক নগাঁও জিলাৰ সমাগুৰি সত্ৰৰ সৈতে জোৰাওক।
- জি আই টেগ তথা শিল্পী প্ৰদীপ কুমাৰ গোস্বামীৰ নাম মনত ৰাখক।
- মুখ শিল্প, মুখ নৃত্য তথা ভাওনা শব্দসমূহ পৃথক ৰাখক।
- চিত্ৰকলা তথা মুখা-নিৰ্মাণ দুয়োটা সত্ৰ পৰম্পৰাৰপৰা গঢ় লৈ উঠিছিল বুলি লক্ষ্য কৰক।
এই বিষয়টো কেনেকৈ প্ৰস্তুতি ল'ব
- শব্দ, অৰ্থ তথা সংযুক্ত স্থান বা ব্যক্তিৰ স্তম্ভ থকা এখন তালিকা আঁকক।
- সাঁচিপত, চিত্ৰ ভাগৱত তথা সমাগুৰি সত্ৰৰ ওপৰত সৰু টোকা লিখক।
- প্ৰাকৃতিক ৰং তথা সেইবোৰ যি সামগ্ৰীৰপৰা আহে তাৰ এখন তালিকা বনাওক।
- মুখা নিৰ্মাণৰ স্তৰসমূহ তথা ব্যৱহৃত সামগ্ৰী শিকক।
- জি আই টেগ তথা বিখ্যাত মুখা-শিল্পীৰ নাম টুকি ৰাখক।
- পুথি-চিত্ৰ তথা মুখা-নিৰ্মাণ দুটা সুকীয়া বাৰত পুনৰালোচনা কৰক।
পৰীক্ষাৰ সাধাৰণ ফান্দ
- সাঁচিপতক তুলাপতৰ সৈতে লগা-ভগা কৰা; এটা বাকলি, আনটো তাল-পাত।
- পতা, স্ক্ৰ'ল চিত্ৰ, মুখা-শিল্পৰ সৈতে লগা-ভগা কৰা।
- চিত্ৰ ভাগৱতক ভুল সত্ৰক আৰোপ কৰা।
- মুখা-শিল্প নগাঁও জিলাৰ সমাগুৰি সত্ৰৰ সৈতে জড়িত বুলি পাহৰি যোৱা।
- মুখ নৃত্যক ভাওনা পৰিৱেশনৰ সৈতে লগা-ভগা কৰা।
- কৃত্ৰিম ৰং ব্যৱহাৰ কৰা বুলি লিখা, য'ত পৰম্পৰা প্ৰাকৃতিক ৰঞ্জকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।
সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন
সাঁচিপত কি আৰু ইয়াক নিৰ্মাণত কোন গছৰ বাকলি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
সাঁচিপত গছৰ বাকলিৰপৰা নিৰ্মিত পৰম্পৰাগত অসমীয়া পুথি। ইয়াৰ পৃষ্ঠা সাঁচি বা আগৰ গছৰ বাকলিৰপৰা নিৰ্মাণ কৰা হয়, আৰু ইয়াৰ ওপৰত লেম্প ব্লেক তথা প্ৰাকৃতিক আঠাৰে বনোৱা কালিৰে লিখা হয়।
অসমৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত চিত্ৰিত পুথি কোন আৰু ই ক'ত ৰখা হয়?
চিত্ৰ ভাগৱত অসমৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত চিত্ৰিত পুথি। ই ভাগৱত পুৰাণৰ এক চিত্ৰিত সংস্কৰণ আৰু বৰপেটা সত্ৰত সংৰক্ষিত।
অসমত মুখা-নিৰ্মাণৰ বাবে কোন সত্ৰ বিখ্যাত?
নগাঁও জিলাৰ সমাগুৰি সত্ৰ মুখা-নিৰ্মাণৰ বাবে বিখ্যাত। ই ইয়াৰ মুখাৰ বাবে জি আই টেগ লাভ কৰিছে আৰু প্ৰখ্যাত মুখা-শিল্পী শ্ৰী শ্ৰী প্ৰদীপ কুমাৰ গোস্বামীৰ সৈতে জড়িত।
অসমৰ পৰম্পৰাগত মুখা নিৰ্মাণত কি সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
অসমৰ পৰম্পৰাগত মুখা বাঁহ, বেত, মাটি, গো-মল, কাপোৰ তথা প্ৰাকৃতিক ৰঙৰপৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। বাঁহ তথা বেতৰ কাঠামো মাটি-গো-মলৰ লেপাৰে ঢাকি, কাপোৰেৰে স্তৰ কৰি প্ৰাকৃতিক ৰঞ্জকেৰে ৰং কৰা হয়।
মুখ নৃত্য কি আৰু ই ক'ত পৰিৱেশন কৰা হয়?
মুখ নৃত্য সত্ৰসমূহৰ মুখা নৃত্য, যি ডাঙৰ মুখা পিন্ধা নৃত্যশিল্পীয়ে পৰিৱেশন কৰে। ই ৰাস তথা ভাওনা উৎসৱত আৰু সমাগুৰি সত্ৰত পৰিৱেশন কৰা হয়, য'ত মুখাই বকাসুৰ তথা ৰাৱণৰ দৰে দেৱতা তথা দানৱ চিত্ৰিত কৰে।