ল.সা.গু. আৰু গ.সা.গু.
গৰিষ্ঠ সাধাৰণ উৎপাদক আৰু লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতকৰ অধ্যায়টো দেখাত সৰু কিন্তু পৰিসৰত বহল, কাৰণ পুনৰ লগ পোৱা, সমানে ভগ কৰা, বা কানায় কানায় পূৰ কৰা বিষয়ে কোৱা প্ৰায় প্ৰতিটো প্ৰশ্ন আচলতে গ.সা.গু. বা ল.সা.গু.ৰ প্ৰশ্ন। ADRE গ্ৰেড III পত্ৰত এই দুটা ধাৰণাক চুটি, ব্যৱহাৰিক সমস্যাৰ জৰিয়তে পৰীক্ষা কৰা হয়, আৰু যি প্ৰাৰ্থীয়ে এপলকতে ক'ব পাৰে কোনটো বিচৰা হৈছে, তেওঁ এই অংশ দ্ৰুতভাৱে শেষ কৰে।
দুটা বা ততোধিক সংখ্যাৰ গৰিষ্ঠ সাধাৰণ উৎপাদক হৈছে সেই আটাইতকৈ ডাঙৰ সংখ্যা যিয়ে প্ৰতিটো সংখ্যাক ভাগশেষ নেৰাকৈ সম্পূৰ্ণৰূপে ভাগ কৰে। ইয়াক গৰিষ্ঠ সাধাৰণ ভাজকো বোলা হয়। লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতক হৈছে সেই আটাইতকৈ সৰু সংখ্যা যাক প্ৰদত্ত প্ৰতিটো সংখ্যাই সম্পূৰ্ণৰূপে ভাগ কৰে। দুটা সংখ্যাৰ বাবে গ.সা.গু. আৰু ল.সা.গু.ৰ গুণফল সদায় সংখ্যা দুটাৰ গুণফলৰ সমান, এই তথ্যই প্ৰাৰ্থীক এটা জনা থাকিলে আনটো উলিয়াবলৈ দিয়ে।
প্ৰতিটো সংখ্যাক মৌলিক উৎপাদকৰ গুণফল হিচাপে লিখি আৰু সৰু ঘাত থকা সাধাৰণ উৎপাদকবোৰ লৈ গ.সা.গু. পোৱা যায়। একে উৎপাদকীকৰণৰ পৰা সাধাৰণ হওক বা নহওক, প্ৰতিটো উৎপাদক আটাইতকৈ বেছি ঘাতত লৈ ল.সা.গু. পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, চৌবিশ আৰু ছত্ৰিশৰ গ.সা.গু. আৰু ল.সা.গু. উলিয়াবলৈ চৌবিশক দুইৰ তৃতীয় ঘাত তিনিগুণ আৰু ছত্ৰিশক দুইৰ বৰ্গ তিনিভৰ বৰ্গ হিচাপে লিখক; গ.সা.গু. হৈছে দুইৰ বৰ্গ তিনিগুণ, অৰ্থাৎ বাৰ, আৰু ল.সা.গু. হৈছে দুইৰ তৃতীয় ঘাত তিনিভৰ বৰ্গ, অৰ্থাৎ সত্তৰ দুই। সংখ্যাবোৰ ডাঙৰ হ'লে সাধাৰণ মৌলিকেৰে ভাগ কৰি যোৱা ভাগ পদ্ধতিটো দ্ৰুত উপায়।
দুটা সংখ্যাৰ গৰিষ্ঠ সাধাৰণ উৎপাদক এক হ'লে তেওঁলোক সহ-মৌলিক। সহ-মৌলিক সংখ্যা নিজেই মৌলিক হোৱাৰ প্ৰয়োজন নাই; আঠ আৰু পোন্ধৰ সহ-মৌলিক যদিও দুয়োটাই মৌলিক নহয়, কাৰণ তেওঁলোকে একৰ বাহিৰে কোনো সাধাৰণ উৎপাদক ভাগ নলয়। দুটা সহ-মৌলিক সংখ্যাৰ গ.সা.গু. এক আৰু ল.সা.গু. সংখ্যা দুটাৰ গুণফল। এই তথ্যটো সঘনাই সেই প্ৰশ্নবোৰত দেখা দিয়ে যিবোৰে দুটা প্ৰদত্ত সংখ্যাৰে সম্পূৰ্ণৰূপে বিভাজ্য আটাইতকৈ সৰু সংখ্যা সোধে।
শব্দৰ সমস্যাই প্ৰশ্নৰ অৰ্থৰ জৰিয়তে দুটা ধাৰণাৰ কোনটো ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে সেয়া নিৰ্ধাৰণ কৰে। যদি বস্তুবোৰ সমান গোটত ভগ কৰিব লাগে, বা মজিয়াখন সম্পূৰ্ণৰূপে ঢাকিব পৰা আটাইতকৈ ডাঙৰ টাইল বিচৰা হয়, বা কেইবাটাও সংখ্যাক একে ভাগশেষ এৰি ভাগ কৰা আটাইতকৈ ডাঙৰ সংখ্যা বিচৰা হয়, তেন্তে গ.সা.গু. বিচৰা হয়। যদি বস্তুবোৰ পুনৰ লগ পায়, বা ঘণ্টাবোৰ একেলগে বাজে, বা বৃত্তাকাৰ পথত দৌৰুৱাবোৰ পুনৰ একেলগে আহে, বা এটা সংখ্যা কেইবাটাও সংখ্যাৰে সম্পূৰ্ণৰূপে বিভাজ্য হ'ব লাগে, তেন্তে ল.সা.গু. বিচৰা হয়। গণনা আৰম্ভ কৰাৰ আগতে প্ৰশ্নটো আৰু এবাৰ পঢ়িলে প্ৰাৰ্থীক ভুল সমস্যা সঠিকভাৱে সমাধান কৰাৰ পৰা ৰক্ষা কৰে।
ভাগশেষৰ সমস্যাৰ নিজস্ব সৰু নিয়ম আছে। a, b আৰু cক প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰত একে ভাগশেষ r এৰি ভাগ কৰা আটাইতকৈ ডাঙৰ সংখ্যা উলিয়াবলৈ প্ৰতিটো সংখ্যাৰ পৰা r বিয়োগ কৰি ফলাফলবোৰৰ গ.সা.গু. ল'ব লাগে। a, b আৰু cক একে কিন্তু অজ্ঞাত ভাগশেষ এৰি ভাগ কৰা আটাইতকৈ ডাঙৰ সংখ্যা উলিয়াবলৈ সংখ্যাবোৰৰ মাজৰ পাৰ্থক্যবোৰৰ গ.সা.গু. ল'ব লাগে। a, b আৰু cৰে ভাগ কৰিলে প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰত একে ভাগশেষ r এৰি যোৱা আটাইতকৈ সৰু সংখ্যা উলিয়াবলৈ a, b আৰু cৰ ল.সা.গু. উলিয়াই r যোগ কৰিব লাগে।
প্ৰতিটো ভাগশেষ ভাজকতকৈ একে পৰিমাণে কম হোৱা আটাইতকৈ সৰু সংখ্যা ল.সা.গু. উলিয়াই সেই সাধাৰণ অভাৱটো বিয়োগ কৰি পোৱা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, ছয়, আঠ আৰু বাৰৰে ভাগ কৰিলে প্ৰতিটো ক্ষেত্ৰত পাঁচ ভাগশেষ এৰি যোৱা আটাইতকৈ সৰু সংখ্যা হৈছে ছয়, আঠ আৰু বাৰৰ ল.সা.গু., অৰ্থাৎ চৌবিশ, যোগ পাঁচ, যাৰ ফলত ঊনত্ৰিশ। এক অভাৱৰ একে প্ৰশ্ন হৈছে ল.সা.গু. বিয়োগ এক। প্ৰাৰ্থীয়ে দুয়োটা ৰূপ অনুশীলন কৰা উচিত যেতিয়ালৈকে পাৰ্থক্যটো স্বয়ংক্ৰিয় নহয়।
ভগ্নাংশৰ ল.সা.গু. হৈছে লৱবোৰৰ ল.সা.গু. হৰবোৰৰ গ.সা.গু.ৰে ভাগ কৰা মান, আৰু ভগ্নাংশৰ গ.সা.গু. হৈছে লৱবোৰৰ গ.সা.গু. হৰবোৰৰ ল.সা.গু.ৰে ভাগ কৰা মান। এই দুটা ফলাফল প্ৰাৰ্থীয়ে আশা কৰাতকৈ সঘনাই পত্ৰত দেখা দিয়ে, আৰু ইয়াক মনত ৰখা যিকোনো লোকৰ বাবে ই সহজ নম্বৰ। এটা পূৰ্ণ সংখ্যাক সঠিক ভগ্নাংশৰ সৈতে মিলালে হৰ এক বুলি ধৰা হয়।
দশমিকৰ প্ৰশ্ন প্ৰথমে দশমিকবোৰক ভগ্নাংশলৈ ৰূপান্তৰ কৰি বা প্ৰতিটো সংখ্যাত দশমিক বিন্দু একে সংখ্যক স্থানে সোঁফালে লৈ যোৱা হয় যেতিয়ালৈকে আটাইবোৰ সংখ্যা পূৰ্ণ নহয়, তাৰপিছত সমাধান কৰা হয়। তাৰপিছত পূৰ্ণ সংখ্যাবোৰৰ গ.সা.গু. বা ল.সা.গু. উলিয়াই দশমিক বিন্দু ঘূৰাই অনা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, 0.6 আৰু 0.9ৰ গ.সা.গু. ছয় আৰু নয়ৰ গ.সা.গু., অৰ্থাৎ তিনি, উলিয়াই এক স্থান ঘূৰাই আনি 0.3 পোৱা যায়।
কেইবাটাও সংখ্যাৰে বিভাজ্য হোৱা বৰ্গ বা ঘন সংখ্যা ল.সা.গু. উলিয়াই তাৰপিছত বৰ্গৰ বাবে প্ৰতিটো মৌলিক উৎপাদকক দুইৰ পৰৱৰ্তী গুণিতকলৈ, ঘনৰ বাবে তিনিৰ পৰৱৰ্তী গুণিতকলৈ উন্নীত কৰি পোৱা যায়। চাৰি, ছয় আৰু দহৰে বিভাজ্য আটাইতকৈ সৰু বৰ্গ সংখ্যা ল.সা.গু., অৰ্থাৎ ষাঠি, উলিয়াই দুইৰ বৰ্গ তিনিগুণ পাঁচ হিচাপে লিখি প্ৰতিটো ঘাত যুগ্ম কৰি পোৱা যায়, যাৰ ফলত দুইৰ বৰ্গ তিনিভৰ বৰ্গ পাঁচৰ বৰ্গ, অৰ্থাৎ ন শ। যুগ্ম ঘাতৰ ধাৰণাটো বুজিলে পদ্ধতিটো চুটি।
সময়, দূৰত্ব আৰু পাঁজিৰ প্ৰশ্ন সকলোৱে ল.সা.গু.ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে। ছয়, আঠ আৰু বাৰ মিনিটৰ ব্যৱধানত বজা ঘণ্টাবোৰ সেই সংখ্যাবোৰৰ ল.সা.গু., অৰ্থাৎ চৌবিশ মিনিটৰ পিছত একেলগে বাজে। বৃত্তাকাৰ পথত দুজন দৌৰুৱাই এটা ৰাউণ্ডৰ বাবে লোৱা সময়ৰ ল.সা.গু.ৰ সমান সময়ৰ পিছত পুনৰ লগ পায়। এদিনত ঘড়ীৰ কাঁটাবোৰ কিমানবাৰ ওপৰত পৰে সেয়া এটা ধ্ৰুপদী প্ৰয়োগ যিয়ে ল.সা.গু.ত সাচ্ছন্দ্য অনুভৱ কৰা প্ৰাৰ্থীক পুৰস্কৃত কৰে। আৰ্হিটো চিনি পোৱাটোৱে এখন শব্দবহুল প্ৰশ্নক এশাৰী গণনালৈ ৰূপান্তৰ কৰে।
এই অধ্যায়ৰ আটাইতকৈ সঘনাই হোৱা ভুলবোৰ নাম লোৱাৰ যোগ্য। প্ৰাৰ্থীয়ে য'ত প্ৰশ্নই ল.সা.গু. বিচাৰে ত'ত গ.সা.গু. ব্যৱহাৰ কৰে আৰু ওলোটাকৈ, ভাগশেষৰ সমস্যাত ভাগশেষ যোগ কৰিবলৈ পাহৰে, আৰু প্ৰদত্ত সংখ্যাবোৰৰ পাৰ্থক্যৰ গ.সা.গু.ৰ ঠাইত সংখ্যাবোৰৰ গ.সা.গু. লয়। প্ৰশ্নটো দ্বিতীয়বাৰ পঢ়া আৰু উত্তৰটো বিশ্বাসযোগ্য নে নাই, উদাহৰণস্বৰূপে ল.সা.গু. প্ৰদত্ত আটাইতকৈ ডাঙৰ সংখ্যাতকৈ ডাঙৰ নে নাই, সেয়া দ্ৰুত পৰীক্ষা কৰিলে এই ভুলবোৰৰ বেছিভাগ আঁতৰি যায় আৰু অধ্যায়টো পত্ৰৰ আটাইতকৈ নিৰাপদ নম্বৰৰ উৎস হৈ পৰে।
গৰিষ্ঠ সাধাৰণ গুণনীয়ক আৰু লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতক পাটীগণিতৰ দুটা আটাইতকৈ উপযোগী ধাৰণা, আৰু ইয়াৰ প্ৰশ্ন প্ৰায় প্ৰতিটো প্ৰশ্নপত্ৰত থাকে। দুই বা ততোধিক সংখ্যাৰ গৰিষ্ঠ সাধাৰণ গুণনীয়ক হৈছে প্ৰতিটোক সঠিকভাৱে ভাগ কৰা আটাইতকৈ ডাঙৰ সংখ্যা, আৰু লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতক হৈছে প্ৰতিটোৰ দ্বাৰা সঠিকভাৱে বিভাজ্য আটাইতকৈ সৰু সংখ্যা।
মৌলিক উৎপাদক বিশ্লেষণ পদ্ধতি আটাইতকৈ নিৰ্ভৰযোগ্য। প্ৰতিটো সংখ্যাক ইয়াৰ মৌলিক উৎপাদকৰ গুণফল হিচাপে লিখা হয়, আৰু গৰিষ্ঠ সাধাৰণ গুণনীয়ক সাধাৰণ মৌলিক উৎপাদকবোৰৰ লঘিষ্ঠ ঘাতৰ গুণফল, আৰু লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতক সকলো মৌলিক উৎপাদকৰ উচ্চতম ঘাতৰ গুণফল।
গৰিষ্ঠ সাধাৰণ গুণনীয়ক, লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতক আৰু দুই সংখ্যাৰ মাজৰ সম্পৰ্ক এটা প্ৰিয় প্ৰশ্ন। দুই সংখ্যাৰ গুণফল তেওঁলোকৰ গৰিষ্ঠ সাধাৰণ গুণনীয়ক আৰু লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতকৰ গুণফলৰ সমান। এই সম্পৰ্ক এটা সংখ্যা, গৰিষ্ঠ সাধাৰণ গুণনীয়ক আৰু লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতক দিয়া থাকিলে আনটো সংখ্যা উলিয়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
গৰিষ্ঠ সাধাৰণ গুণনীয়ক এটা ৰাশিক সমান ভাগত ভগোৱা, বেলেগ দৈৰ্ঘ্যৰ ৰচীক সমান টুকুৰাত কটা, আৰু একে ভাগশেষ ৰাখি সংখ্যাৰ এটা গোটক ভাগ কৰা আটাইতকৈ ডাঙৰ সংখ্যা উলিওৱাৰ সমস্যাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতক একেলগে বজা ঘণ্টা, একেলগে জ্বলা পোহৰ, আৰু আৰম্ভণি বিন্দুত লগ পোৱা দৌৰবিদৰ সমস্যাত ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
ভাগশেষৰ প্ৰশ্নত সাৱধানতা লাগে। এটা সংখ্যাই সংখ্যাৰ এটা গোটৰ প্ৰতিটোৰে ভাগ কৰিলে ভাগশেষ r ৰাখিলে সংখ্যাটো L C M গুণ k যোগ r ৰূপৰ, আৰু আটাইতকৈ সৰু এনে সংখ্যা L C M যোগ r। এটা সংখ্যা প্ৰতিটোৰ গুণিতকতকৈ কিছু কম হ'লে সংখ্যাটো L C M বিয়োগ সেই কিছু।
বিষয়টোত ভগ্নাংশ আৰু দশমিকও অন্তৰ্ভুক্ত। দুই ভগ্নাংশৰ গৰিষ্ঠ সাধাৰণ গুণনীয়ক হৈছে লববোৰৰ গৰিষ্ঠ সাধাৰণ গুণনীয়ক হৰবোৰৰ লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতকেৰে ভাগ কৰা, আৰু লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতক হৈছে লববোৰৰ লঘিষ্ঠ সাধাৰণ গুণিতক হৰবোৰৰ গৰিষ্ঠ সাধাৰণ গুণনীয়কেৰে ভাগ কৰা।
- গ.সা.গু. হৈছে সেই আটাইতকৈ ডাঙৰ সংখ্যা যিয়ে প্ৰদত্ত প্ৰতিটো সংখ্যাক সম্পূৰ্ণৰূপে ভাগ কৰে।
- ল.সা.গু. হৈছে সেই আটাইতকৈ সৰু সংখ্যা যাক প্ৰদত্ত প্ৰতিটো সংখ্যাই সম্পূৰ্ণৰূপে ভাগ কৰে।
- দুটা সংখ্যাৰ বাবে গ.সা.গু. গুণ ল.সা.গু. সংখ্যা দুটাৰ গুণফলৰ সমান।
- দুটা সংখ্যাৰ গ.সা.গু. এক হ'লে তেওঁলোক সহ-মৌলিক।
- সমান ভাগৰ বাবে গ.সা.গু. আৰু পুনৰ লগ পোৱা বস্তুৰ বাবে ল.সা.গু. ব্যৱহাৰ কৰক।
- ভগ্নাংশৰ বাবে ল.সা.গু. হৈছে হৰবোৰৰ গ.সা.গু.ৰ ওপৰত লৱবোৰৰ ল.সা.গু.।
- সাধাৰণ অভাৱ এৰি যোৱা আটাইতকৈ সৰু সংখ্যা ল.সা.গু. বিয়োগ সেই অভাৱ।
- গ.সা.গু. × ল.সা.গু. = দুই সংখ্যাৰ গুণফল (দুই সংখ্যাৰ বাবে)।
- গ.সা.গু.: লঘিষ্ঠ ঘাতৰ সাধাৰণ মৌলিক উৎপাদক; ল.সা.গু.: উচ্চতম ঘাতৰ সকলো মৌলিক উৎপাদক।
- ভাগশেষ r ৰাখি সংখ্যা: LCM × k + r।
- ভগ্নাংশৰ গ.সা.গু. = লববোৰৰ গ.সা.গু. / হৰবোৰৰ ল.সা.গু.।
সততে সোধা প্ৰশ্ন
এটা সমস্যাত গ.সা.গু. নে ল.সা.গু. বিচৰা হৈছে কেনেকৈ জানিম?
প্ৰশ্নই সমান গোটত ভগ কৰা বা আটাইতকৈ ডাঙৰ জোখৰ কথা ক'লে গ.সা.গু. বিচাৰে; পুনৰ লগ পোৱা, একেলগে বজা বা সম্পূৰ্ণৰূপে বিভাজ্য হোৱাৰ কথা ক'লে ল.সা.গু. বিচাৰে।
দুটা সংখ্যাৰ ল.সা.গু. উলিয়াবৰ আটাইতকৈ দ্ৰুত উপায় কি?
দুয়োটা সংখ্যাক মৌলিক ঘাতৰ গুণফল হিচাপে লিখি প্ৰতিটো উৎপাদক আটাইতকৈ বেছি ঘাতত লওক; বা ল.সা.গু. সংখ্যা দুটাৰ গুণফলক তেওঁলোকৰ গ.সা.গু.ৰে ভাগ কৰা মান বুলি তথ্যটো ব্যৱহাৰ কৰক।
ভাগশেষৰ সমস্যা কেনেকৈ সমাধান কৰিম?
ভাগশেষ r এৰি যোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ ভাজকৰ বাবে প্ৰতিটো সংখ্যাৰ পৰা r বিয়োগ কৰি গ.সা.গু. লওক; ভাগশেষ r এৰি যোৱা আটাইতকৈ সৰু ভাজ্যৰ বাবে ল.সা.গু. লৈ r যোগ কৰক।
গ.সা.গু., ল.সা.গু. আৰু দুই সংখ্যাৰ মাজৰ সম্পৰ্ক কি?
দুই সংখ্যাৰ গুণফল তেওঁলোকৰ গ.সা.গু. আৰু ল.সা.গু.ৰ গুণফলৰ সমান।
মৌলিক উৎপাদক বিশ্লেষণেৰে ল.সা.গু. কেনেকৈ উলিওৱা হয়?
ল.সা.গু. হৈছে উচ্চতম ঘাতত লোৱা সকলো মৌলিক উৎপাদকৰ গুণফল।